ႩႦ Ⴞ͠ დაღათუ ǁ სიმეტნე იყო გამოძიებად სი_ ბრძნის_მოყუ̂არებისა_თ͠ს Ⴓკეთუ არს. გარნა ჭ͠ტბასა ვ͠ა თანა ლახვარსა მოქმედებად მოვიღებთ’ სიტყუ̂ათა მათთა რ͠ლნი გამიცადნენ არსებისა მოსპობად სიბრძნის_მოყუ̂არებისასა ვ͠ა უძლურ_ ნი დავამჴვნენით: Ⴐ͠ იგინი ǁ რ͠თა ცხოვრება შორს არს’ რ͠ლ_არიან Ⴎირპონელნი, ყ͠ი რაჲვე ინე_ ბეს კბ ბეს აღჴოცად, დედაჲ აღმოჩენისა, ესე იგი, სი_ ბერძნის_მოყუ̂არებაჲ აღმოჩენისა მ͠რ ინებეს აღ_ ჴოცად, რეცა თუ სიბრძნის_მოყუ̂არებისა აღ_ ჴოცა სიბრძნის მოყუ̂არებისა მ͠რ: Ⴐ͠ლთა მ͠რთ შეემთხუ̂ჱვის Ⴎლატონ სნეულ_ქმნილთა, თ͠ქ_ მულთა მათ მიმართ ‘არ_ყოფად მიწევნისა, Ⴇქმითა ვ͠დ’ ვ͠რ იტ_ ყვით ’არა_ყოფად მიწევნისა’ ვ͠ა მიწევნილნი, უკე_ თუ ვ͠ა ’არა მიწევნილნი. Ⴞ͠ უკეთუ ვ͠ა მიწევნილ_ ნი’ ცხად_არს, ვ͠დ მიწევნილ ხართ’ და არს მიწევნი_ ლობა. Ⴞ͠ უკეთუ ვ͠ა ’არა მიწევნილნი, ვინ გერ_ წმუნოს თქვენ თქმისა მაგის ’არ_მიწევნილთა და ’არა მცნობელთა: Ⴂარნა Ⴀრისტოტელიცა თჳსსა რ͠ლსამე განმჴნობითსა შ͠ს რ͠ლსა შ͠ა გან_ ამჴნობდა მოსწავლეთა სიბრძნის_მოყუ̂არებად’ იტყოდა ესრეთ. Ⴃაღათუ ’არცა არს სიბრძნის_ მოყუ̂არებადი’ სიბრძნის_მოყუ̂არებადი’ არს, და უკეთუ სიბრძნის_მოყუ̂არებადი’. სიბრძნის_მოყუ̂ა_ რებადი არს, მაშა ყ͠ითა საქმითა სიბრძნის მოყუ̂ა_ რე კგ რებადი არს. Ⴄსე იგი, დაღათუ იტყჳს ვინმე ’არა ყოფად სიბრძნის_მოყუ̂არებისა, აღმოჩენა საჴ_ მარ_არს რ͠ა აქუ̂ნდეს რ͠ითა მოსპოს სიბრძნის_ მოყუ̂არებაჲ, ხ͠ უკეთუ აღმოჩენაჲ ეჴმარების, ცხად_არს ვ͠დ სიბრძნის_მოყუ̂არებადი არს, ვი_ ნადგან დედა აჩმოჩენისა სიბრძნის_მოყუ̂არე_ ბა არს. Ⴞ͠ უკეთუ თქვას ვინმე ყოფა სიბრძნის_მო_ ყუ̂არებისა, ვ͠დ სიბრძნის_მოყუ̂არებს, ͠რ აღმო_ ჩენაცა ეჴმაროს, Ⴋაშა სადამე ყ͠ითა რაჲვეთი სიბრძნის_მოყუ̂არება, არს რ͠ლნ მოსპოს იგი, და რ͠ლნ ’არა მოსპოს, ͠რ თჳთოეულსა ვისსამე მათგანთა აღმოჩენა საჭიროდ უჴმსთ რ͠ითაცა სარწმუნო იყოს თქმულნი. ხ͠ უკეთუ აღმო_ ჩენა ეჴმარების, ცხად_არს ვ͠დ ისიბრძნის_მოყ_ ვარებს, მით ͠რ დედა აღმოჩენისა ვ͠ა ვჰსთქ_ უთ სიბრძნის_მოყუ̂არება არს: Ⴀწ უკუ̂ჱ გა_ ნუტეოთ Ⴍკეთუ არსისა_თ͠ს, Ⴅიძიოთ ვ͠დ Ⴐაჲ არს სიბრძნის მოყუ̂არება, და Ⴅ’ითარი რაჲ არს; Ⴞ͠ ჯერ_არს ცნობა ვ͠დ ǁ სიბრძნის_მოყუ̂არება ႩჁ ერ_ კდ ერთი რაჲმე არს ვ͠ა ყ͠დ მიხდითა, და განმრავლე_ ბულ_არს ვ͠ა სხვა და სხვა ნაწილ_ქონებით, მა_ შა ვ͠ა ერთი რაჲმე ყოფა იგი განვსაზღვროთ, ხ͠ ვ͠ა განმრავლებული განვსწვალოთ, Ⴐ͠ უადგი_ ლო არს სხვათა ჴელოვნებათა საზღუ̂რის დადე_ ბა და განწვალება, ხ͠ სიბრძნის_მოყუ̂არებისა ’არცა Ⴑაზღუ̂ რის დადება, და ’არცა Ⴂანწვალვა’ რ͠ლისაგან ყ͠ლნი ჴელოვანებანი წარმოდგებიან. Ⴞ͠ სათანადო არს უწყება, ვ͠დ Ⴑაზღვარსა და Ⴂან_ წვალებასა მოიხსენებს Ⴖლატონ. Ⴑაზღუ̂არსა Ⴔესტოსის დია°ლიკტიკასა შ͠ა მეტყუ̂ჱლი, ვ͠დ ° ფედრონსა ეწერა: ჵი შენ ყრმაო, ǁ ერთი არს დასაბამი მშუ̂ჱნი_ ႩႧ ერ_ებრ ზრახვისა, ესე იგი, ცნობა’ რ͠ლისა_თჳს არს გულის_ჴმის_ყოფა, მაშა თუ ’არა საჭირ_ არს ყ͠თაგან თანა წარჴდომა, ესე იგი, უკეთუ სწადის ვისმე საქმისა რაჲმესა_თ͠ს ჭტ͠დ ზრახ_ ვა და გულის_ჴმის_ყოფა, ჯერ_არს პ͠ლდ ცნობა მის საქმის ბუნებისა, ესე იგი, Ⴑაზღუ̂ რისა, ͠რ რ͠ლნ ’ არა იცის Ⴑაზღუ̂არი თანა წარჴდების მათ ყ͠თა_ გან კე გან რ͠ლნი ემდევრებიან საქმესა მას, ვ͠რ’, უკეთუ ვისმე სწადის ცნობა რაჲ არს მკურნალობა, უკე_ ° უწყოდეს: თუ პ͠ლდ ’არა°ბუნებაჲ მკურნალობისა, ვ͠დ კაც_ ობრივისა სხეულისა_თ͠ს იყოს, ა͠დ ჰგონოს იგი ძელისა_თ͠ს ყოფად, რაჲსაცა სიტყუ̂ასა იტ_ ყჳს მკურნალობისა_თ͠ს ამაოდ იტყჳს: Ⴞ͠Ⴂან_ ° ფედრონსა ეწერა: წვალებასა მოიხსენებს Ⴑოფესტისა დია°ლიკტი_ კასა შ͠ა მეტყუ̂ჱლი, ვ͠დ Ⴂანწვალებისა_მებრ ღონისა ’არა ვინ იქადოს ლტოლვად, ͠რ რ͠ჟს ვიტყ_ ვით უკეთუ ცხოველთაგანნი ვიეთნი Ⴑიტყჳერი არიან, და ვიეთნი Ⴓსიტყუ̂. ხ͠ ვ͠დ თჳთ იგი მას_ ° ფედრონსა: ვე დი°ალიკტიკასა შ͠ა Ⴂანწვალებისა_თ͠ს იტყჳს, ამას იტყჳან, ვ͠დ Ⴂანწვალება მოგვენიჭა ჩვენ Ⴎრიმითიას მიერ საჩინოსა ცეცხლისა, Ⴞ͠ ჯერ_ არს ცნობა ვ͠დ რ͠ლნი წარრევენ’ იტყვიან ǁ Ⴎრიმი_ თიამ მოიპარა ოდესმე ღ͠თთაგან ცეცხლი’ და მოჰ_ მადლა კვ მადლა კაცთა. რ͠ლ_არს Ⴑხუ̂ა_სი°ტყუ̂აობა. ͠რ პ͠დ ° მეტყუ̂ჱლება ეწერა: ყარიმითიამ მოიპოვა განწვალებითი ღონე, ვინად_ გან განწვალებითი ღონე შეემსგავსება ცეცხლ_ სა’ და ამის_თ͠ს იტყვიან მის_თ͠ს მმადლებად ცეც_ ხ͠ლისა ვაცთამო. Ⴃა ͠რ განწვალებითი ემს_ გავსების ცეცხლსა’ ამიერ_არს ცხად. ვითარ იგი ცეცხლი განარჩევს ურთიერთთაგან ერთ_ ნათესავსა და სხვა ნათესავსა, Ⴞ͠ ერთ_ნათესავსა ვ͠რ’, ილეკროთა, ესე იგი, ვეცხლსა’ ოქროსა, კალასა, სპილენძსა, და ტყვიასა. ͠რ ესენი ერთ_ ნათესავ_არიან, მით ͠რ ნათესავად ჰქონან ილ_ ევროჲ’ და ცეცხლით განირჩევიან ურთიერთთა_ გან, მერმეცა ცეცხლითვე განირჩევა ვეცხლი’ ოქროსაგან, და ტყვია’ სპილენძისაგან: Ⴞ͠ სხვა_ ნათესავსა ვ͠რ’, რ͠ჟს ცეცხლისა მიერ ვიტყვით განრჩევად ჟანგთა’ ვეცხლისა და სპილენძისაგან. Ⴄსრეთვე განწვალვითი მიმსგავსება’ შეებუნება ცეცხლსა, განრჩევითა • ერთ_ნათესავისა, და სხვა_ ნათესავისათა, Ⴞ͠ერთ_ნათესავისა ვ͠რ’, რ͠ჟს ვიტყ_ ვით კზ ვით, ვ͠დ Ⴓცხო ველთაგანნი რ͠ლნიმე Ⴑიტყვიერნი არ_ იან, და რ͠ლნიმე Ⴓსიტყუ̂. რ͠ლ_არიან ერთ_ნათე_ სავ, ვინადგან საზოგადო ნათესავად აქუ̂სთ; ცხო_ ველობა: Ⴞ͠ სხვა_ნათესავისა ვ͠რ’, რაჟამს განწ_ Ⴊ ვალვისა მიერ განწვალებულ_ვჰყოფთ ǁ და განვ_ არჩევთ ათსა რიცხუ̂სა’ ღრამმატიკა საყოველ_ თაო ჴელოვნებითი არს რ͠ლ_არს ვითარებასა ქუ̂ჱშე, ხ͠ათი რიცხვი’ მრიცხველობასა ქუ̂ჱშე’ რ͠ლ_არს რაოდენობა: Ⴞ͠ ესენი ესრეთ ყოფითა, მოვედინ და განვსაზღუ̂რთ სიბრძნის_მოყუ̂არე_ ბაჲ, და განწვალება მისი ვყოთ. Ⴂარნა სათანა_ დო არს გამოძიება, ვ͠დ რ͠ის’ა ჯერ_არს წინადა_ წესება, Ⴂანსაზღუ̂რებ’ისა, უკეთუ Ⴂ’ნწვალები’სა, ჯერ_არს უწყებად, ვ͠დ სათანადო არს პ͠ლ Ⴂან საზღუ̂რება, და მერმე Ⴂანწვალება. Ⴀმა მიზეზ_ თა_თჳს. Ⴐ͠ Ⴑაზღუ̂არი აღიყუ̂ანების ერთისად, ხ͠ Ⴂანწვალება’ მრავლისად. Ⴀწ უკუ̂ჱ ვ͠ა ერთი პ͠ლ_არს მრავლისა, კე͠სახედ Ⴑაზღუ̂არიცა შემს_ გავ_ კჱ გავსებითა ერთისათა’ პ͠ლ_არს Ⴂანწვალებისა, რ͠ი ემსგავსების Ⴑიმრავლესა: Ⴃა ͠რ Ⴑაზღუ̂არი ემს_ გავსების Ⴄრთსა’ და Ⴂანწვალება Ⴑიმრავლესა, ამიერ ცხად_არს, Ⴅითარ იგი ერთი რაჲმე არს და ერთი ბუნება. ეგრეთვე საზღუ̂არიცა მრავ_ ალსა ერთ რაჲმედ ჰყოფს, და ერთ_ბუნებად აღ_ მასრულებს. Ⴐ͠ კაცი’ ცხოველი’ სიტყჳერი’ მოკუ̂_ დავი’ გონებისა და ჴელოვნების, შემწყნარებელი’ ერთ_ბუნებად აღმოასრულა საყოველთაო კაცი’: Ⴞ͠ Ⴂანწვალება წინა_აღმდეგ მისა ერთსა მრავლად განსწვალავს და უკმაოდ: Ⴅინადგან მოიღებს არსებასა და განსწვალავს Ⴑხეულად და Ⴍსხეულოდ. Ⴞ͠სხეულსა Ⴍრძილობითად და Ⴍორძილოდ. ეგრეთვე სხვათაცა რ͠ლნი წეს_ თა შ͠ს. Ⴀწ უკუ̂ჱ მოვე’დ და განვსაზღუ̂როთ სიბ_ რძნის_მოყუ̂არებაჲ, ხ͠ ͠რ ვ͠ა ’არა არს შემძ_ ლეობა ǁ შეწმასნად მდევარ_სი°ტყუ̂აობისა’ ° მეტყუ̂ჱლებისა: ႪႠ უკეთუ პ͠დ ’არა ვისწაოთ რა’ჲ არს Ⴋდევარ_სიტ_ ყუ̂აობა, და ვინაჲ იქმნების, ესრეთცა Ⴂანსაზღუ̂_ რე_ კთ რება შეუძლებელ_არს, უკეთუ პ͠ლდ ’არა ვისწა_ ოთ, ვ͠დ რაჲ არს Ⴑაზღუ̂არი. Ⴞ͠ამის უწყებითა, თავნი რ͠ლნიმე რიცხვითა ცხრანი გარდამოვსცეთ. Ⴎ͠ლდ’ რ͠ლისა შ͠ს ვიტყვით რა’ჲ არს საზღვარი: Ⴋეორედ’ ვ͠დ რა’ჲთამე განსხვავდება საზღვარი საზღვარ_დებისაგან და ქუ̂ჱ_წყობითისა საზღუ̂_ რისაგან. Ⴋესამედ’ უკეთუ ვინაჲ ითქუ̂ა საზღ_ უ̂არი. Ⴋეოთხედ’ უკეთუ ვინაჲ მოიღების საზ_ ღუ̂არი. Ⴋეხუთედ’ რ͠ისა შ͠ს ვიტყვით ვ͠დ რ͠ლ არს სრული საზღუ̂არი’ და რ͠ლ უსრულო, და რა’ჲ არს უდარესობა’ და რაჲ სიმრთელე საზღუ̂რი_ სა. Ⴋეექუ̂სედ’ რ͠ისა შ͠ს ვიტყვით, ვ͠დ რაოდენნი არიან საზღუ̂არნი სიბრძნის_მოყუ̂არებისანი. Ⴋეშვიდედ’ რ͠ისა შ͠ს ვიტყვით, ვ͠დ რა’ჲსა_თჳს ეს_ ოდენ არიან საზღუ̂არნი სიბრძნის_მოყუ̂ა_ რებისანი, და ’არცა უმცირეს, და ’არცა უმ_ რავლეს. Ⴋერვედ’ რომლისა შორის ვიტ_ ყვით წესთა მათთა. Ⴋეცხრედ’ რომლი_ სა შორის ვიტყვით, ვ͠დ რმ’ელნი არიან მომ ლ Ⴁ მომპოვნებელნი ამათ საზღუ̂ართანი:

Ⴋოვიდეთ თავსა პირველსა, ǁ Ⴐ’აჲ არს Ⴑაზღუ̂ა_ ႪႡ რი, ႱႠႦႶႳႠႰႨ ႠႰႱ, ႱႨႲႷႳႠ' ႸႤႫႭႩႪႤ _ ႡႳႪႨ ႺႾႠႣ_ႫႷႭႴႨ ႪႨ ႢႳႬႤႡႠႱႠ ႵႳჁ_ႫႣႤႡႠႰႨႱႠ ႱႠႵႫႨႱႠႱႠ: Ⴞ͠ ͠რ ვ͠ა განმზადებულ_ვართ სწავლად’ ყ͠ლი Ⴑაზღუ̂არი მიბუნებულ_არს Ⴌათესავისა და Ⴘემამტკიცებელ_ თა Ⴂანყოფილებათაგან ყოფად: Ⴅჰსთქვათ, ვ͠დ რ͠ი’ ლექსი წინა_მდებარე საზღუ̂რისა Ⴌათეს_ ავსა შეეტყუ̂ჱბის, და რ͠ლ’ნი არიან იგინი რომ_ ელნიცა Ⴘემამტკიცებელთა განყოფილებათა: ǁ Ⴃა რათა სარწმუნო ჩუ̂ჱნდა იყოს მოძღუ̂_ ႪႢ რება, მოვიღოთ მაგალითად ° ვაცისა. Ⴞ͠ ჯერ_ ° საზღუ̂ა_ რი არს ცნობად, ვ͠დ Ⴉაცი არს ცხოველი სიტყჳ_ ერი მოკუ̂დავი გონებისა და ჴელოვნების შემწ_ ყნარებელი. Ⴞ͠ აჰა ამიერ’ Ⴚხოველი, ნაცვლად ნათე_ ლა Ⴂ ნათესავისა მიიღო. ͠რ საზოგადო არს და მრავალთა ზ͠ა მოიღების’ Ⴉაცსა, და Ⴚხენსა, Ⴛაღლსა, და ს͠ხ_ ვათა ესე ვითართა ზ͠ა. Ⴞ͠ სხვანი ლექსთაგანნი ნაცვლად შემამტკიცებელთა განყოფილებათა მო_ ღებულ_არიან: Ⴀწ უკუ̂ჱ’ ესრეთცა წინა_მდე_ ბარესა Ⴑაზღუ̂არსა შ͠ს• (ႱႨႲႷႳႠ) ნაცვლად ნათესავისა მოიღო, ͠რ თანა_სწორ_არს და მრავ_ ალთა ზ͠ა მოიღების, ͠რ მოიღების Ⴘინა_მდება_ რესა ზედა, და Ⴜარმოჩენილსა ზ͠ა. Ⴞ͠სხვანი ლე_ ქ͠სთაგანნი’ ნაცვლად შემამტკიცებელთა განყო_ ფილებათა, მღებულ_არიან. Ⴀწ უკუ̂ჱ მოვიდ_ ეთ და მოუთხრათ Ⴑაზღუ̂არისა. Ⴞ͠ ჯერ_არს ცნობად ͠რ (ႱႨႲႷႳႠ) თქვა განრ_ ჩევისა_თ͠ს სახელისა, ͠რ სახელიცა განსაზღუ̂რა_ ვ͠ს, მასვე’ სახელიცა ერთისა მ͠რ ლექსისა. Ⴅინაჲცა განრემზომად განისაზღუ̂რებიან, ͠რ იტყჳან, ვდ Ⴑახელი არს საზღვარი შემოკლებუ_ ლი ლბ ლი, ხ͠ Ⴑაზღუ̂არი არს სახელი განფენილი, ხ͠ რ͠ა განირჩიოს სახელი’ ამის_თჳს უწოდა (ႱႨႲႷႳႠ): Ⴞ͠ მართლიად რ͠ლსა რაჲსაცა ჰყოფს სახელი’ ჰყოფს სიტყუ̂აცა. Ⴃა ͠რ Ⴑახელი და Ⴑაზღუ̂არი ბუნებასა ქუ̂ჱ_მდებარისა საქმისასა აცხადებ_ ენ; ’რასა_თ͠ს იცნეს Ⴑაზღუ̂არი, Ⴞ͠ აწ მივუგებთ ცნობისა_თ͠ს ჩუ̂ჱნდა შემამტკიცებელთა განყო_ ფილებათა, ესე იგი, დამამტკიცებელ ჩუ̂ჱნდა ქუ̂ჱ_მდებარისა საქმისა. Ⴅინადგან ვიტყვით• Ⴉა_ ცი, მხოლოდ. და ’არა ვიცით შემამტკიცებელ_ ნი სხუ̂აობანი. Ⴞ͠უკეთუ ვჰსთქვათ’ Ⴉაცი ცხო_ ველი სიტყჳერი მოკუ̂დავი გონებისა და ჴელ_ ოვნების შემწყნარებელი, ვჰსცანთ შემამტკი_ ცებელნი სხუ̂აობანი; Ⴞ͠ (ႸႤႫႭႩႪႤႡႳႪႨ) ითქ_ ვ͠ა განზიდულთა_თ͠ს სიტყუ̂ათა რ͠ლნი იწოდე_ ბიან თქმაობად: ǁ ვ͠ა გვი°რგვინისა_თჳს, ანუ ვ͠ა სიტ_ ႪႧ ყუ̂ა მოთხრობათა, ͠რ ესენიცა სიტყვად ითქმიან, ° ესე იგი, გვირგვი ნოსნობისა_თ͠ს ა͠დ ’არა არიან შემოვლებულ: Ⴞ͠ (ႺႾႠႣ_ႫႷႭ_ ႴႤႪႨ ႡႳႬႤႡႠႱႠ ႵႳჁ_ႫႣႤႡႠႰႨႱႠ ႱႠႵ_ ႫႨ ლგ ႫႨႱႠႱႠ) ითქვა: Ⴀნუ ǁ თქმათა_თჳს აღმოძ_ ႪႤ ახვათა, ვ͠რ’, იცან თავი შენი. და ანუ თუ’ ერთი რაჲმე ფ͠დ, Ⴐ ესენიცა სიტყვად ითქმიან და შემოკლებულ, ა͠დ ’არა ცხად ჰყოფენ ბუნე_ ბასა ქუ̂ჱ_მდებარისა საქმისასა: Ⴞ͠ გინა წარ_ წერათა_თ͠ს, ͠რ იგინიცა ’არა თუ ბუნებასა ქუ̂ჱ_ მდებარისა საქმისასა ცხად_ჰყოფენ, ა͠დ გარე_ მოთა ბუნებათასა და შემთხუ̂ჱვითისა_მებრ მდე_ ვართასა, ვ͠რ’, Ⴉაცი არს აღმართევით მავა_ ლი’ მოცინარი’ ბრჭალ ბრტყელი: Ⴐ͠ესენი გარემოთა ბუნებათასა ცხად_ჰყოფენ, და ’არაბუ_ ნებასა: Ⴞ͠ ესე°ნი წინა თავი: Ⴋოვიდე’თ მეორედ ° წინა თავისა_თ͠ს მოვრჩით და ვთქვითო ესე იგი, Ⴑაზღუ̂რისა_თჳს: თავად და ვჰსთქვათ’ Ⴐაჲ’თა განსხვავდების Ⴑაზღუ̂არი Ⴜარწერისაგან. Ⴞ͠ სათანადო არს ცნობად, ვ͠დ განესხვავების Ⴑაზღუ̂არი Ⴜარწე_ რისაგან ამით, ͠რ Ⴑაზღვარი და ბუნებასა ქვე_ მდებარისა საქმისასა ცხად_ჰყოფს, ვ͠ა Ⴉაცი’ და ცხოველი სიტყჳერი მოკუ̂დავი გონებისა და ჴელო_ ლდ ჴელოვნების შემწყნარებელი: Ⴞ͠ წარწერა შემთ_ ხუ̂ჱვითთაგან მოიღებს და გარემოთა ქუ̂ჱ_მდებარი_ სა საქმისასა ცხადად_ჰყოფს, ვ͠რ’, კაცი აღმართებით მავალი’ მოცინარი’ ბრჭალ_ბრტყელი. Ⴃა ͠რ ვ͠ს_ თქუთ საზღუ̂არი არსებითთა ლექსთაგან • მოი_ ღებ’ს, ხ͠ წარწერითი შემთხუ̂ჱვითთაგან. Ⴅისწა_ ოთ რ’აჲ არს არსებითი და რა’ჲ შემთხუ̂ჱვითი, Ⴞ͠ ჯერ_არს ცნობად’ ვ͠დ არსებითი იგი არს’ რ͠ი თანა ყოფითა აარსებს, ხ͠ ’არა ყოფითა ხრწნის. ვ͠ა Ⴑი_ ტყჳერი, ͠რ ესე თანა ყოფითა აარსებს კაცსა, ხ͠ ’არა ყოფითა ხრწნის. Ⴞ͠ შემთხუ̂ჱვითი არს’ რ͠ი თ͠ა ყოფითა ’არა აარსებს, და მოსპობითა ’არა ხრწნის, ვ͠ა თეთრი, ͠რ თეთრი თანა ყოფითა ’არა აარსებს, და მოსპობითა ’არა ხრწნის: Ⴞ͠ ითქვნეს ესენი: Ⴋოვიდეთ და ვჰსთქვათ ვ͠დ’ Ⴐა’ჲთა განესხვაების Ⴑაზღუ̂არი Ⴑაზღუ̂არ_დებისაგან. Ⴞ͠ სათანადო არს ცნობად’ ვ͠დ ვ͠ა კაცი და ცხოველი, უსაყოველთაო_ ბითა, და კერძოობითა განესხუ̂აებიან ურთიერ_ თთაგან, ͠რ კაცი უკერძოეს არს ცხოველისა, ხ͠ ცხო_ ველი ლე ველი უსაყოველთაო ეს არს კაცისა, ͠რ რ͠ი რაჲცა კაც’ იგი ცხოველი, მით ͠რ ყ͠ი კაცი ცხოველ, გარნა ’არა რ͠ი რაჲცა ცხოველ’ იგი კაც, ͠რ ’არა ყ͠ი ცხოველი კა_ ცი არს, ვინადგან ’არა მხოლოდ კაცი არს ცხოველ, ა͠დ ცხენიცა და ძაღლი. Ⴄსრეთვე საზღუ̂არი, და საზღუ̂არ_დება, საყოველთაობითა და კერძოობი_ თა განესხვაებიან ურთიერთთაგან ͠რ საზღუ̂არი უკერძოეს, და საზღუ̂არ_დება უსაყოველთაოეს, ვინადგან ყ͠ლი რ͠ლი რაჲცა საზღვარ_არს, იგი საზ_ ღუ̂არ_დება, ხ͠ ’არა რ͠ი რაჲცა საზღუ̂არ_დება არს’ იგი საზღუ̂არ_არს. Ⴐ საზღუ̂არ_დება ’არა მხოლ_ ოდ საზღუ̂არსა ნიშნავს, ესე იგი, შემოვლებულ_ სა სიტყუ̂ასა ცხად_მყოფელსა ბუნებასა ქუ̂ჱ_ მდებარისა საქმისასა, ა͠დ საზღუ̂არ_დებასაცა ადგილთა და დაბათა და აგარაკთა Ⴀრისტოტელ_ ებრ, და მასცა ტ͠ლთა შ͠ს აღიჴსნების წინ_ჩამოგ_ დება. Ⴐ͠ იტყჳს Ⴀრისტოტელი’ ვ͠დ საზღუ̂არ_დებ_ ° ესე იგი. ვიდუ რთაც საზღუ̂ა_ რი ჰქვიანო: ულებად იწოდების რ͠ლთა შ͠ს აღილევის წინ_ჩა_ მოგდება, ვ͠რ’, Ⴑოკრატი რორინებს, წინ_ჩამოგდე_ ბა ლვ ბა არს ესე. ხ͠ აღილევის სოკრატად’ და რორინებ_ ად. ხ͠ თჳთოეული ამათგანი ვ͠ა იტყჳს Ⴀრისტ_ ტელი საზღვარ_დებად იწოდების, ესე იგი, სოკ_ რატი და რორინი, ხ͠ ვ͠ა ვჰსთქუთ’ უსაყოველ_ თაოებრ და კერძოობით_ებს ურთიერთთაგან საზღუ̂არი და საზღუ̂არ_დება განირჩევიან: Ⴂარნა მრავალ_გზის საზღუ̂არსა’ საზღუ̂ა_დებად უწო_ დენ’ საყოველთაო სახელისა დაჴმარად. Ⴅ͠ა მრა_ ვალ_გზის კაცსაცა ნათესავის სახელითა ცხოველ_ ად ვუწოდებთ. Ⴀწ უკვუ̂ჱ, ვისწავეთ ვ͠დ რ’აჲთა განესხუ̂აების საზღუ̂არი’ საზღუ̂არ_დებისაგან: Ⴋოვიდ’თ და ვსთქვათ, რ’აჲთა განესხვაების საზღუ̂არი’ წარწერითსა საზღუ̂არსა. Ⴞ͠ ჯერ_არს ცნობად ვ͠დ’ განესხვაების საზღუ̂არი’ წარწერით_ სა საზღუ̂არსა ამით, ͠რ საზღუ̂არი ერთ სახე არს და არსებითთაგან ჴმათა მოღებულ_არს მხო_ ლოდ, ვ͠რ’, კაცი არს ცხოველი’ სიტყჳერი’ მოკუ̂დავი’ გონებისა და ჴელოვნების შემწყნა_ რებელი, Ⴞ͠ წარწერითი საზღუ̂არი შერეულ_ არს ლზ არს, რ͠ მოღებულ_არს არსებითთაგან და შემთხ_ უ̂ჱვითთა. Ⴞ͠ რ͠ა თქუ̂ას ვინმე საზღუ̂რისაგან და წარ_ წერისა შედგომილ. ვ͠რ’, ვ͠ა რაჟამს ვიტყვით, ვ͠დ Ⴉაცი არს ცხოველი, სიტყჳერი’ მოკერი’ მოკუ̂დავი’ გონებისა და ჴელოვნების შემწყნარებელი’ აღმართებ_ ით მავალი’ ბრჭალ_ბრტყელი: Ⴞ͠ სათანადო_ არს ცნობად ვ͠დ’ ყოფად საზღუ̂რისა, ჯერ_არს ყ͠ისა ლექსისა არსებითისა ყოფად, ვ͠რ’, Ⴉაცი არს ცხოველი სიტყუ̂ერი მოკუ̂დავი გონებისა და ჴელოვ_ ნების შემწყნარებელი. Ⴞ͠ იყოს რა წარწერითი საზღუ̂არი ჴმა არს ერთ ლექს_ყოფისა შემწყნარე_ ბა, შემთხუ̂ჱვითისა განცხადებითა ვ͠რ’, Ⴉაცი არს ცხოველი სიტყჳერი მოკუ̂დავი გონებისა და ჴელოვნების შემწყნარებელი აღმართებით მა_ ვალი. Ⴞ͠ ვ͠ა იყოს რა შეწყობილი ებანი’ ჯერ_ არს ყ͠თა ძალთა მისთა კეთილ_შეწყობილ_ყო_ ფად, და იყოს რა შეუწყობელ’ არს კმა ერთ ძა_ ლისაცა შეცვალა: Ⴉ͠დ იყოს რა სიმრთელე ჯერ_ არს ყოფითა ზომიერად ყ͠თა შ°ერეულთა, და ბუნები_ ° ესე იგი ოთხთა ნივთთა: სა ლჱ სა_მებრ შეწყობა კერძოკითა, ხ͠ იყოს რა სნეულე_ ბა კმა არს ერთ_შერეულთაგანისა შეცვალა, და ერ_ თისა ნაწილისა ’არა ყოფითა ბუნებისა_ებრ, ამის სა_ ხისა_მებრ იყოს რა საზღუ̂არი’ ჯერ_არს ყ͠ლისა ლექსისა არსებითისა ყოფად ვ͠ა ვთქუთ. ხ͠ იყოს რა წარწერითი საზღუ̂არი კმა არს მხოლოდ ერთ ლექსისა შეცვლად: Ⴃა ესენი ესრეთ: Ⴂარნა უღო_ ნოებენ რ͠ლნიმე პ͠ლისა თავისა მიმართ მეტყუ̂ჱ_ ლნი, ვ͠დ შ͠°დ ჰყავით საზღუ̂რის საზღუ̂არი გარდა_ ° შ͠დ ჰყავით, ეს ძალი აქუ̂ს ვითამც რომ ნაკლები საქმე ჰქმენით საზღუ̂არი რომ სთქვითო: მცემითა, ͠რ მივხდით თქუ̂ჱნგან საზღუ̂რისა საზღუ̂არსა, და მის საზღუ̂რისა სხუ̂ასა საზღუ̂არ_ სა, და ესენი ვ͠ე უკმაოდ წარმოიჩინებიან, და ’არ_ ღარა უწყოდეთ, ვ͠დ რაჲ არს საზღუ̂არი. Ⴞ͠ მი_ უგებენ რ͠ლნიმე მეტყუ̂ჱლნი’ ვ͠დ ’არა ვ͠ა საზ_ ზღუ̂არი განვსაზღუ̂რეთ, ა͠დ ვ͠ა განსაზღუ̂რებადი, ესე იგი, ვ͠ა ქუ̂ჱ_მდებარე საქმე. Ⴐ͠ლთა მ͠რთ სათქმელი_არს, ვ͠დ ’არა უდარეს ეყოს უღონოება, ͠რ გეტყვი თქუ̂ჱნ’ ვ͠დ მის საზღუ̂რისა გარდამ_ ვეცით საზღუ̂არი’ ვ͠ა განსაზღუ̂რებადისა, და კ͠დ მეო_ ლთ მეორე საზღუ̂რისა გარდამოვეცით საზღუ̂არი’ ვ͠ა განსაზღუ̂რებადისა, რ͠ლ ეს_ფერვე ესეცა მიუწ_ თომელად წარმოიჩინების. Ⴞ͠ ესრეთ ჯერ_არს თ͠ქ_ მად’ ვ͠დ ვ͠რ იგი ზომათა და რიცხუ̂თა არიან რ͠ლნი_ მე რ͠ლ თვით ზომანი და თვით რიცხუ̂ნი არიან, და იგი_ ნივე სხვათა რიცხუ̂ და სხუ̂ათა ზომანი არიან. Ⴞ͠ თვით რიცხუ̂ნი, და თჳთ ზომანი მებრ მხოლოობითთა რ͠ლ მის შ͠ს. Ⴐ͠ თჳთ ათი აღრიცხავს თავსა თჳისსა მებრ მხოლოობითა რ͠ლ მის შ͠ს. Ⴞ͠თუ ვითა’რ სხუ̂ათა რიცხუ̂, ათსა, და ოც და ათსა. ასცსა’ მებრ ორთა, და Ⴍც და ათსა მებრ სამთა. Ⴃა მებრ ამ_ ის სახისა და საზღვარიცა, და თჳთ საზღუ̂არ და სხუ̂ათა საზღუ̂არ. Ⴞ͠ სხუ̂ათა საზღუ̂არ’ ͠რ იგივე სხუ̂ათაცა საზღუ̂რავს. Ⴞ͠ თჳთ საზღუ̂არ’ ͠რ თავ_ სა თჳსსა სხუ̂ასა თანა საზღუ̂რავს. Ⴃა ვ͠რ იგი კაცისაგან განსაზღუ̂რებითა კაცისათა იტყჳს, ვ͠დ Ⴉაცი არს ცხოველი’ სიტყჳერი’ მოკულავო’ გონებისა სა ზედ_მიწევნილებისა შემწყნარებე_ ლი, ’არა მხოლოდ ყ͠ლსა კაცსა განსაზღუ̂_ რავს მ რავს, ა͠დ თავსა თჳსსაცა, ͠რ თჳთ იგიცა განისაზ_ ღუ̂რების: Ⴂარნა უღონოებენ რ͠ლნიმე მეორისა თავისა მიმართ მეტყუ̂ჱლნი, ვ͠დ უკეთუ არსება უპატიოსნეს_არს ვ͠ე შემთხვევითისა, და მოღებულ_ არს არსებითთაგან Ⴑაზღუ̂არი, ხ͠ წარწერა აშემ_ თხუ̂ჱვითთაგან. Ⴐა’ჲსა_თ͠ს ვიტყვით წარწერითსა საზღუ̂არსა, უდარესის წინა_დაწესებითა, და ’არა ვიტყვით საზღუ̂არი წარწერითი. Ⴃა მიუგებენ რომ_ ელნიმე მეტყუ̂ჱლნი, ვ͠დ ͠რ Ⴋქერდველი ǁ კერ_ ႪႥ ძო ვირად იტყვის Ⴠრომეროს, უდარესისა წინ_ დაწესებით ǁ სძლევს აღნაქუ̂სსა სახელთაგან უდა_ რესი უმჯობესსა, ͠რ უდარესი არს უმჯობეს: ვინადგან კერძო ვირად ვიტყვით ჯორსა, უდარ_ ესის სახელ_დებითა, და ’არა კერძო ცხენად. Ⴀმ_ ის_თჳსცა წარწერით საზღუ̂რად ვიტყვით, უდარ_ ესისა წინ_დაწესებითა: Ⴀ°მათ იგინი: Ⴂარნა ° ამათ იგინი’ იტყვია ნო, სხვანი ფილოს ოფოსნიო: სათქმელ_არს, ვ͠დ დაღათუ სენოვნებითი არს სიტ_ ყჳს გება ეგე, გარნა ’არა კეთილად იუღონოეს რ͠ლთა იუღონოეს: Ⴎ͠ლდ ͠რ ’არავინ ძველთაგან_ მან მა მან მოძღუ̂ართა ჰსთქუ̂ჱს, ვ͠დ საზღუ̂არ წარწერი_ თი ჯერ_არს თქმად’ და ’არა წარწერითი საზღუ̂ა_ რი: Ⴞ͠ მეორედ’ დაღათუ წარწერით საზღუ̂რად ვიტყვით, დაღათუ საზღუ̂არ წარწერით, ’არა რა_ ჲთ იჴრწნას დანიშნული, ͠რ იტყვის არისტოტე_ ლი, ვ͠დ სახელნი და ზმნანი ნაცვალ_დებითა მას_ ვე ნიშუ̂ნენ. Ⴐ͠ მასვე ნიშუ̂ნენ უკეთუ ვინ თქუ̂ას’ სოკრატი რორინებს, და თუ რორინებს სოკრატი:

Ⴅიწყოთ მესამე თავიცა რ͠ლ იტყოდა, ვ͠დ ვინ’აჲ ით_ ქმის საზღუ̂რად. Ⴞ͠ სათანადო არს ცნობად’ ვ͠დ საზღუ̂რად ითქმის’ ნაცვალ_მოღებისაგან დაბა_ თა და აგარაკობითთა საზღუ̂ართა. ͠რ პ͠ლნიცა ორ_ ° ზომა: თა უ°ზომოობისაგან ლტოლვითა, უმეტეს მოგები_ საგან’ და მცირე მოგებისაგან, მოიპოვეს საზ_ ღუ̂არ_დებაჲ, რათა თჳსთაგან მოიღონ, და ს͠ხ_ ვათაგან ივლტოლვონ. Ⴞ͠ ესრეთვე საზღუ̂არი_ ცა მბ ცა გარე_შემოსაზღუ̂რითა ქუ̂ჱ_მდებარისა საქ_ მისათა’ განარჩევს მას სხუ̂ათაგან, Ⴅ͠ა საზღუ̂არი_ ცა კაცისა ვ͠რ’, ცხოველი სიტყჳერი მოკუ̂დავი გონებისა და ზედ_მიწევნილების შემწყნარებ_ ელი. Ⴞ͠ თქმითა, ცხოველი’ განარჩევს მათგან რ͠ლნი ’არა არიან ცხოველი, ესე იგი’ უცხოველო_ თაგან და უსულოთა, ხ͠ თქმითა, სიტყჳერი, განარჩივა პირ_უტყუ̂თაგან. ხ͠ მოკუ̂დავი’ უკ_ ვდავთაგან. და გონების და ზედ_მიწევნილების შემწყნარებელ თქმითა’ უხილავთა მოკუ̂დავ_ თაგან დაბადებულთა, რ͠ლნიცა ǁ მარად მქორ_ ႪႦ წინებელად სახელ_იდებიან’ რ͠ლთა ბუნებით აქუ̂სთ მეცნიერება და ’არა სქავლით, ͠რ მხოლ_ ოდ Ⴉაცი მიბუნებდა მითვალვად ზმნობითი_ სა მებრ მეცნიერებისა: Ⴞ͠ ჯერ_არს ცნობად ͠რ Ⴑაზღუ̂ართა შ͠ს განრემზომ მიმღე იქმნები_ ან ურთიერთთა ლექსნი და საქმენი. ͠რ რ͠ჟს საზღვარი დამატდების ლექსითა, მოაკლებ_ იან საქმენი, ც͠რ’, Ⴉაცი არს ცხოველი სიტყვი_ ერი მგ ერი მოკუ̂დავი გონებისა და ჴელოვნების შემწ_ ყნარებელი და მქერდველი. ͠რ დაემატა რა მქ_ ერდველი საზღუ̂არსა’ დაამცრო საქმენი’ ͠რ მ͠ქ_ ერდველი მხოლოდ განისაზღუ̂არა’ და ’არა ყ͠ლი კაცი ვინადგან ’არა ყ͠ლი კაცი მქერდველი არს, Ⴀჰა’ დაემატნენ რა ლექსნი’ სიმცირე ექმ_ ნა საქმეთა: Ⴞ͠ რ͠ჟს დამცირდებიან ლექსნი’ დაემატებიან საქმენი, ვ͠რ’, Ⴉაცი არს ცხოველი სიტყჳერი, Ⴀჰა’ მოაკლდენ ლექსნი’ და დაემატ_ ნენ საქმ͠ნი, ვინადგან ’არა მხოლოდ კაცი არს ცხოველ სიტყჳერი, ა͠დ ანგელოზიცა და ეშმაკნი Ⴞ͠ ვ͠ა იტყვის Ⴓლუმპიადოს ႴილოსოႴოსი ვ͠დ საკვირველი რაჲმე ღონე მოიპოვა ბუნება_ მანო, სიმცირე გამდიდრებული, და სიმდიდრე შეორგულებული სიმცირეთა_თ͠ს. Ⴞ͠ უკეთუ ვინ იუღონოოს თქმითა’ ვ͠დ ვ͠რ’ სთქუთ დამც_ ირდეს საქმითა. Ⴐ͠ არა’ მოკულავი მოკუდავებითა’ გო_ მდ გონებისა და ზედ_მიწევნილებისა შემწყნარებელი, დაემატა ლექსითა’ და ’არა მოაკლდა საქმითა, ͠რ ყ͠ი კაცი გარე_შეიცვა. Ⴋივუგებთ ვ͠დ’ დამატე_ ბული ლექსი ეგე ’არა რაჲ მეტად დანიშნა, ͠რ იგივე არს მოკუ̂დავი და მო°კუ̂დაებითა, ͠რ მოკუ̂_ ° მოკდომადი უნდა: დავებითა დამატებული ზმნა არს და ’არა სახელი, ͠რ საზღუ̂არი’ სახელითა იცნობების, და ’არა ზ͠მ_ ნითა: Ⴄსენი მესამე თავი: Ⴂარნა მოვიდე’თ მეოთ_ ხედ თავად და ვჰსთქუ̂ათ, ვ͠დ ვინაჲ მოიღებ_ ის საზღუ̂არნი ႴილოსოႴოსობითნი: Ⴞ͠ სათა_ ნადო არს ცნობად’ ვ͠დ საზღუ̂არნი ანუ ქუ̂ჱ_მდე_ ბარისაგან მოიღებიან, და ანუ Ⴃასასრულისაგნ, და ანუ Ⴍრთაგანვე, ესე იგი, Ⴕუ̂ჱ_მდებარისა და Ⴃასასრულისაგან. Ⴂარნა Ⴎ͠ლდ ვსთქუ̂ათ რ’აჲ არს Ⴕუ̂ჱ_მდებარე’ და რაჲ Ⴃასასრული. Ⴕუ̂ჱ_ მდებარე არს მებრ რ͠ლისა იყოს და აზმნოს, უკე_ თუ ჴელოვნება, ანუთუ ზედ_მიწევნილება: Ⴞ͠ Ⴃასასრული არს რ͠ლისა_ებრ დაასრულ_ ებს და განაკერპოვნებს ებრ რ͠ლისა ყ͠ლსა რა_ ჲვე_ მე ჲვესა ჰყოფს, ვ͠რ’, Ⴞ͠ უროვნობისა ქუ̂ჱ_მდებარე არს ძელი, ͠რ ძელისა_თ͠ს წარმოდგების ხუროვნო_ ბა. Ⴞ͠ დასასრულად აქუ̂ს შემზადება საყდრისა და აღშენება ტაძრისა. Ⴃა კ͠დ’ ვარსკვლავთ მ͠რ_ იცხველობასა ქუ̂ჱ_მდებარედ აქუ̂ს ზეციერი სხე_ ული. ხ͠ დასასრული ’არა თუ ქმნა მის მსგავსად, ა͠დ ცნობა ძრვისა მისისა. Ⴄსრეთვე სიბრძნის_მო_ ყუ̂არებასა აქუ̂ს ქუ̂ჱ_მდებარე’ და აქუ̂ს დასას_ რულიცა, Ⴕუ̂ჱ_მდებარედ ყ͠ლნი არსნი, ხ͠ Ⴃას_ ასრულად მეცნიერება მათი, ესე იგი, ცნო_ ბა მათი, და მათ მ͠რ მსგავსება Ⴖ͠ისა, მით ͠რ სიბრ_ ძ͠ნის_მოყუ̂არე მსგავს_არს Ⴖ͠ისა. Ⴅ͠ა ცხად_ჰ͠ყ_ ოფს მისანი Ⴎიუთია’ თქმითა Ⴊიუგიარგეს სჯუ_ ლის მდებელის ႴილოსოႴოსისა მიმართ, ͠რ პ͠ლნი სიბრძნის_მოყუ̂არეთაგანნი’ სჯულის მდე_ ბელ იყუ̂ნენ. Ⴀწ უკუ̂ჱ’ მოხვე’დ ჵი Ⴊიუგი_ არგე ცრემლით სავსესა ჩემსა ტაძარსა შ͠ა, შეორ_ გულებულ ვარ რაჲ გითხრა შენ, Ⴖ͠თ უკეთთუ კაც, გარნა Ⴖ͠თ გრქუ̂ა შენ ჵი Ⴊიუგიარგე. Ⴀმის მეტ_ ყუ̂ჱ მვ Ⴂ ყუ̂ჱლი’ ’არა თუ ’არა იცოდა რაჲ ჯერ_იყო წო_ დებად მისა, ა͠დ რათა აუწყოს თანა ზიარად Ⴖ͠ის ბუნებისა’ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებაცა, Ⴅინა ზედა დართავს, ა͠დ Ⴖ͠თ გრქუ̂ა შენ ჵი Ⴊიუგიარგე. Ⴃა ͠რ სრული Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არე. მსგავს_არს Ⴖ͠ისა, ამიერ ცხად არს, ͠რ მითვე ეხატოვნების’ რ͠ითაცა Ⴖ͠თი, Ⴐ͠ვ͠ა Ⴖ͠ი ხატოვნობს კეთილი_ თა და მეცნიერებითა და შემძლეობითა. Ⴅ͠ა მქერ_ დველობა ცხად_ჰყოფს კეთილისა_თ͠ს’ ვ͠დ Ⴖ͠თნი მომცემელ კეთილთა არიანო, ხ͠ მეცნიერებითა’ ვ͠დ Ⴖ͠თთა Ⴘ͠ნირაჲვე იციან, ხ͠ შე°მძლეობითა, ვ͠დ ° შესაძლისითა ეწერა: ღ͠თთა ყ͠ლი რაჲვე ძალ_უცხო ყოფად, Ⴋებრ ამის სახისა სრული ႴილოსოႴოსიც•ა’ ამით სამითავე ეხატების, კეთილითა’ (ვიტყვი) და მეცნი_ ერებითა, და შე°მძლეობითა. Ⴞ͠კეთილითა’ ვ͠დ ვ͠ა ღ͠თი განაგებს ყ͠ლთა’ ეგრეთვე სიბრძნის_მო_ ყუ̂არეცა განაგებს უსრულო სულთა და ს͠რ_ ულ მეცნიერებად შემოიყუ̂ანს მათ. Ⴞ͠ მეც_ ნიერებითა’ ვ͠დ Ⴖ͠ნ ყ͠ივე რაჲ იცის, ეგრეთვე სრუ_ ლი მზ Ⴃ ლი ႴილოსოႴოსიცა ყ͠ლსა რაჲვესა აღუთქვამს ° შესაძლისითა ეწე რა: ცნობად, და იცისცა სასარგებლონი, Ⴞ͠ შ°ემძლეო_ ბითა, ვ͠დ ვ͠ა Ⴖ͠თსა ყ͠ი რაჲვე უძლავს შესატყვის_ ნი და ნებავს, ეგრეთვე სრული Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არე_ ° შესაძლისისა ეწერა: ცა რაზომ რაჲთა შემძლე არს მებრ შე°ძლებისა ინებებსცა, და ’არა ოდეს ნებავს რ͠ი ’არა უძლავს: Ⴞ͠ გარნა Ⴖ͠ა ზედა გარე მოიქცევის, Ⴐ͠ რაზომ რაჲ ნე_ ბავს’ შემძლე არს, და რაოდენი რა უძლავს ნებავს: Ⴞ͠ სიბრძნის_მოყუ̂არესა ზ͠ა ’არა გარე მოიქცევ_ ის, ͠რ რაზომ რაჲსაცა შემძლე არს ნებავს, ა͠დ ’არა რაზომ რაჲცა ნებავს’ შემძლე არს. ͠რ ენებოს რა შეხებად თითითა ცისა სფერთა ’არა არს შემძლე_ ბელ: Ⴐ͠ლისა_თ͠ს მიუგებენ რ͠ლნიმე მეტყუ̂ჱლ_ ° შესაძლისისა ეწე რა: ნი’ ვ͠დ ვ͠რ’ სიბრძნის_მოყუ̂არე’ შე°მძლე_ ობითა ხატოვნობს მსგავსად Ⴖ͠ისა, ვინადგან გა_ რე_მოიქცევის Ⴖ͠ისა ზ͠ა, ხ͠ ’არა ႴილოსოႴოს_ საცა ზ͠ა’ ვ͠ა სთქუთ; რ͠ლისა_თ͠ს ვიტყვით ვ͠დ, ა͠დ ႪჁ’ ǁ სრულს სიბრძნის_მოყუ̂არესა ნებას ’არ გულის_ თქმად მიუწდომელთა, ǁ ͠რ აღნადგინებასა შ͠ს დი_ დი მჱ დი მოქოენეობა არს გულის_თქმათა აღუვსებელობა. Ⴂარნა სათანადო არს ცნობად და წარმატებით უწყება ვ͠დ სხვა გვარ არს Ⴖ͠ისა მიმართი Ⴉეთილი, და Ⴓწყე_ ბითი, და Ⴘ°ესაძლისი: და სხვა გვარ სიბრძნის_მოყუ̂ა_ ° ესე იგი, რისა მიმართი. Ⴞ͠ აწ ჯერ_არს ცნობად ვ͠დ Ⴑაზღუ̂არ_ ნი Ⴕუ̂ჱ_მდებარისაგან მოიღებიან, ანუ Ⴃასასრუ_ ლისაგან, ანუ Ⴍრთაგანვე. ესე იგი, ქუ̂ჱ_მდებარისა და დასასრულისაგან. Ⴞ͠ Ⴕუ̂ჱ_მდებარისაგან’ რ͠ჟს ვიტყვით ვ͠დ’ მკურნალობა არს ჴელოვნება კაცობ_ რივთა სხეულთა_თ͠ს ქმნილი. Ⴞ͠ Ⴃასასრულისაგან’ ვ͠დ მკურნალობა არს სიმართლისა შემოქმედი. ვინადგან დასასრული მკურნალობისა არს’ ანუ აწ_ მყო სიმართელისა დაცვა, და ანუ განვარდნილისა სიმრთელისა, ვ͠დ შემოყუ̂ანა სიწრფოებად. Ⴞ͠ ორთაგანვე, ვ͠ა რაჟამს ორთა საზღუ̂ართა შევწმასნით და ვიტყვით ვ͠დ Ⴋკურ_ ნალობა არს კაცობრივთა სხეულთა_თ͠ს ქმნილი სიმრთელისა შემოქმედი. Ⴀწ უკუ̂ჱ’ ესრეთ სიბრძ_ ნის_მოყუ̂არებისა განსაზღუ̂რებითა Ⴕუ̂ჱ_მდება_ რისაგან’ ვიტყვით, ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მეც_ ნიე_ მთ ნიერება სამღთოთა და კაცობრივთა მოფარდულობა_ თა: Ⴞ͠ Ⴃასასრულისაგან, ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მსგავსება Ⴖ͠ისა შეძლებისა_მებრ კაცთასა: Ⴞ͠ ორთა_ გან, ვ͠ა რაჟამს ვიტყვით ვ͠დ’ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მეცნიერება სამღთოთა და კაცობრივთა მოფარდულო_ ბათა და მსგავსება Ⴖ_ისა შეძლებისა მებრ კაცთა: Ⴞ͠ ესენი ესრეთ: Ⴂარნა უღონოებენ რ͠ლნიმე მეტყუ̂ჱ_ ლნი’ ვ͠დ ვ͠რ’ იტყვით. ვ͠დ ყ͠ი საზღუ̂არი ქუ̂ჱ_მდებარი_ საგან მოიღების ანუ დასასრულისაგან ანუ ორთა_ განვე ესე იგი, ქუ̂ჱ_მდებარისაგან და დასასრულისაგან. Ⴑადა ზოგად ყ͠ლნი ვიტყვით, ვ͠დ ყ͠ლი საზღუ̂არი ნათ_ ესავისაგან მოიღების, და შემამტკიცებელთა სხუ̂აო_ ბათაგან, ვ͠რ’ კაცი არს ცხოველი სიტყჳერი მოკ_ ვდავიგონებისა და ზედ_მიწევნილებისა შემწყნარე_ ბელი. Ⴐ͠ აჰა’ აქა ცხოველი ნათესავად აქუ̂ს, ხ͠ სხვა_ ნი ლექსთაგანნი’ შემამტკიცებელ სხუ̂აობათა: Ⴞ͠ვ ° რ͠ლნიმე. სხვანი ფილოსოფოსნიო დავით ამბობს, მაგრამ უწ უნებს ამ პასუხს, და თითონ ეტყვის სხვასა: რ͠ლ°ნიმე ამის სიტყვისა მიგებითა მიზეზს სცემენ ვ͠დ ბუნებითთა ზ͠ა ნათესავისა და შემამტკიცებელთა სხვა_ ობათაგან მოიღებიან საზღუ̂არნი, ვ͠ა კაცსა ზედა, ვ͠დ ნ ვ͠დ კაცი არს ცხოველი სიტყჳერი მოკუ̂დავი გონები_ სა და ჴელოვნების შემწყნარებელი. Ⴞ͠ ხელოვნებ_ ითსა ზ͠ა ქუ̂ჱ_მდებარისაგან მოიღებიან, ანუ და_ სასრულისაგან, და ანუ ორთაგანვე ქუ̂ჱ_მდებარი_ სა და დასასრულისაგან, ვ͠ა თქმულთა ზედა წინა მაგალითითა: ,Ⴀმათ იგინი: Ⴂარნა ’არა კეთილად იტყვიან, Ⴎ͠ლდ ͠რ უღონოებანი ’არა აღჴსნეს, ვინად_ გან უღონოებანი იყუ̂ნენ, ვ͠დ ყ͠ი საზღუ̂არი ნა_ თესავისაგან და შემამტკიცებელთა სხუ̂აობათაგან მოიღების. ხ͠ თქუ̂ჱნ რ͠ლთამე საზღუ̂ართაგანთა ნათესავისაგან და შემამტკიცებელთა სხუ̂აობათაგან იტყჳით მოღებად, ხ͠ რ͠ლთამე ქუ̂ჱ_მდებარისაგან, და რ͠ლთამე დასასრულისაგან, და რ͠ლთამე ორთაგანვე ქუ̂ჱ_ მდებარისა და დასასრულისაგან: Ⴞ͠ მეორედ ͠რ ’არა კეთილად აღჴსნეს უღონოებანი, მით ͠რ ვპოებთ საზღუ̂არსა ბუნებითთა ზ͠ა ქუ̂ჱ_მდებარისა და დასა_ სრულისაგან მოღებულად, ვ͠ა Ⴋრისხანებასა ზედა: ͠რ მრისხანებაცა ბუნებითი რაჲმე არს, და ქუ̂ჱ_მდე_ ბარისა და დასასრულისაგან განვსაზღუ̂რავთ მას. მეტ_ ნა მეტყუ̂ჱლნი, ვ͠დ Ⴋრისხანება არ მდუღარება გუ_ ლის გარემოისის სისხლისა წადიერება ნაცვალ_ გებად მაწუხებელისა. Ⴞ͠ აჰა’ მდუღარება’ გულსა გარემოისისა სისხლისა’ ქუ̂ჱ_მდებარისაგან არს, ͠რ მრისხანებისა ქუ̂ჱდ მდგომ არს გულსა გარემოისი სისხლი. ხ͠ წადიერება ნაცვალ_გებად მაწუხებელი_ სა’ არს დასასრულისაგან, ͠რ დასასრული მრისხანე_ ბისა არს წადილი ნაცვალ_გებად მაწუხებელად მის რ͠ლნ შეაწუხა: Ⴞ͠ ესენი ესრეთ: Ⴂარნა ჯერ_არს თქმად, ვ͠დ კეთილად ვიტყვით ყ͠ლსა საზღვარსა ნათე_ სავისაგან და შემამტკიცებელ სხუ̂აობათაგან მოღე_ ბად. Ⴐ͠ რ͠ლნიმე ქუ̂ჱ_მდებარისაგან, და რ͠ლნი დას_ ასრულისაგან, და რ͠ლნი ორთაგანვე’ აქუ̂სთ ნათე_ სავი და აქუ̂სთ შემამტკიცებელნი სხუ̂აობანიცა, ვ͠რ’ Ⴋკურნალობა არს ჴელოვნება კაცობრივისა სხეულისა_თ͠ს ქმნილი. Ⴀჰა’ ამას შ͠ა ნაცვლად ნა_ თესავისა_მოიღო ჴელოვნება, ხ͠ ნაცვლად’ შე_ მამტკიცებელითა სხუ̂აობათა’ სხვა ლექსნი; Ⴞ͠ კ͠დ Ⴋკურნალობა არს ჴელოვნება სიმრთელისა შემოქ_ ნბ შემოქმედი. Ⴀჰა’ აქაცა ჴელოვნება ნაცვლად ნათე_ სავისა მოიღო, და სხუ̂ანი ლექსნი’ ნაცუ̂ლად შე_ მამტკიცებელ სხუ̂აობათა. Ⴞ͠ კ͠დ Ⴋკურნალობა არს ჴელოვნება კაცობრივისა სხეულისა_თ͠ს ქმნი_ ლი მოქმედ სიმრთელისა. Ⴀჰა’ აქაცა ნაცვლ_ ად ნათესავისა მოიღო’ ჴელოვნება, და ნაცვლად შემამტკიცებელ სხუ̂აობათა სხუ̂ანი ლექსნი: . Ⴞ͠ კ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მეცნიერება სამ_ ღთოთა და კაცობრივთა მოფარდულობათა. Ⴀჰა’ აქაც ნაცვლად ნათესავისა მოიღო’ მეცნი_ ერება, ხ͠ ნაცვლად შემამტკიცებელ სხუ̂აობა_ თა’ სხუ̂ანი ლექსნი: Ⴄსენიცა მეოთხე თავი: Ⴞ͠ მეხუთე თავი’ რ͠ლსა შ͠ა ვეძიებდით, ვ͠დ Ⴐ͠ლ’ი არს სრული საზღუ̂არი, და რ͠ლი უსრული. Ⴞ͠ სა_ თანადო არს ცნობად’ ვ͠დ სრული საზღუ̂არი იგი არს’ რ͠ი გარე_მოიქცევის განსაზღუ̂რებადი_ სა მიმართ. ვ͠რ’ რ͠ჟს ვიტყვით, ვ͠დ რაჲცა რ͠ი ერთგზის კაცი არს’ იგი ცხოველ სიტყჳერი მოკუ̂_ დავი გონებისა და ჴელოვნების შემწყნარებელი, არს, ნგ არს, და რ͠ლი ერთ_გზის ცხოველი სიტყჳერი მოკ_ უ̂დავი გონებისა და ჴელოვნებისა შემწყნარებელი, იგი კაცი არს: Ⴞ͠უსრული საზღუ̂არი არს რ͠ლი ’არა გარე მოიქცეოდეს, რ͠ უდარესობა საზღუ̂_ რისა არს რ͠ლ ’არა გარე მოიქცეოდეს. ხ͠ უდარე_ სობა საზღუ̂არისა იყოს უმეტეს უკნინესობა საზ_ ღუ̂რისა, მით რ͠ ’არა შემძლე არს საზღვარი გა_ რე_მოქცევად განსაზღუ̂რებადისად’ დამატება_ დი და მოკლებადი, ვ͠რ’, Ⴉაცი არს ცხოველი სიტყ_ ვიერი მოკუ̂დავი გონებისა და ზედ მიწევნილების შემწყნარებელი და ღრამმატიკოსი, Ⴐ͠ესე დამა_ ტებული ’არა გერე_მოიქცევის, მით ͠რ რ͠ი ერთ_ გზის ცხოველი სიტყჳერი მოკუ̂დავი გონებისა და ზედ_მიწევნილების შემწყნარებელი და ღრამმა_ ტიკოსი’ კაცი არს, ა͠დ ’არა რ͠ი ერთ_გზის კაცი, ცხოველი სიტყჳერი მოკუდავი გონებისა და ზედ_ მიწევნილებისა შემწყნარებელი და ღრამმატი_ კოსი, ͠რ ’არა ყ͠ლი კაცი ღრამატიკოსი არს. Ⴋერ_ მეცა ’არცა მოვლებითა გარე_მოიქცევის განსაზ_ ღუ̂რე_ ნდ ღუ̂რებადისადმი, ვ͠რ’, ცხოველი სიტყჳერი ნაკლ_ ყოფითა ’არა გარე_მოიქცევის. ͠რ ’არა მხოლოდ კაცი არს ცხოველი სიტყჳერი, ა͠დ ანგელოსნიცა და ეშმაკნი: Ⴞ͠ ესენი ესრეთ: Ⴂარნა სათანადო_ არს ძიებად ესრეთ, ვ͠დ რ͠ლ’ნი არიან პ͠ლ თქმულ_ თა საზღუ̂ართაგანნი რ͠ლ სარულ_არიან. Ⴞ͠ ჯერ არს უწყებად ვ͠დ ესენი არიან სრულნი რ͠ლნი ორ_ თაგან მო’ღებიან, ქუ̂ჱ_მდებარისა და დასასრული_ საგან, ვ͠რ ჴუროვნება არს ჴელოვნებაძელისა_ თ͠ს ქმნილი საყდრისა შემოქმედებითი. Ⴞ͠ რ͠ნი ქუ̂ჱ_მდებარისაგან მხოლოდ ოდენ ბ არიან ა ანუ დასასრულისაგან მხოლოჲსა, მრავალ_ ნი და უმეტესნი ’არა არიან სრულნი, ვ͠რ’, რ͠ჟს ვიტყვით ვ͠დ, Ⴋკურნალობა არს ჴელოვნება კაც_ თა სხეულ_თა_თ͠ს ქმნილი, ’არა გარე_მოიქცევის, მით ͠რ რ͠ი ერთ_გზის მკურნალობა არს’ კაცთა სხეულთა_თ͠ს ქმნილ_არს, ა͠დ ’არა რ͠ი ერთ_გზის კაცთა სხეულთა_თ͠ს ქმნილ_არს იგი მკურნალო_ ბა არს. ვინადგან ’არა მხოლოდ მკურნალო_ ბა ნე ბა არს კაცთა სხეულთა_თჳს ქმნილი, ა͠დ ვ°არასი_ ° დალაქობაა’: მობაცა, და მფ•უცხაობაცა. Ⴉ͠დ რაჟამს ვიტყვით და_ ° ფჩხილის მყრა: სასრულისაგან, ვ͠დ Ⴐიტორება არს დამარწმუნე_ ბელობა შემოქმედებითი, ’არა გარე_მოიქ_ ცევის. Ⴐ͠ ვ͠ა ყ͠ი რ͠ი რიტორებითი არს, იგი დამარ_ წმუნებელობისა არს შემოქმედი, ა͠დ რ͠ი ერთგზ_ ის დამარწმუნებელობისა შემოქმედი’ რიტორი არს, ͠რ ’არა მხოლოდ რიტორებითი არს დამარ_ წმუნებელობითისა შემოქმედი, ა͠დ ნაცვალ_მ͠ს_ იტყველობითიცა სიბრძნის_მოყუ̂არება. Ⴞ͠ კ͠დ Ⴋ͠რ_ ისხანება არს მდუღარება გულსა გარემოისისა სისხლისა, ’არა გარე_მოიქცევის, მით ͠რ ყ͠ლი რ͠ი მრისხანება არს’ მდუღარება არს გულსა გარემოისისა სისხლისა. ა͠დ ’არა რ͠ი ერთ_გზის მდუღარება არს გულსა გარემოისისა სისხლი_ სა’ მრისხანება არს, ͠რ სიმჴურვალისაგანცა იქმნების მდუღარება გულსა გარემოისისა სისხლისა, Ⴂარნა ვ͠ა ზემორე ვჰსთქუთ ვ͠დ მრა_ ვალ და უმეტეს, რ͠ლნი ქუ̂ჱ_მდებარისაგან მხო_ ლო_ ნვ ლოსა არიან, და ანუ დასასრულისაგან, ’არა არი_ ან სრულნი, ამის_თ͠ს დავრთევით’ მრავალნი’ და უმეტესნი, Ⴐ͠ არს ჴელოვნება რ͠ი სრულ_არს ქუ̂ჱ_მდებარისაგან მხოლოსა, ვ͠ა მოქმედება მი_ ნათა, ͠რ ესე მხოლოდ სრულ_არს ქუ̂ჱ_მდება_ რისაგან მხოლოსა. Ⴅინადგან ყ͠ი რ͠ი მოქმე_ დება მინათა არს მინი_თჳს არს ქმნილი, და ყ͠ი რ͠ი მინისა_თ͠ს არს ქმნილი’ მოქმედება მინა_ თა არს: Ⴞ͠ სიბრძნის_მოყუ̂არებისა საზღუ̂არი დაღაცათუ ქუ̂ჱ_მდებარისაგან მხოლოსა მო_ იღების, და დაღათუ დასასრულისაგან’ ყ͠ლნი ს͠რ_ ულნი არიან, Ⴞ͠ მიზეზი ვ͠დ რა’დ მხოლოდ სიბრ_ ძნის_მოყუ̂არებისა საზღუ̂არნი ქუ̂ჱ_მდებარი_ საგან მხოლოსა, და ანუ დასასრულისაგან სრულ_ არიან; ეს°ენი არიან: Ⴐ͠ ქუ̂ჱ_მდებარე სიბრძნის_ ° ესენი არიან მიზეზ ნიო: მოყუ̂არებისა’ ესე იგი, საყოველთაო არსნი, ’არ შემძლე არიან სხვა ჴელოვნებისა ქუ̂ჱ_მდებ_ არ ყოფად, ვინადგან ’არა ვინ სხვა ჴელოვნებათა_ განნი შემძლე არს საყოველთაოთა არსისა გამო_ ძიებად ნზ ძიებად და ცნობად. Ⴞ͠ სრულება სიბრძნის_მოყუ̂ა_ რებისა’ ესე იგი, მსგავსება Ⴖ͠ისა მებრ შეძლები_ სა კაცთასა, და ’არღა არს სხვა ჴელოვნებასა შ͠ა ს͠რ_ ულება, ვინადგან ’არავინ შემძლე არს სხვა ჴელოვ_ ნებათაგანი რ͠ა მიამსგავსოს კაცი Ⴖ͠თსა, შემძლე_ ბისა_მებრ კაცთასა:

Ⴑწავლულთა მეხუთისა თავისათა’ ვიძიოთ Ⴋეექ_ ვსეცა რ͠ლსა შ͠ა ვიტყვით, Ⴐა’ოდენნი და Ⴅ’ითარნი არიან Ⴑაზღუ̂არნი Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისანი, Ⴞ͠ სა_ თანადო არს უწყებად, ვ͠დ ექუ̂სნი არიან Ⴑაზღ_ უ̂არნი Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისანი, და არიან ესე_ ნი. Ⴎ͠ლდ რ͠ლ იტყჳან, ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მეცნიერება არსთა რ͠ლისა_მებრ არსნი არი_ ან: Ⴋეორედ’ მეცნიერება სამღთოთა და კაცობ_ რივთა მოქმედებათა: Ⴋესამედ’ რ͠ლ იტყვის, Ⴑიბ_ რ͠ძნის_მოყუ̂არება არს წუ̂რთვა სიკუ̂დილისა: Ⴋეო_ ნჱ მეოთხედ’ ამათ მ͠რ არს რ͠ლ იტყვის, Ⴑიბრძნის_მო_ ყუ̂არება არს მსგავსება Ⴖ͠ისა შეძლებისა_ებრ კაც_ თასა: Ⴋეხუთედ’ რ͠ლ იტყჳს ვ͠დ, Ⴑიბრძნის_მოყუ̂ა_ რება არს ჴელოვნება ჴელოვნებათა და ზედ_მიწევ_ ნილება ზედ_მიწევნილებათა: Ⴋეექუ̂სედ’ ზ͠ა ამათ_ სა რ͠ლ იტყვიან, Ⴑიბძნის_მოყუ̂არება არს სიყუ̂ა_ რული სიბრძნისა: Ⴄსენი მეექუ̂სე თავი: Ⴋეშვიდე თავი რ͠ლსა შ͠ა იტყვის, ვ͠დ Ⴐ’აჲსა_თ͠ს იყო ესეოდე_ ნი საზღუ̂არი სიბრძნის_მოყუ̂არებისა’ და ’არცა უმ_ რავლეს, და არცა უმცირეს. Ⴐ͠ლისა_თჳსცა ორსა მიზეზსა ვიტყვით, Ⴄრთსა განყოფისაგან, და Ⴋე_ ორესა მრიცხუ̂ჱლობისაგან: Ⴞ͠ განყოფილებისაგან ესრეთ , Ⴀრიან რ͠ლნიმე რ͠ლ გაქუ̂ჱ_მდება_ რებულ_არიან’ და ’არა სახელ_დებულნი, ვ͠ა იგინი რ͠ლნი სიღტმესა შ͠ა არიან, Ⴐ͠ არიან რ͠ლნიმე სიღრ_ მესა შ͠ს რ͠ლთა არსება ჰქონან და ’არა ხილვისა_თ͠ს მა_ თისა. Ⴞ͠ კ͠დ არიან რ͠ლნიმე სახელ_დებულნი’ და ’არა გაქუ̂ჱ_მდებარებულნი, ვ͠ა იპოკენტავრო და ვაც_ ნთ ვაც_ირემი, რ͠ლნი სახელ_იდებიან, გარნა ’არა არი_ ან გაგვამებულნი, ხ͠ ვ͠დ Ⴀრიან რ͠ლნიმე სახელ_დე_ ბულ_არიან და გაქუ̂ჱ_მდებარებულ, ვ͠ა კაცი, და ჴელოვნებაცა. ͠რ კაცი და ჴელოვნება სახელ_დებ_ ულ_არიან და გაქუ̂ჱ_მდებარებულ. Ⴞ͠ სიბრძნის_ მოყუ̂არება’ სახელ_დებულ_არს და გაუ̂ჱ_მდე_ ბარებულ, და ვ͠ა უკეთუობასა შ͠ა ვისწავეთ პ͠ლთა თანა აქუ̂ს არსებაჲ, მით ͠რ სიბრძნის_მოყუ̂არე_ ბა დედა არს სასიბრძნოთა ჴელოვნებათა და საყო_ ველთაოთა ზედ_მიწევნილებათა, ვინადგან მის მ͠რ მოიღებენ დაწყებასა და დასრულებასა ყ͠ნი ჴელოვ_ ნებანი და ზედ_მიწევნილებანი. Ⴅ͠ა ქვეყანის მზო_ მელი მოიღებს აღსარებულად’ ვ͠დ ნ°იშანი არს ° ნიშანი წერტილს უწოდებს: რ͠ლისა ნაწილი ’არა რაჲ არს, რ͠ლისა_თ͠ს მიზეზი ბუნებითის სიბრძნის_მოყუ̂არემან უწყის, და კ͠დ მკურნალი მოიღებს აღსარებულად, ვ͠დ ოთხთა ნივ_ თთაგან არს შედგმული სხეული, რ͠ისა მიზეზი ბუნე_ ბითმან სიბრძნის_მოყუ̂არემან უწყის, Ⴞ͠ კ͠დ მქერ_ დველი მოიღებს აღსარებულად ვ͠დ’ ენი, და ონი ბუ_ ნებ_ ჲ ნებით უგრძეს არიან, ხ͠ მიზეზი მუსიკობითის სიბრძ_ ნის_მოყუ̂არემან უწყის. Ⴞ͠ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება ვ͠ა ვჰსთქუთ’ სახელ_იდების და არსებაჲ აქუ̂ს, და პ͠ლთა თანა აქუ̂ს არსებაჲ. Ⴃა ͠რ სახელ_იდების’ აქუ̂ს სახ_ ელ_დებისაგან, ესე იგი, განმართლ_მსიტყუ̂ჱლო_ ბისაგან’ საზღუ̂არი იგი, რ͠ლ იტყვის, ვ͠დ Ⴑიბრძნის_ მოყუ̂არება არს სიყუ̂არული სიბრძნისა. Ⴃა ͠რ პ͠ლთა თანა აქუ̂ს არსებაჲ, აქუ̂ს საზღუ̂არიცა იგი, რ͠ლ უმეტესობისაგან ǁ და ზეშთა აღმატებისაგან რ͠ლ ႪႧ იტყვის Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს ჴელოვნება ჴელოვ_ ნებათა და ზედ_მიწევნილება ზედ_მიწევნილება_ თა. Ⴃა ͠რ გაქუ̂ჱ_მდებარებულ_არს, აქუ̂ჱს ქუ̂ჱ_მდე_ ბარეჲ, აქუ̂ს დასასრულიცა, მით ͠რ ყ͠ლსა ჴელოვ_ ნებასა’ და ყ͠ა ზედ_მიწევნილებასა აქუ̂ს ქუ̂ჱ_მდე_ ბარეჲ’ აქუ̂ს დასასრულიცა. Ⴞ͠ თჳთოეულთა ვისმე მათგანთა მრჩობლი, ͠რ აქუ̂ს ახლო ქუ̂ჱ_მდებარეჲ’ და შორი. და ახლო დასასრული’ და შორი. Ⴐ͠ა სარ_ წმუნო ჩუ̂ჱნდა იყოს თქმული ესე, ვისწაოთ სიტყვა ესე მენაობასა ზ͠ა: Ⴞ͠ სათანადო ცნობად, რ͠ მე_ ჲა რ͠ მენაობასა აქუ̂ს ქუ̂ჱ_მდებარეჲ და აქუ̂ს დასასრ_ ულიცა. და თჳთოეულსა ვისმე მრჩობელი, ͠რ აქუ̂ს, ახ_ ლო, ქუ̂ჱ_მდებარეჲ, და შორი. ახლო დასასრული და შორო. Ⴀხლო ქუ̂ჱ_მდებარეჲ საყოველთაო ძელი, ხ͠ შორი ქუ̂ჱ_მდებარეჲ’ ძელ_სახელი ესე და შესატყვის ყოფად ზუ°რგის ძელი და აფრათ სვეტი. ° მას ძელსა იტყვის რ͠ლსა ზამო მოკიდებულ არინ ნაწევრობანი ნავისანი: ͠რ პ͠დ ნავისა მაშენებელი მოიღებს საყოველთაო ძელსა, და მერმე ძიებად მოვალს, ვ͠დ რ͠ლ’ი ძელი შეეტყუ̂ჱბის ოღნაფაჲტ_ყოფად, და რ͠ი ვაიმ_ყოფ_ ად (რ͠ლ_არიან, ზურგის ძელი, და აფრის სვეტი ნავის აქ Ⴞ კ͠დ ახლო დასასრული’ აგებად ნავისა, ხ͠ შორს დასასრული აქუ̂ს აგებად ესე ვითარი რაჲვე ნავი_ სა, ვ͠რ ქურციკ ნაკუ̂ჱთი, ანუ ლამპარ ნაკუ̂ჱთი. Ⴄსრეთვე Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არესაცა აქუ̂ს ქუ̂ჱ_ მდებარეჲ’ და აქუ̂ს დასასრულიცა, და თჳთოეულ_ სა მრჩობლი, ͠რ აქუ̂ს ახლო ქუ̂ჱ_მდებარეჲ, და შორი ქუ̂ჱ_მდებარეჲ, და ახლო დასასრული, და შორ დასასრული: Ⴞ͠ ახლო ქუ̂ჱ_მდებარედ აქუს საყოველთაო არსნი, ხ͠ შორ ქუ̂ჱ_მდებარედ აქუ̂ს ჲბ Ⴃ აქუ̂ს ვ͠რ’, სამღთონი და კაცობრივნი მოქმედებანი, Ⴉ͠დ ახლო დასასრულას აქუ̂ს წუ̂რთვაჲ სიკუ̂დილ_ ისა, ესე იგი, მოკვდინებაჲ ს°ენთა, ხ͠ შორ დასასრულ_ ულად აქუ̂ს მკუ̂დარ_ყოფისა მ͠რ სენთა’ მსგავს ყო_ ფად Ⴖ͠ისა მებრ შეძლებისა კაცთასა: Ⴃა აწ რ͠ სიბრ_ ძნის_მოყუ̂არებასა ქუ̂ჱ_მდებარე აქუ̂ს და დასასრ_ ულ, და თჳთოეულსა მრჩობელი, ვ͠ა ვჰსთქუთ, და ამისთჳს და სხვ•ა ვ͠ე სახელისა, და რ͠ი უმეტესობი_ საგან ოთხნიცა საზღუ̂არნი ჰქონან. Ⴍრნი Ⴕუ̂ჱ_ მდებარისაგან, რ͠ლ იტყჳს Ⴑიბრძნის მოყუ̂არე_ ბა არს მეცნიერება სამღთოთა და კაცობრივ_ თა მოქმედებათა: Ⴞ͠ Ⴍრნი კ͠დ Ⴃასასრულისა_ გან, ერთი ახლო დასასრულისაგან, რ͠ლ იტყვის, ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს წუ̂რთვა სიკუ̂დი_ ლისა: და მეორე შორ დასასრულისაგან, რ͠ლ იტ_ ყვის, ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მსგავსება Ⴖ͠ისა ჲგ Ⴄ Ⴖ͠ისა შეძლებისა_ებრ კაცთა: Ⴀწ უკუ̂ჱ ესე არს მი_ ზეზი რ͠ლი განყოფილებისაგან, ვ͠დ Ⴐა’ჲსა_თ͠ს ექუ̂ს_ ნი არიან Ⴑსაზღუ̂არნი Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისანი, Ⴞ͠რიცხვითი ესე ვითარი რაჲმე არს, Ⴐ͠ რიცხვთა_ განნი რ͠ლნიმე სრულნი არიან, და რომელნიმე უს_ რულნი, და რ͠ლნიმე ზეშთა სრულნი. Ⴞ͠ Ⴑრული რიცხჳ არს რ͠ისა ნაწილნი აღწმასნილნი თანა_ს͠წ_ ორ არიან ყ͠დისა, ვ͠ა ემუ̂სისა, ͠რ ემუ̂სისა ნაწილნი აღწმასნილნი ექუ̂სსა ჰშობენ. Ⴅინადგან აქუ̂ს კერძოდ’ სამი. და სამჯერ აქუ̂ს ორნი. და ექუ̂ს_ჯერ ერთი, რ͠ლ იყოს ექუ̂ს. Ⴐ͠მეოთხესა ’არ მოიღებს ͠რ უკეთუ მეოთხე მოიღოს ისაჭირების განკუ̂ჱ_ თა ერტისა, ͠რ მეოთხე’ ექუ̂სისა ერთ და კერძო არს, ხ͠ რიცხვითნი ’არა განჰკვეთენ ერთსა, ა͠დ ვ͠ე ერთად_ მდე ვლენან: Ⴞ͠ ზესთა სრული რიცხვი არს რომ_ ლისა კერძონი აღწმასნილნი აღმატებულნი კუ_ ლადსა გარემოის იპოებიან, ვ͠ა ათ_ორ_მეტისა. Ⴐ ათორმეტისა ნაწილნი აწმასნილნი ათსა ექუ̂სსა რიცხვსა აღმოასრულებენ, Ⴅინადგან აქუ̂ კერ_ ჲდ კერძოდ ექუ̂სი, და მესამედ ოთხნი, და მეოთხედ სამნი, რ͠ლ იყოს ათ_სამ_მეტ, და მეექუ̂სედ ორნი, და მეათორ_ მეტედ ერთი, რ͠ლ_იყოს ათ და ექუ̂ს: Ⴞ͠ Ⴓსრულო_ რიცხჳ არს’ რ͠ისა ნაწილნი აღწგასნილნი’ უკნინეს ყოვ_ ლადისა იპოებიან, ვ͠ა რვისა, ͠რ ნაწილნი რვისა აღწმასნილ_ ნი’ შვიდს რიცხუ̂ს აღმასრულებენ. Ⴅინადგან აქუ̂ს კერ_ ძოდ ოთხნი, და მეოთხესა ორნი, და მერვესა ერთი’ რ͠ლ იყოს შვიდი: Ⴀწ უკუ̂ჱ ამათთა ესრეთ ქონები_ თა, ͠რ პ͠ლი სრული რიცხვი ექუ̂სი არს, ͠რ ’არავინ არს სხუ̂ა პ͠ლ ვ͠ე ამისსა სრული რიცხვი, ამით_თ͠ს ექუ̂სნი არიან Ⴑაზღუ̂არნი სიბრძნის_მოყუ̂არებისანი. Ⴅინად_ გან სათანადო არს დედისა და მიზეზისა ყ͠თა ჴელოვ_ ნებათასა ვ͠ა უუსრულესისა უუსრულესითავე შე_ მკობად რიცხვითა:

Ⴋოვიდეთ მერვწ თავად და ვჰსთქვათ Ⴜეს_დებუ_ ლობაჲ Ⴑაზღუ̂ართა Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისა_ თა. ჲე თა. Ⴑათანადო არს ცნობად’ ვ͠დ ექუ̂ს_ყოფილთა საზ_ ღუ̂ართა სიბრძნის_მოყუ̂არებისათა’ უკანაკ•ს•• ნელ_ ისა არს რ͠ი განმართლ_სიტყუ̂ჱბისაგან იყო, ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს სიტვარული სიბრძნი_ სა. Ⴞ͠ სხვათა ხუთთა უკანასკნელი არს რ͠ლ უაღ_ რესობისაგან არს საზღუ̂არი. რ͠ლ იტყვიან, ვ͠დ სიბრძნის_მოყუ̂არება არს ჴელოვნება •ჴელოვ_ ნებათა და ზედ_მიწევნილება ზედ_მიწევნილე_ ბათა. Ⴞ͠სხვათა ოთხთა საზღუ̂ართა’ პ͠ლნი არ_ იან რ͠ლნი ქუ̂ჱ_მდებარისაგან, და უკანასკნელნი რ͠ლნი დასასრულისაგან. Ⴞ͠ თვითოეულთანი ამათი, რ͠ი ახლო ქუ̂ჱ_მდებარისაგან არს პ͠ლი არს, და უკანასკნელი რ͠ი შორ ქუ̂ჱ_მდებარისა_ გან, ეგრეთვე რ͠ლნი დასასრულისაგან არიან, პი რველი არს რ͠ი ახლო დასარულისაგან არს. და უკანასკნელნი რ͠ი შორ დასასრულისაგან. Ⴐ͠ლთა განწერსება არს ესრეთ, და მებრ ამის სახისა: Ⴎ_ლი Ⴑაზღუ̂ჱარი Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისა რ͠ი ახლო ქუ̂ჱ_მდებარისაგან, არს იგი რ͠ლ იტყვიან ვ͠დ Ⴑიბრ_ ჲვ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მეცნიერება მყოფთა ვი_ თარ იგი მყოფ_არიან: Ⴋეორე Ⴑაზღუ̂არი შორ ქუ̂ჱ_მდებარისაგან, რ͠ლ იტყვის ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მო_ ყუ̂არება არს მეცნიერება სამღთოთა და კაცობ_ რივთა შექმეობათა: Ⴋესამე საზღუ̂არი სიბრძნის_ მოყუ̂არებისა ახლო დასასრულისაგან რ͠ლ იტყ_ ვიან, Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არ წუ̂რთვა სიკუ̂დი_ ლისა: Ⴋეოთხე საზღუ̂არი შორ დასასრულისა_ გან რ͠ლ იტყვის, სიბრძნის_მოყუ̂არება არს მსგავ_ სება Ⴖ͠ისა შეძლებისა_მებრ კაცთა: Ⴋეხუთე საზ_ ღუ̂არი რ͠ი აღმატებისაგან რ͠ლ იტყვიან. Ⴑიბრძნის_ მოყუ̂არება არს ჴელოვნება ჴელოვნებათა და ზედ_ მიწევნილება ზედ_მიწევნილებათა: Ⴋეექუ̂სე საზ_ ღუ̂არი სიბრძნის_მოყუ̂არებისა განმართლ_სიტ_ ყუ̂აობისაგან არს რ͠ლ იტყვიან, ვ͠დ Ⴑიბრძნის_ მოყუ̂არება არს სიყუ̂არული სიბრძნისა: Ⴀმის მეტყუ̂ჱლნი; მოვიდე’თ და ვჰსთქუ̂ათ მიზეზი განწე_ სებისა Ⴑაზღუ̂ართა Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისათა: Ⴞ͠ სათანადო არს უწყებად, ვ͠დ საზღუ̂არი სიბრ_ ძნის_ ჲზ ძნის_მოყუ̂არებისა რ͠ლ განმართლ_სიტყუ̂აო_ ბისაგან რ͠ლ იტყვიან, ვ͠დ სიბრძნის_მოყუ̂არება არს სიყვარული სიბრძნისა, უკანასკნელ განწესება_ სა შეემთხუ̂ა და სამართლად, ვინადგან ყ͠ისა საქ_ მისა Ⴎ͠ლდ ჯერ_არს დაარსება’ და მერმე სახელ_ ის შემთხუ̂ჱვა, ვ͠რ’, Ⴎ͠ლდ იშვას და მერმე უკანას_ კნელ სახელ ედვას. Ⴄსრეთვე ჯერ_არს Ⴎ͠ლდ დაა_ რსება სიბრძნის_მოყუ̂არებისა, და მერმე სახელის შემთხუ̂ჱვა და წოდებად სიბრძნის_მოყუ̂არებად: Ⴀწ უკუ̂ჱ სახელი უკანასკნელ დასად მიბუნებ_ და ქონებად, ამის_თ͠ს რ͠ლ მართლ_ მსიტყველო_ ბისაგან არს საზღუ̂არი’ რ͠ლნ უკანასკნელ დასობა მიითვალა’ ვ͠ა სახელი სიბრძნის_მოყუ̂არებისა: Ⴞ͠რ͠ი აღმატებისაგან საზღუ̂არი’ რ͠ლ იტყვის ვ͠დ ° აჩენს: Ⴑი°ბრძნის_მოყუ̂არება არს ჴელოვნება ჴელოვ_ ნებათა და ზედ_მიწევნილება ზედ_მიწევნილება_ თა. უკანასკნელად სხვათა განეწესა ამა მიზეზთა_ თ͠ს, Ⴗ͠ი საქმე რ͠ი საზოგადო არს’ წინ დაეწესების თვისისა რ͠ი განთვისებულად ვისსამე დაარსდების, ვ͠რ’ ჲჱ ვ͠რ’, ცხოველი საზოგადო საქმე ყოფითა’ წინ_დაეწესებ_ ის სიტყვიერისა და მოკუ̂დავისა, მით ͠რ მრავლთად არს ცხოველი ვ͠ე სიტყვიერისა და მოკუ̂დავისა: Ⴞ͠ კ͠დ || სიტყვიერი და მოკუ̂დავი წინ_დაეწესებიან გო_ Ⴋ: ნებისა და ჴელოვნების შემწყნარებელისა, ͠რ სიტ_ ყჳერი მოკუ̂დავი უმრავლესთა შ͠ს არიან ვ͠ე გონე_ ბისა და ჴელოვნების შემწყნარებელისა. Ⴅინად_ გან გონებისა და ჴელოვნებისა შემწყნარებელობა კაცისა არ მხოლოსად არს თჳსი. Ⴞ͠ესრეთ უსაყო_ ველთაოესნი წინ დაეწესებიან მათგან რ͠ლნი გან_ თვისებულად დაარსდებიან ვისსამე შ͠ს. Ⴐ͠ უსაყოვ_ ელთაოესნი წინ_დაეწესებიან მათგან რ͠ლნი გან_ თვისებულად დაარსდებიან ვისსამე შ͠ს, ამის_თჳს საზღუ̂არნიცა იგი რ͠ლნი ქუ̂ჱ_მდებარისაგან არი_ ან და დასასრულისა’ წინ დაეწესებიან ზეშთა აღმატე_ ბულისაგან საზღუ̂რისა. ͠რ ქუ̂ჱ_მდებარე და დას_ ასრული’ და სხვათაცა ჴელოვნებათა •და ზედ_მიწ_ ევნილებათა იქმნების და დაარსდების. Ⴞ͠ ზეშთა აღ_ მატებულობა ’არა ვის შესატყვისების, გაენა მხო_ ლოდ ჲთ ლოდ სიბრძნის_მოყუ̂არებასა, მით͠რ Ⴑიბრძნ_ ის_მოყუ̂არება მხოლოდ არს ზეშთა აღმატებუ_ ლი, Ⴃა ამის_თ͠ს რ͠ი ზეშთა აღმატებულისაგან საზ_ ღუ̂არი არს’ უკანასკნელად დაწესებულ_არს, ͠რ სა_ კუთრად სიბრძნის_მოყუ̂არებასა მხოლოდ შე_ ესატყვისების, Ⴞ͠ რ͠ლნი ქუ̂ჱ_მდებარისაგან საზ_ ღუ̂არნი არიან’ წინ არიან ვ͠ე მათ რ͠ლნი დასასრ_ ულისაგან. ͠რ პ͠ლდ ქუ̂ჱ_მდებარე დაარსდება და მერმე დასასრული. Ⴞ͠უკეთუ ’არა ექუ̂ჱ_მდება_ როს ხუროვნობასა პ͠ლდ ძელი, ’არ ეძლოს ხუ_ როსა შემზადება საყდრისა’ რ͠ლ_არს დასასრული, Ⴉ͠დ, რ͠ი ახლო ქუ̂ჱ_მდებარისაგან არს საზღუ̂არი’ წინ განეწესების მისსა’ რ͠ი შორს ქუ̂ჱ_მდებარი_ საგან არს, ვინადგან საყოველთაო’ კერძოობითისა არს წინ_დაწესებულ. Ⴞ͠უკეთუ ’არა იყომცა საყო_ ველთაო ძელი, და ’არცა კერძოობითსა ეძლო ყო_ ფად, ესე იგი, ნიგვზისა’ ანუ ფიჭვისა. Ⴀმის სახისა_ მებრ წინ_დაეწესების საზღუ̂არი, რ͠ი ახლო ქუ̂ჱ_ მდებარისაგან არს, რ͠ლ იტყვის’ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არე_ ბა ო ბა არს მეცნიერება მყოფთა ვ͠რ იგი მყოფ არიან: Ⴞ͠ მერმე მეორე საზღუ̂არი წინ_დაეწესების რ͠ი შორს ქუ̂ჱ_მდებარისაგან არს რ͠ლ იტყვის, Ⴑიბრძნის_მო_ ყუ̂არება არს მეცნიერება სამღთოთა და კაცობ_ რივთა შექმეობათა, Ⴅინადგან საყოველთაო მყოფ_ ნი წინ დაეწესებიან კერძოობითსა არსებასა: Ⴄს_ რეთვე ამისა შ͠დ წინ დაეწესების საზღუ̂არი რ͠ლი ახლო დასასრულისაგან რ͠ლ იტყვის’ Ⴑიბრძნის_მო_ ყუ̂არება არს წუ̂რთვა სიკუ̂დილისა: Ⴃა შ͠დ ამისა შორ დასასრულისაგან რ͠ლ იტყვის ვ͠დ ’სიბრძნის_ მოყუ̂არება არს მსგავსება Ⴖ͠ისა შეძლებისა_მებრ კაცთა, ͠რ წუ̂რთვა სიკუ̂დილისა უწინარეს არს’ ვ͠ე მსგავსებად Ⴖ͠ისა, ხ͠ უკეთუ პ͠დ ’არა იწუ̂რთიდეს სიკუ̂დილსა და მოკუ̂დავებასა აღასრულებდეს Ⴑენ_ თასა, ’არ ეძლოს მსგავსად Ⴖ͠ისა: Ⴄსენი მერვე თავნი: Ⴋოვიდე’თ მეცხრე თავად და ვჰსთქვათ, ვ͠დ რ͠ლნი არიან მომპოვნებელნი ამათ საზღუ̂არ_ თანი. Ⴑათანადო არს უწყებად’ ვ͠დ ორთა ამათ საზღუ̂ართა რ͠ლნი ქუ̂ჱ_მდებარისაგან არიან, და ერ_ ოა და ერთი’ რ͠ლ განმართლ_სიტყუ̂აჱბისაგან, Ⴎითაღ_ ორს იტყვიან მომპოვნებელად’ დაღათუ ’არ ძალ_ გვიცს უწყებად Ⴎითაღორის აღნაქუ̂სთაგან, მით ͠რ ’არა ინება Ⴎითაღორ• დატევებად აღნაქუ̂სთა’ მეტ_ ტუ̂ჱლმან, ვ͠დ ’არა მნებავსო ჩემისა მოძღუ̂რე_ ბისა დატევებად სოფლად უსულოთა შ͠ს, ა͠დ სულიერთა, Ⴓსულოდ უწოდა წერილთა, ხ͠ Ⴑუ_ ლიერად’ მოწაფეთა, Ⴐ͠ლთა უკეთუ ვინ ჰკითხვიდეს ანუ უღონოებდეს’ შემძლე არიან მიგებად და აღ_ ჴსნად, ხ͠ წერილთა მარადის ერთისა და მისვე თქმითა’ ’არ ეძლოსთ აღჴსნად გარეშე თჳსთა უღონოებანი, აწ უკუ̂ჱ ვ͠ა ვჰსთქუთ Ⴎითაღო_ რის აღნაქუ̂სთაგან ’არ ძალ_გვიცს უწყებად, გარნა Ⴎითაღორელთაგან ვაუწყებთ. Ⴐ͠ Ⴌივიმაქოს პი_ თაღორელი’ რ͠ლნ მრიცხველობითისა სახენი მოიპოვა, იტყოდა, ვ͠დ Ⴎითაღორ ესრეთ განს_ აზღუ̂რა Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებაჲ, ვ͠დ Ⴑიბრძნ_ ის_მოყუ̂არება არს მეცნიერება მყოფთა ვ͠რ იგი მყოფნი არიან. და Ⴉ͠დ’ ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂ა_ რება ობ რება არს მეცნიერება სამღთოთა და კაცობრ_ ივთა მექმეობათა: Ⴞ͠ კ͠დ, Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს სიტუ̂არული სიბრძნისა: Ⴞ͠ ორნი საზღუ̂არ_ ნი აღიყუ̂ანებიან Ⴎლატონისად რ͠ლნი დასასრუ_ ლისაგან, Ⴈგი რ͠ლ იტყვიან. ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂ა_ რება არს წუ̂რთვა სიკუ̂დილისა. Ⴞ͠ რ͠ლ იტყ_ ვიან ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მსგავსება Ⴖ͠ისა შეძლებისა მებრ კაცთა, Ⴐ͠ Ⴔესტრონის დი°ალიკტიკასა შ͠ა იხილვების Ⴎპატონის თქმულ_ ° ფედრონსა ეწერა: ად სიბრძნის_მოყუ̂არება წუ̂რთვად სიკუ̂დილ_ ისად. Ⴐ͠ლითა იტყოდა ǁ სა°არებულ იქმნენ ႫႠ. ° შეიწრებულ. რ͠ლნი ერთ_გზის შეემთხუ̂ჱვიან მართლიად მი_ ახლებულნი სიბრძნესა’ დავიწყებითა თვისითა და თავ_ თა თვისთაცა და სხვათაცა. ’არა სხვა რაჲმე შეცვლ_ ას, გარნა თუ მოკუ̂დავად და ჭირვეულად: Ⴞო_ ლო Ⴇვეტის შ͠ა ბ იხილვების გ დი°ალიკტიკასა ა თ͠ქ_ ° ფედრონსა ეწერა: მულად Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისა_თ͠ს რ͠ლისამე მი_ მართ Ⴇეოდოროს ქუ̂ჱყანის მზომელისა, ვ͠დ Ⴋსგავსება არს Ⴖ͠ისა შეძლებისა_მებრ კაცთასა, Ⴐ͠ისა ოგ Ⴐ͠ისა მ͠რ იტყოდა, ვ͠დ ვინადგან . ჵი Ⴇეოდორე ’არა არს შეძლება წარწყმენდად ბოროტისა, ͠რ სა_ ჭირო არს ყ͠ითა საქმითა პირის პირ წინა_აღმდ_ ეგთა რაჲმე ყოფად და ’არა უზესთაესთა შ͠ს დაადგი_ ლებად, გარნა ამა მოკუ̂დავითა ბუნებითა და ამა ადგილითა გარე შეწერვა საჭირო არს, რ͠ლისა_თსცა ჯერ_არს ლტოლვა ამიერით მუნ უმსთვადესად, და რ’აჲ უკუ̂ჱ იყოს ლტოლვა’ მსგავსება Ⴖ͠ისა შეძლებისა_ მებრ კაცთასა. Ⴋსგავსება Ⴖ͠ისა არს კეთილი_მსახურება და მართალ_ყოფად მეცნიერებითა: Ⴞ͠ რ-ი ზესთა აღმატე_ ბისაგან საზღუ̂არი არს აღიყუ̂ანების Ⴀრისტოტელი_ სად, ͠რ ესრეთ იხილვების სიბრძნის განმსაზღუ̂რებელ_ ად შ͠დ თქმულთა სიტყუ̂ათა, ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂ა_ რება არს ჴელოვნება ჴელოვნებათა და ზედ_მიწევნი ლება ზედ_მიწევნილებათა: Ⴄსენი მეცხრე თავი:

Ⴅისწავეთ, ვ͠დ რა’ოდენნი და Ⴅი’თარნი არიან საზ_ ღუ̂არ_ ოდ ° x სომხურში ჲ სულ არ არის. ჲ ეს მაგიერ, მათ’ სწერია, ესე იგი, Ⴑიბრძნის_მოყვარება არს მყოფთა მათ. ამ მათ ნაცვალ სახელსა, სომხურში პირ განრჩევითი ჰქვიან. მინიშნვითი ხომ სულ არ არის. სომეხთ აიბ ბიბში ჲ სულ ’არ არის და არც მოვა. და მთარგმნელთ ქართულზე მიუწებებიათ ჲ. დავითისა კი არ არის და აბა როგორ მოვა: ღუ̂არნი სიბრძნის_მოყუ̂არებისანი, და მიზეზნი რაოდენობისა მათისა და განწესება და მომპოვ_ ნებელი მათი: Ⴋოვიდეთ და დავამტკიცოთ თით_ ეული მათგანი შ͠ს შემოყვანითა. Ⴐ͠ლთა პ͠ლი საზ_ ღუ̂არი იყო მათგანი რ͠ლ იტყოდა’ ვ͠დ Ⴑიბრძნ_ ის_მოყუ̂არება არს მეცნიერება მყოფთაჲ° მათ: ვიტარ იგი მყოფნი არიან. ჯერ_არს უწყებად, ვ͠დ ნაცვლად ნათესავისა’ მოუღიეს, მეცნიერება’ ვ͠ა საზოგადო რაჲმე, ხ͠ მყოფთაჲ°’ ნაცვლად შემამ_ მათ: ტკიცებელთა სხუ̂აობათა, რ͠ლნი განარჩევენ სიბრ_ ძნის_მოყუ̂არებასა სხუ̂ათა ჴელოვნებათგან, ͠რ სიბრძნის მოყუ̂არება ყ͠თა არსთა არს მეცნიერე_ ბა, ხ͠სხვანი ჴელოვნებანი და ზედ_მიწევნილება_ ნი ’არა ყ͠თა არსთა, ა͠დ კერძოობითთა რ͠ლთამე: Ⴞ͠ უღონოებენ რ͠ლნიმე ვ͠დ’ რაჲსა_თ͠ს ითქუ̂ა უკუ̂ჱ ჲ° თურთ, მეცნიერება მყოფთაჲ°. და ’არა თვი_ მათ: : ნიერ ჲ° სა, ვ͠დ მეცნიერება მყოფთა. Ⴞ͠ არიან მათ: რ͠ლნიმე რ͠ლნიცა იტყვიან, ვ͠დ რათა აუწყოსო ჲx ° ესა მ͠რ ზიარება არსთა რ͠ლ ურთიერთისადმი ზე გარ_ ოე ზე გარდამო შემოქმედებითისა მიერ’ და ქუ̂ჱ_ნივთისა მ͠რ. Ⴐ͠ლისა_თ͠ს მივუგებთ ვ͠დ ’არა კეთილად იტყვით, ° ამ ჰაზრზე საცა ჲ იჯდეს მათ: მათ უნდა. და ახსნაც, მათ’ ლექს_მარცვალზე არის და კიდეც მოდის თუ ჲ ზე წაიღებ ამ აჴსნასა არს მოვა. და ტყუილიც იქნება. საკვირველ ეს არის ამის მთარ_ გმანელთ მკვიდრად კი ჲ დაუდვიათ. და განმარტება კი მათ’ისა მიუციათ. ეს განმარტება და ის ჲ ერთმანერთს რომ არ შეუდგებოდენ რა ჰსთქვეს. მე იქით გვერდზე ჲ დავდე სა_ მოწმოდ. და განმარტება ხომ ესევ იყო. და აქეთ გვერდზე კი მათ დადე. ჲ არც არის. ’არც დავითს უთქვამს. და ’არც მოვა. მაშ’ მათ: ͠რ ’არა უკეთუ ზიარებასა მყოფთასა ჯნიშნავს მა°თ’ ესე, ა͠დ პ͠ლსა მეცნობასა, ვინადგან მათ’ ესე კუ̂ლავ მო_ ღებასა და კ͠დ ჴსენებასა ჰნიშნავს რ͠ი უწინარეს ვინ° იცოდა, ͠რ ვჰსთქუთ რა თჳნიერ იგისა’ ვ͠დ კაცი მო_ ვიდა, ვ͠ა უცნობოსა_თ͠ს საქმისა ვჰსთქვათ. Ⴞ͠ ოდ_ ეს ვჰსთქვათ რა ნიშნავს. Ⴂარნა აქა იგი’ ესე, ’არა რაჲსა ესე ვითართა ნიშნავს, ა͠დ დაიდვა ცხად ყოფისა_თ͠ს საყოველთაოდ მყოფთა, Ⴐ͠ გუ̂აქუ̂ს სწავლა და უწ_ ყება წინა_მდებარეთა’ ვ͠დ თჳნიერ იგისა წინ ჩამოსაგ_ დებელნი ერთ_ძალ არიან საყოველთაოთა წინ_ჩამო_ საგდებელთა. Ⴞ͠ რ͠ა ცხად_ჰყოფს, ვ͠დ ყ͠ლთა არსთა არს მეცნიერება სიბრძნის მოყუ̂არებაჲ, ამისთვის მათ_ ითურთ თქვა ვ͠დ მეცნიერება მყოფთა მათ: Ⴞ͠ ვითა_ რისა ცნობა სიბრძნის_მოყუ̂არებისა არსთასა, ესე იგი ოვ იგი, ვ͠დ ’არა იცის იგინი მებრ რაოდენობისა, ა͠დ მებრ ბუნებისა. Ⴋერმეცა ͠რ ’არცა შესაძლის არს რაო_ დენობისა განუკუ̂ჱთელთასა ცნობა ა͠დ ბუნებისა. Ⴀმის_თ͠ს ამის ცხად_ყოფითა’ ვ͠დ ბუნებისა_მებრ იცის და ’არა რაოდენობისა მებრ, თქვა ვ͠დ ვითარ იგი მყოფნი არიან: Ⴀწ უკუ̂ჱ რწმუნებისა_თ͠ს პირ_ ველისა საზღუ̂რისა ესზომ: Ⴋოვიდე’თ მეორედ საზღუ̂რად და ვარწმუნოთ იგი. რ͠ლ იტყვის, ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მეცნიერება სამღთოთა და კაცობრივთა მექმეობათა. Ⴞ͠ ჯერ_არს უწყე_ ბად ვ͠დ აქა’ მეცნიერება; ვ͠ა საზოგადო რაჲმე ნაცვლად ნათესავისა მოიღო. ხ͠ სამღთოთა და კაც_ ობრივთა მექმეობათა’ ნაცვლად შემამტკიცებელ_ თა სხუ̂აობათა, რ͠ლნი შეამტკიცებენ სიბრძნის_მოყუ̂ა_ რებასა, ͠რ მხოლოდ სიბრძნის_მოყუ̂არება არს რ͠ლი სამღთოთა და კაცობრივთა მექმეობათა_თ͠ს იქმნების, Ⴞ͠ ’არცა სამღთოთა. შეურაცხ_ჰყოფს’ ყოფითა კაცობრ_ ივთა_თ͠ს, და ’არცა კაცობრივსა უგულებელ ჰყოფს’ ყოფითა სამღთოთა_თ͠ს. ა͠დ სამღთოთა შეუდგების და და_ ემო_ ოზ ემოწაფების, ხ͠ კაცობრივსა მართებს და სრულებად შემოიყვანს. Ⴀმას შ͠ა უღონოებენ რომ_ ელნიმე მეტყუ̂ჱლნი’ ვ͠დ ვ͠რ’, იტყვით სიბრძნი_ ს მოყვარებისა_თ͠ს, ვ͠დ მეცნიერება არს სამღ_ თოთა და კაცობრივთა მექმეობათა. Ⴅინადგან სხვა_ თაცა არსთა არს მეცნიერება ცათა’ ქვეყანისა͠ და ყ͠ლთა არსთ, და მათთა რ͠ლნი ’არცა სამღთონი და ’არცა კაცობრივნი არიან, Ⴋერმეცა ბუნებისა_თ͠ს სული_ სა ითქმის სიბრძნის_მოყუ̂არება’ რ͠ლ ’არა არს სამღო_ და ’არცა კაცობრივი. Ⴀმა უღონოებისა აღჴსნი_ თა ვიტყვით ვ͠დ ვინადგან მყოფთა არიან რ͠ლნიმე რ͠ლ საცნაურნი არიან, და არიან რ͠ლ გრძნობადნი. Ⴀწ უკუ̂ჱ’ საცნაურთა მწვერვალნი Ⴑამღთონი არინ, და გრძნობადთა Ⴉაკობრივნი. Ⴞ͠ მწვერვალთა არს_ თა თქმითა’ მათითურთ მოიღო საცნაურნი და გრძნობადნი:

Ⴋესამე საზღუ̂არი არს რ͠ი ახლო დასასრულისაგან არს, ოჱ Ⴄ არს, რ͠ლ იტყჳს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს წუ̂რთვა სიკუ̂დილისა, Ⴐ͠ ესრეთ განსაზღუ̂არა იგი Ⴎლატონ°. Ⴔესტრონის დი°ალიკტიკასა შ͠ა, რ͠ლისა გამო იტყვის ° ფედრონსა ეწერა: ვ͠დ ნამდჳლ სა°არებულ იყვნენ იგინი რ͠ლნი შეემ_ ° შეიწრებულ: თხუ̂ჱვიან მართლიად შეხებულნი სიბრძნის_მოყუ̂ა_ რებასა მი°ცილებითა მათდა თავთაცა თჳსთა და სხვა_ ° ესე იგი, დავიწყე ბითა: თაცა, ’არა სხვა რაჲმესი წვრთა გარნა მოკუ̂დინე_ ბისა და არსის მოკუ̂დინებისა. Ⴞ͠ კეთილად ეგონ ორნივე მოკუ̂დინება და არს მოკუ̂დინება. ͠რ მოკუ̂_ დინებისა მ͠რ საქმითი სიბრძნის_მოყუ̂არებაჲ გან_ მარტა, ვინადგან სიბრძნის_მოყუ̂არესა მოკუ̂_ დინებითა თვისითა აქუ̂ს საქმითი, მით ͠რ მაშინ მოკუ̂დინებასა აღმოასრულებს სენთასა. Ⴞ͠ თ͠ქ_ მითა’ არს მოკუ̂დინება’ ხედვითი გამოაცხადა, ͠რ არს მოკუ̂დინება წარსული ჟამი დანიშნა, და სიბ͠რ_ ძ͠ნის_მოყუ̂არისა’ შ͠დ სიკუ̂დილისა არს ხედვი_ თი, Ⴐ͠ შ͠დ მოკუ̂დინებისა სენთა’ და განწმედისა სულისა’ აღიზიდვის ხედვად. და იწყებს Ⴖ͠ის_მეტ_ ყუ̂ჱლებასა, ვინადგან უკეთუ ’არა მოკუ̂დინება აღქ_ ოთ Ⴅ ესე იგი, აღ ჴოცოს: აღ°ქნას სენთა, და განწმიდოს სული ’არა ეძლოს Ⴖ͠ის_ მეტყუ̂ჱლებად ͠რ მებრ Ⴎლატონისა’ Ⴀ’რა წმიდისა შე_ ხებად წმიდისა ’არა არს კეთილ და სამართალ: Ⴞ͠ ესენი ესრეთ: Ⴂარნა უღონოებენ რ͠ლნიმე მეტყუ̂ჱ_ ლნი’ ვ͠დ ვ͠რ’ Ⴎლატონ სიბრძნის_მყუ̂არებასა წუ̂რ_ თვად სიკუდილისად იტყვის ყოფად. Ⴇქმითა ვ͠დ, ჵი Ⴎლატონ ვ͠რ სიბრძნის_მოყუ̂არე ცნობის_მო_ ყუ̂არე თავსა განახუ̂ჱბს, ესე იგი, მოსპობს მძ_ ლავრებასა იწუ̂რთის წინა_გამწყოდ შემოქმედისა, წადილითა საკვრელის გაჴსნად რ͠ი მან შეკრა, ესე იგი, შეეთებისა სულისა და ჴორცისა. Ⴞ͠ ვინადგან ’არა ჯერ_არს ვისმე თავისა განჴვებად’ ესე იგი, მოს_ პობად, იუწყების მრავლისა ჴელ_ჴებისაგან: Ⴎ͠ლდ მისივე Ⴎლატონისაგან ͠რ იტყოდაცა Ⴎლატონ მის_ ° ფედრონსა სავე დი°ალიკტიკასა შ͠ა ვ͠დ, ვ͠ა აჰა’ ვისსამე სამც_ ველოსა შ͠ა ვართ და ’არა ჯერ_არს მისგან თავისა განჴევებად ვისგანმე და განლტოლვად: Ⴞ͠ მეორე ჴელ_ ჴებისაგან იუწყების ვ͠დ ნამდჳლ სიბრძნის_მოყუ̂ა_ რე მსგავს_არს Ⴖუ̂თისა, ვ͠ა უწინარეს ვაუწყეთ, უწ_ ყებუ_ პ ყებული იგი მათ მ͠რ და მსგავსებულ’ რ͠ლითაცა სამ_ ღთოჲ. Ⴞ͠ მსგავსი Ⴖ͠ისა ’არ განაყენებს თავს თავისსა ესე იგი, მოსპობს, Ⴚხად_არს ვ͠დ ’არცა სიბრძნის_ მოყუ̂არე მოსპობს თავსა თჳსსა დაღათუ იწვრთ_ ის სიკუ̂დილსა. Ⴃა ͠რ მსგავსი Ⴖ͠ისა ’არ მოსპობს თავსა თჳსსა ცხად_არს, ͠რ ყ͠ლნ რ͠ლნ მოსპოს თავი თჳსი ’არა მხოლოდ ’არა ემსგავსების Ⴖ ͠თსა, ა͠დ წინა_წმდეგცა მისდა არს, წადიერებით მოსპოლ_ ვადრ͠ი მან შეჰკრა, და განყენებად სულისა სხე_ ულისაგან. Ⴞ͠მესამედ ჴელ_ჴებისა ამისგან, სამღ_ თო ბუნება ’არა ოდეს განაყენებს თავსა თჳსსა მეო_ რისაგან, ესე იგი, კაცისაგან’ გარნათუ შეუტყვისი კაცისაგან, ͠რ მაშინ იოტნების განყენებად თავისა მისგან. Ⴃა აწ უკუ̂ჱ ვ͠რ’ი რაჲ არს რ͠ლსა ვიტყ_ ვით. Ⴅ͠ა სამზეო ნათელი ზოგადად ყ͠თა ზ͠ა ნათ_ ობს გარნა თუ შეუტყვისისა სახედველთაგან იოტნების რ͠ლთამე უმეტეს განათლებად, და რომ_ ელთამე უდარეს, Ⴐ͠ არიან რ͠ლნიმე რ͠ლ მრთელ სახედველნი ჰქონან, და არიან რ͠ლთა უძლურ, და ამ_ პა და ამის გამო გონებისა იოტნების რ͠ლთამე უმეტეს განათლებად და რ͠ლთამე უდარეს. Ⴄსრეთ სამღ_ თოცა ’არა ოდეს განაყენებს თავსა კაცისაგან, ა͠დ ყ͠თა თანა სწორად განაგებს. Ⴞ͠ უძლურებისა_თჳს მიმთვალველისა და ’არა წმიდა ყოფისა_თ͠ს სენთაგან, იოტნების თავისა თჳსისა განყენებად მისგან. Ⴀწ ესრეთ სიბრძნის_მოყუ̂არეცა ’არა ესრეთ იწუ̂რ_ თის სიკუ̂დილსა რეცა თუ განყენებად სულისა’ მეორისაგან, ესე იგი, სხეულისაგან, ͠რ სხეული ვ͠ა ხრწნადი’ მეორედ იწოდების სული_ სა: Ⴞ͠ მეოთხე ჴელ_ჴებისა ამისგან, ვ͠დ ნამდჳლ Ⴑათნოება კეთილ_ბედობა არს და დედა სიბრძნ_ ნის_მოყუ̂არებისა სათნოება არს, ვინადგან სათ_ ნოებისა მიერ მოვიგებთ სიბრძნის მყუ̂არე_ ბასა. Ⴞ͠ კეთილ_ბედი და იგი რ͠ლ მებრ სათნო_ ებისა ეგოს ’არ შეწუხდების, ’არცა სხეულებ_ ითთა ზ͠ა განსაცდელთა, და ’არცა გარეშეთა, ესე იგი, რაჲმეთა, ხ͠ რ͠ი ’არა შეწუხდეს სხეულებ_ ითთა ზ͠ა განსაცდელთა, და ’არცა გარეშეთა ზ͠ა, ეგე ვითა_ რი პბ რი ’არა განაჴვებს თავსა, Ⴄგრეთვე სიბრძნის_მოყუ̂ა_ რე მებრ სათნოებისა ყოფა ქცევითა’ ’არ შეწუხდებ_ ის ’არცა სხეულებრთა განსაცდელთა_თ͠ს, და ’არცა გარეშეთა. Ⴞ͠ რ͠ლნი შეწუხდებიან და დაჭმუნდები_ ან სხეულებითთა ზ͠ა და გარეშეთა ზ͠ა, ისმინონ თ͠ქ_ მული Ⴈპოკრატისგან რ͠ლ იტყვის, უცხოთა განსაც_ დელთა_თ͠ს სათვისოდ მიგებენო მწუხარებასა: Ⴀმ_ ას აცხადებს Ⴎლატონცა, ვ͠დ რ͠ლ მებრ სათნოე_ ბისა იცხოვროს ’არა შეწუხდეს ’არცა სხეულებით_ თა განსაცდელთა_თ͠ს და ’არცა გარეშეთა. Ⴐ͠ იგი კითხული ვისგანმე ვ͠დ, Ⴋითხარ სამე ჵი Ⴎლატონ ვ͠დ ესე ვითარი რ͠ი ცხოვრებასა თჳსსა შ͠ს ǁ Ⴑაპ_ ႫႡ რიმიოსა განსაცდელთა შ͠ს შთავარდა Ⴈლიონი იხ_ ილვა ბორტით შეპყრობილი, და შ͠დ აღსრულე_ ბისა დაუფლველად იპოვა განგდებული, კეთილ_ ბედ არს’ა ანუ ’არა. Ⴋიუგო, განაშორე შენის მოკლე გონებისაგან ͠რ ’არა რაჲ სასულიერო სათნოე_ ბასა დაჴსნის. Ⴀწ უკუ̂ჱ ესენი ესრეთ ყოფითა რაჲ გუ̂აქუ̂ს თქმად Ⴎლატონისად, რ͠ლ ოდესმე იტყო_ პგ იტყოდა’ ჯერ_არსო წუ̂რთვა სიკუ̂დილისა, და ოდ_ ესმე ვ͠დ, ’არა ჯერ_არსო თავისა განჴვებად. წინა_ აღუდგებოდ’აა ნუუმე თავსა თჳსსა უკეთუ ’არა, ხ͠ ვიტყვით ვ͠დ ’არა. Ⴃა ͠რ ესე ვაუწყოთ ვ͠დ ’არა წინა_ აღუდგებოდა თავსა თჳსსა ვსთქვათ მცირე რა_ ჲმე: Ⴑათანადო არს ცნობად, ვ͠დ სიცოცხე არს ქონება’ და მიზეზი ცხოველობისა. ხ͠ სიკუ̂დილი მოკლება’ და მიზეზი ’არა ყოფისა. Ⴃა თჳთოეული ამ_ ათგანი მრჩობლად ითქმის მყოფად, ͠რ არსცა მართლიად მრჩობელ. Ⴑიცოცხლე არს რ͠ლ ბუ_ ნებითი, და არს რ͠ლ გულს_მოდგინებითი. Ⴞ͠ Ⴁუ_ ნებითად ითქმის თან_შეყოფად სულისა და ჴორ_ ცისა. ვ͠რ იგი სულისაგან ითქმის მიცემაც არსე_ ბისა და მოძრაობისა ჴორცთად, ვ͠რ იგი ყ͠ლნი ვით_ ქმით ცხოველად’ ვ͠ა ჴორცი ითქმის მიმღებელად სულისა. Ⴅინაჲ საკრველად ჴორცსა აღმოუ_ წოდებს Ⴠომეროს, რ͠ლისა_თ͠ს ჴორცი იწოდ_ ების, ესე იგი, დაჴსნად ვინადგან დახსნის სული და დაიჴსნების საფლავსა შ͠ა: Ⴞ͠ Ⴂულის_მოდგინე_ ბითი პდ ბითი ცხოველობა არს რაჟამს უდარესი სძლევს უმჯობესსა, ესე იგი, რაჟამს სული იძლევის სხეულებითისა სიტკბოებათაგან, Ⴐ͠ლისა_ თ͠ს უძღებ ცხოვრებად იწოდნენ, ესე იგი, ’არა მ͠რ_ თელ მცნობელად: Ⴞ͠ Ⴁუნებითი სიკუ̂დილი არს განშორება სულისა ჴორცთაგან, ვ͠რ იგი ყ͠ლნი აღვესრულებით, Ⴞ͠ Ⴂულს_მოდგინებითი სიკუ̂_ დილი არს სათნოებისა_მებრ ყოფა ცხოვრება, ესე იგი, ცხოვრებად ცხოველისა რაჟამს წუ̂რთვა იყოს სიკუ̂დილისა მოკუ̂დინებისა ქმნისა_თ͠ს სენთასა: Ⴞ͠ ესენი ესრეთ ყოფითა’ ოთხნი ესენი ამათგანნი, ყოფაჲ; ’არა ყოფაჲ; კეტილად ყოფაჲ; ბოროტ ყო_ დაჲ; Ⴞ͠ ყოფაჲ არს ბუნებითი ცხოველობა, Ⴞ͠ Ⴀ’რა ყოფაჲ’ ბუნებითი სიკუ̂დილი, და Ⴉეთილად ყოფაჲ’ გულ_მოდგინებითი სიკუ̂დილი, Ⴞ͠ Ⴁო_ როტ_ყოფაჲ’ სიამოვნითი ყოფა ქცევა. Ⴞ რჟს იტყვის Ⴎლატონ ვ͠დ ჯერ_არს წუ̂რთვა’ სიამოვნითისა სიკუ̂დილისა_თ͠ს იტყვის, ესე იგი, ვ͠დ ჯერ_არს სათნო_ ებისა_მებრ ცხოვრება და მოკუ̂დინების ქმნა სენთა. Ⴞ რაჟამს პე Ⴞ͠ რ͠ს იტყვის ვ͠დ ’არა ჯერ_არს თავისა განჴუ̂ჱბად, ბუ_ ნებითსა სიკუ̂დილსა დანიშნავს ვ͠რ იგი ყ͠ლნი მოვ_ კუ̂დებით: Ⴞ͠ ესენი ესრეთ: Ⴑათანადო არს უწყებ_ ად, ვ͠დ რ͠იმე Ⴉლეოცრტოს Ⴀმრიკელი’ ოცნებითა ვ͠დ Ⴎპატონ ბუნებითისა სიკუ̂დილისა_თ͠ს ბრძან_ ებდა წუ̂რთად სიბრძნის_მოყუ̂არებისა, შთააგდო თავი თჳსი ზღუდით და აღესრულა. Ⴐ͠ლისა_თ͠ს იტყ_ ვის Ⴉალიმაქოს, გიხაროდენ ჵი მზეო, Ⴉლეოვრ_ ტოს Ⴀმრიკელი შთაჭრილი მაღლის ზღუდით ჯო_ ჯოხეთად, ღირსი რაჲმე ’არა სწავლული სიკუ̂დი_ ლისა, ა͠დ ბოროტად აღმრჩევმან Ⴎლატონის ძლით_ სა სულთა_თ͠ს წიგნსა. Ⴀმათდამი Ⴍლომპია_ დოროს ႴილოსოႴოსმან, უკეთუ ’არა Ⴎლატ_ ონურსა წიგნსა’ ჩემნი მიეჴადამცა მარად განზიდუ_ ლობაჲ, მას რაჲმესა აჰა ძვილად ვიჴსნიდი მრავალ_ მაწყენ საკრველსა ამის ცხოვრებისასა. Ⴀწ ვ͠ე მე’ რათა ’არა იყუ̂ნენ მრავალ Ⴉლეოვრტოსნი’ წარმოვსცეთ საზ_ ღუ̂რისადმი და მისვე მნიშნველობისა დაცვითა ვჰსთქ_ ვათ ესრეთ, Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს წუ̂რთვა სიკ_ ვდი_ პვ ვდილისა ცხოვრებად ცხოველისა’ რ͠ითა მოიღონოს წუ̂რთა სიკუ̂დილისა: Ⴂარნა სიკუ̂დილი ჯერ_ არს ამიერ ცნობად ’არა ბუნებითისა სიკუ̂დი_ ლისა, ა͠დ სიამოვნითისა, რ͠ლითა მოკუ̂სინება_ სა სენთასა ბ იქმს ა:

Ⴞ͠ აწ ვინადგან Ⴎლატონ° სიბრძნის_მოყუ̂არებაჲ წურთად სიკუ̂დილისა განსაზღუ̂რა’ ეოცნათ Ⴑტო_ ელთა, ვ͠დ ბუნებითისა სიკუ̂დილისა_თ͠ს იტყვისო, მოვლენ და წარმოსცემენ სქესთა რ͠ლთამე’ მებრ რ͠ლთა მართლიად ვიცნა თავი თჳსი მოსპოს. Ⴃა იტყვიან ͠რ წინა_მდებარე ცხოვრება ესე დიდისა სერისა მსგავს არსო, ცხად_არს, რაზომთა_მებრ სქესთა სერი და_ იჴსნების, ეგოდენთა_ებრ ნანდვილ ვინმცა თავსა თჳსსა განაჴვებს: Ⴉ͠დ ͠რ იტყვიან ექუ̂სთა მებრ სქესთა დაიჴ_ სნების სერი. Ⴀნუ მოკლებისა_თ͠ს საზრდელთა ͠რ მოკლებისა_თ͠ს საზრდელთა ნამდჳლ აღდგებიან ჩინებ_ პზ ჩინებულნი და დაიჴსნების სერი, Ⴞ͠ ესრეთცა მოძე_ ნეობისა_თ͠ს საცხოვართა ნამდჳლ ვინ თავსა განაჴვებს ესე’ იგი, მოსპობს, ’არა ნებავს წარგება სიყმილსა შ͠ა, Ⴅ͠ა Ⴇეოდინოს ცხად_ჰყოფს რ͠ლისამე მიმართ Ⴉიუ_ რონისა მეყყველი, ჯერ_არსო სიგლახაკისაგან ლ͠ტ_ ოლვა და უდიდესსა ადგილსა შთავარდნა’ ზღვასა შ͠ა, და კლდეთაგან ჵ’ი Ⴍვკიურნე განქცევად მზე მაგალ_ თა. Ⴀწ უკუ̂ჱ სათანადო არს უწყებად, ვ͠დ ’არა მას იტყვის უკეთუ ჯერ_არს დავრდომილისა თავისა მოსპობად, ა͠დ მას იტყვის ვ͠დ ჯერ_არს დავრდომი_ ლისა ყ͠ლსა ალაგსა თესვად’ და დანახეთქსა შ͠ა უვალ_ სა, უკეთუ ღონე რაჲმე იყოს ზღვათა შ͠სცა: Ⴋეორი_ სა_მებრ სქესისა კ͠დ დაიჴსნების სერი’ შემზადებისა_ თ͠ს ბოროტ საზრდელთა და წამალ_მაკუ̂დინებელთა, ͠რ ესე ვითართა ყოფილთა საზრდელთა’ ნამდჳლ აღდგ_ ებიან ჩინებულნი და დაიხსნების სერი. Ⴞ͠ესრეთ სხე_ ულისა ვისიმესი ბოროტ მოენისა და შეუსაბამოსი მითვალვად სულიერებრთა საზმნოთა, ნამდჳლ გან_ ახუ̂ჱბს თავისა განყენებითა ტკივილისაგან, Ⴅ͠ა რომე_ ლიმე პჱ ლიმე ძაღლობით ႴილოსოႴოსი კერძო ჴმელ_ყო_ ფითა მოუჴდა Ⴈვლიანეს მეფესა მეტყუ̂ჱლი, კერძო_ სხეულისა ჩემისა მოკუ̂და და კერძო ჴედავს დღეს, მიწყალე’ ჵ’ო Ⴋეფეო კერძო მუს’რვილსა ძაღლო_ ბითსა, ესე იგი, ვ͠დ უბრძანე ანუ განკურნება’ ანუ სიკუ̂_ დილი. Ⴐ͠ლისადმი ბრძანა, ვ͠დ ǁ ორსავე ავნებ ႫႢ ყლოტინსა° ° და Ⴔაითონსა° ° რ͠ლისაგანმე მოკლებულ, ° სამარე: მზე:: და რ͠ლსამე ჯერეთღა ჰხედავ: Ⴋესამისა_ებრ სქესი_ ჳ სა ვ͠დ დაიჴსნების სერი, რ͠ჟს არს სამხოლოდ სა°არებასა შ͠ა ჩინებულთ უფალი, ͠რ ჩინებულთ ° იწროებაა. უფალი ანუ ანაზდ სნეულებად, და ანუ სმენად წარწყმედისა_თ͠ს საყვარელისა, აღდგებიან ჩინებ_ ულნი და დაიხსნების სერი. Ⴀწ უკუ̂ჱ ესრეთ, ვ͠დ სამხოლოოდ ვისმე საარება ეწიოს მართლიად მოს_ პობს თავსა, ვ͠ა ჰყო Ⴎითაღორინამ დიმიქტიისა_ მან რ͠ლ იწოდა Ⴇეანოვად. Ⴐ͠ იგი შევრდომილი ჴელთა შ͠ა Ⴑიკილელთა მთავრისა, და ჰკითხევდა, ვ͠დ რ’ასა_თ͠ს ’არა სჭამენ Ⴎითაღორელნი დიდსა ცერცვსა, ეტყოდა’ ვსჭამო’ ვ͠ეღა, ვსთქუ̂ა, და ეტყოდა მთავა_ რი, პთ რი, ვ͠დ სჭამეო, მიუგებდა’ ვჰსთქვა, ვ͠ეღათუ ვჰს_ ჭამო, და ესრეთ ცოხნითა ენისათა აღესრულა; Ⴕ Ⴋეოთხისა_მებრ სქესისა, კ͠დ დაიჴსნების სერი სი_ მთვრალისა_თ͠ს, ͠რ სიმთვრალე შედგომილი ჩი_ ნებულთა’ ნამდჳლ დაჴსნის სერსა. Ⴄსრეთ მარ_ თლიად ვინ თავსა მოსპობს რაჟამს უკანასკნელსა ე_ წიოს მოხუცებასა ვერ მრთელ_ცნობითა იწყოს Ⴌ წარრევა: Ⴞ͠ მეხუთისა_მებრ სქესისა კ͠დ დაიჴსნე_ ბის სერი, რაჟამს იწყებენ ჩინებულნი ბრძოლასა’ და ურთიერთად უსამართლო ყოფასა, ეგრეთვე მარ_ თლიად ვინ მოსპობს თავსა რ͠ჟს შეპყრობილი მ͠ტ_ ერთაგან’ უბრძანებს რაჲმეს ყოფად უსამართლოსა, ანუ დედათა თანა ყოფასა, ანუ უჴამს რაჲვესა ჭა_ 6 მად: Ⴞ͠ მეექუ̂სისა_მებრ სქესისა დაიჴსნების სერი, საზოგადო საარებისა_თ͠ს, ͠რ საზოგადო საარებ_ ად მიწევნა’ ანუ ცეცხლ_მწველობსა’ ანუ ძრვი_ სა’ ანუ ზედა მოსლვათაგან ბარბაროსთასა’ აღდგებ_ იან ჩინებულნი, და დაიჴსნების სერი, ესრეთვე მარ_ თლიად ვინ თავსა მოსპობს საზოგადო საარებისა მოწევ_ ჟ მოწევნათაგან, და მტერთაგან იგი რაჲმე ქალაქ_ ის აღებად ახლო მყოფთა და იგი მის შიშისაგან ძლეული: Ⴞ͠ ესენი Ⴑტიკანთა: Ⴞ͠ სხვანი’ ორთა მხო_ ლოდ სქესთა წარმოსცემენ რ͠ლთა_მებრ მართლ_ იად ვინ თავსა მოსპობს. Ⴐ͠ იტყვიან ვ͠დ იყოს რა ცხო_ ვრებასა ამას არს ანუ კეთილად’ ანუ უკეთილოდ’ და ანუ საშუალოდ. Ⴞ͠ რაჟამს ვინ კეთილსა შ͠ა ანუ საშუალ ყოფითა’ იხილოს თავი უკეტილოდ მიდრ_ ეკად, მართლიად მოსპობს თავსა თჳსსა. Ⴞ კ͠დ უდარეს შ͠ა ყოფითა’ იხილავს თავსა ’არა ოდეს უ_ უკეთილესსა შ͠ს აღფრთეებულად’ მართლიად მოს_ პობს თავსა თჳსსა: Ⴀწ ესენი ესრეთ: Ⴐ͠ისა_თჳს ვიტყვით ვ͠დ ’არცა სამართალთა_მებრ, და ’არცა უსამ_ ართლოდ ჯერ_არს მოსპობა თავისა ვისგანმე, ͠რ რ͠ლთა ესე ესრეთ ნებავსთ ანუ განიზრახვენ წინა_ აღმდეგ შემოქმედისა იძულებულ უ°აღრესობისა ძლევითა სწად_ ° იძულებულ ეწერა: ნოიან. საკრველსა დაჴსნად რ͠ი მან შეკრა: Ⴑათა_ ნადო არს რწმუნებად Ⴎლატონისა რ͠ლ იტყვის ვ͠დ Ⴅ͠ა აჰა რ͠ლისამე სამცველოსა შ͠ა ვართ_ და ’არა ჟა და ’არა ჯერ_არს ვისგანმე ამისგან თავისა განჴვებად, და განლტოლვად, ა͠დ დგომად საკრველ_ სა შ͠ა ვ͠ე მან დაჴსნას. Ⴞ͠ განსაცდელი თუ სადამე შეხვდესთ, ’არცა ამის_თ͠ს, რეცა თუ ვისიმე ჯერ_ იყოს თავისა მოსპობად, ა͠დ განცდისა_თ͠ს სულისა. Ⴐ͠ ვ͠ა კეთილი მენავე ’არა დაყუდებულსა ზღვასა შ͠ა, ა͠დ ღელვასა შ͠ა გამოიცდების, Ⴄსრეთვე უპირატე_ სი სული განსაცდელსა შ͠ა იღუ̂წის. Ⴅინაჲცა Ⴎერი_ პატოელთა ჯერ ჩინებითა მოთმინებისა სულთა ჩვ_ ენებად ილოცვიდიან მეტყყუ̂ჱლნი’ გვაწმიე ჩ͠ნდა განსაცდელი:

Ⴀღამაღლებს ამიერითგან ამას შ͠ა Ⴎლატონ. შორ_ ႫႣ დასასრულად, და ǁ ’არა მარტივ შორად, ა͠დ უუშ_ ორესადცა’ რ͠ლ ’არა რაჲღა არს უფროს მისდამო_ რად, Ⴐ͠განსაზღუ̂რებს სიბრძნის_მოყუ̂არებასა მს_ გავსად Ⴖ͠ისა მებრ შეძლებისა კაცთასა. Ⴐ͠ რ’აჲ ესრეთ სანატრელ და უშვენიერ დასასრული, ვ͠ა მსგავ_ სება ჟბ სება Ⴖ͠ისა შეძლებისა_მებრ კაცთასა. Ⴅინაჲცა იტყვიან რ͠ლნიმე. ვ͠დ ’არა ეძლოს სიბრძნის_მოყუ̂არესა ვ͠ა კაც ყოფით მსგავსება Ⴖ͠ისა, რ͠ლსა მიზეზობენ ესრეთ. Ⴀრსება Ⴖ͠ისა და Ⴉაცთა სხვა და სხვა არს, ვ͠ა Ⴋქერ_ დველიცა ცხად_ჰყოფს მეტყველი, ვინადგან ’არა რაჲ გვარი მსგავსება არს ღმერთთა უკუ̂დავთა და ქუ̂ჱ_მეთრევთა კაცთა. Ⴞ͠ რ͠ლთა არსებანი სხვა და სხვა არიან მათნი სრულებანიცა სხვა და სხვა არიან, ვ͠რ სხვა არს არსება კაცისა, და სხვა ცხენისა, და სხვა სისრულე კაცისა, და სხვა ცხენისა. Ⴞ͠ უკე_ თუ სხვა და სხვა არს არსება Ⴖ͠ისა და Ⴉაცისა, და რ͠ლთა არსება სხვა’ და სხვა არიან. სრულებანიცა სხვა და სხვა არიან, ცხად_არს ვ͠დ სხვა სრულებ. არს Ⴖ͠ისა, და სხვა Ⴉაცისა. რ͠ლისა_თ͠ს ’არ ეძლოს სიბრძნის_მოყუ̂არესა მსგავს._ყოფად Ⴖ͠ისა: Ⴀწ უკუ̂ჱ უღონოებისა ამის დაჴსნად ვისწრაფებთ, ვჰსთქ_ ვათ ვ͠დ, რ͠ლ’ისა დამნიშუ̂ნელობისა მებრ ვიტყვით ამას შ͠ა მსგავს Ⴖ͠ისად სიბრძნის_მოყუ̂არესა. Ⴞ͠ პ͠ლდ ვჰსთქვათ, ვ͠დ’ რაოდენ სქესთა_მებრ ითქმის მსგავ_ ჟგ მსგავსება, Ⴑათანადო არს უწყებად ვ͠დ ოთხთა_

1 მებრ•• სქესთა• ითქმის მდგავსება. Ⴐ͠მსგავსად ითქმის იგი’ რაჟამს იგივე ვითარება ყ͠დსა სახეთა შ͠ს იხილვე_ ბოდესმ ვ͠რ’, რაჟამს ყ͠თა Ⴄთიოპილთა მსგავს ურ_ თიერთთა ვიტყვით, ყოფად სიშავისა_ებრ. და ყ͠ლსა Ⴉიკნოპსა მსგავს ურთიერთთად სითეთრისა_მებრ:

2 Ⴉ͠დ ითქმის მსგავსად რაჟამს იგივე ვითარება სხვა და სხვა სახესა შ͠ა იხილვებოდეს დამეტებისა მებრ, და მოკლეობისა, Ⴅ͠ა თეთრი პილპილი და შავი, მს_ გავსად ურთიერთისა ვიტყვით ყოფად მჴურვალე_ ბისა მებრ. ͠რ ორნივე მჴურვალენი არიან, ა͠დ და_ მეტებისა_მებრ და მოკლეობისა, ͠რ შავი უმეტეს მჴურ_ 3 ვალე არს ხ͠ თეთრი უდარეს: Ⴉ͠დ ითქმის მსგავსად იგიცა’ რაჟამს სხვა და სხვა ვითარებანი სხვა და სხვა_ სა სახესა შ͠ა იპოებოდის, ვ͠ა Ⴕედანსა და Ⴒრედსა მსგავს ურთიერთთა ვიტყვით ყოფად, მისვე ვითარები_ სა ქონებითა, ͠რ ვ͠ა Ⴕედანსა სხვა და სხვა ვითარებანი ჰქონან თეთრი’ და ჭრელი’ და შავი, ეგრეთვე Ⴒრედისზეცა 4 ვიტყვით მისვე ვითარებისა ქონებად: Ⴉ͠დ ითქმის მ͠ს_ გავს ჟდ Ⴅ გავს ურთიერთისა ვ͠ა ხატი და პ͠ლი სახე, ͠რ ვიტყვით ხატსა Ⴑოკრატისასა მსგავს ყოფად Ⴑოკრატისასა. Ⴑათანადო არს უწყებად ვ͠დ Ⴎ͠ლი სახე ითქმის პ͠ლ ტვიფარად ვ͠რ იგი ხატი იქმნა, ვ͠ა რ͠ჟს სოკრა_ ტის პ͠ლ სახე ქონებითა’ ხატსა სოკრატისასა ვიტყვით მსგავს_ყოფად სოკრატისსა, Ⴞ͠ მებრ მის დამნიშუ̂_ ნელობისა ვიტყვით Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არესა მსგავს_ყო_ ფად Ⴖ͠ისა, ვ͠ა ხატსა სოკრატისასა მსგავს სოკრა_ ტისსა, დაღათუ სხვა არს ხატი სოკრატისი, და სხვა სოკრატი, მით ͠რ რ͠იმე სულიერი’ რ͠იმე უსუ_ ლო. Ⴋებრ ამის სახისა • დამნიშუ̂ნელობისა ვიტ_ ყვით სიბრძნის_მოყუ̂არესა მსგავს ყოფად Ⴖ͠ისა შეძლებისა_მებრ კაცთასა, დაღათუ სხვა არსება არს Ⴖ͠ისა და სხვა კაცისა. Ⴃა ͠რ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂ა_ რე მსგავს_არს Ⴖ͠ისა ამიერ ცხად_იყოს, ͠რ რ͠ლთა იხატოვნების Ⴑამღთოჲ’ მითვე იხატოვნების ს͠რ_ ული Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არეცა, ͠რ ამით სამითა Ⴑამ_ ღთოჲ ხატოვნებს Ⴉეთილითა, და Ⴋეცნიერე_ ბითა, და Ⴘეძლებითა. Ⴅ͠ა მქერდველობა ცხად_ ჰყოფს ჟე Ⴆ ჰყოფს მეტყველი Ⴉეთილისა_თ͠ს’ ვ͠დ Ⴖ͠თნი მომ_ ცემელნი კეთილთა არიანო. Ⴑამეცნოსა_თ͠ს’ ვ͠დ Ⴖმე_ რთთა Ⴘ͠ი რაჲვე იციანო. Ⴞ͠ შეძლებისა_თ͠ს’ ვ͠დ Ⴖმ_ ერთნი ყ͠ლსა შ͠ა შემძლე არიანო: Ⴄსრეთვე სრუ_ ლი Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არეცა სამითა ამით ემსგავ_ სების, Ⴉეთილითა, და ,და სამეცნოთი. და Ⴘესაძლი_ სითა. Ⴞ͠ Ⴉეთილითა, ͠რ ვ͠ა Ⴑამღთო ყ͠ლთა გან_ აგებს, ეგრეთვე სრული სიბრძნის_მოყუ̂არე უს_ რულს სულთა განაგებს, Ⴋეცნიერებისა მ͠რ უსრ_ ულსა და უმეცარსა სულსა სრულ_მეცნიერებად შეცვლითა. Ⴞ͠ სამეცნოთი ემსგავსების’ ვ͠ა სამღ_ თომან ყ͠ი რაჲვე იცის. ეგრეთვე სრული Ⴑიბრძ_ ნის_მოყუ̂არეცა ვ͠ა რაჲვესა აღ• იარებს უწყებ_ ° ესე იგი. აღ სთქუ̂ამს: ად. Ⴞ͠ Ⴘესაძლისითა’ ͠რ ვ͠ა სამღთოსა ყ͠ი რაჲვე ძალ_უცს და ნებავს. ეგრეთვე სრულსა Ⴔილო_ სოႴოსსა რაზომცა რაჲვესი შემძლე არს ნებ_ ავს; Ⴀწ უკუ̂ჱ ესენი ესრეთ: Ⴐ͠ლისა_თ͠სცა იტყ_ ვან რ͠ლნიმე ვ͠დ, ვ͠რ’ ვტყვით Ⴑიბრძნის_მყუ̂არე_ სა მსგავს_ყოფად Ⴖ͠ისა Ⴉეთილითა, და Ⴑამეცნო_ თი, ჟვ თი, და Ⴘეძლებითა, რ͠ლ მებრ ,Ⴋქერდველისა ’არა არს’ და მსგავს ტომი უკუ̂დავთა Ⴖ͠თა და ქუ̂ჱ_მეთ_ რევთა Ⴉაცთა. Ⴐ͠ლთა მიმართ მივუგებთ, ვ͠დ ამ_ ის_თს წარმოდგა საზღუ̂არსა შ͠ს’ ძალისა_მებრ კაც_ თა, ͠რ რაზომ რაჲცა შეძლება არს და მიწთომა კაცისა, იოცნების სიბრძნის_მოყუ̂არე მსგავსად Ⴖ͠ისა, რ͠ ’არა ეგრეთვე არს ’არცა კეთილი და ’არცა სამეცნოჲ და ’არცა სეძლებაჲ’ Ⴖ͠ისა მიმართ და კაცისადმი, ͠რ სხვა_ებრ არს Ⴖ͠ისა მიერი კეთილი, და სხვა_ებრ კაცისა მიერი, Ⴅინადგან კეთილი დაარსებულა Ⴖ͠ისაგან და არსება Ⴖ͠ისა არს კეთი_ ლი, ვინაჲ შეუძლებელ_არს მიმთვალველ_ყო_ ფად ბოროტისა უმეტესობისა_თ͠ს კეთილისა. ვ͠ა მზე ’არ მიმთვალველად ითქმის ბნელისად უმეტესობისა_თ͠ს ნათლისა. Ⴞ კაცსა’ ანაგებით აქუ̂ს კეთილი, ვინაჲცა მიმთვალველ_არს ბორო_ ტისა, ვ͠ა ჰაერი მიმთვალველობისა_თ͠ს მქონე_ ბელად ითქმის ნათლისა, აღმობრწყინდეს რა მზე’ განათლდების, ვინაჲ მიმთვალველადცა ითქმის ბნე_ ჟზ ბნელსა’ ͠რ დავალს რა მზეჲ დაბნელდების. Ⴞ͠ კ͠დ სხუ̂აებრ არს სამეცნოჲ Ⴖ͠ისა მიერი, და სხვა ებრ კაცისა მიერი, ͠რ Ⴖ͠თნ მარად ის და ერთ_ ბამად ყ͠ივე იცის, და ’არა არს ჟამი რ͠ლსა შ͠ს ’არა იცოდეს, ა͠დ მარადის, და ’არცა ერთბამად ყო_ ველივე იცის, ͠რ ’არა ჯერეთღა შობილმან იც_ ის რაჲმე მოქმედებითა, ა͠დ ძალითად ითქმის მცნობელად. Ⴞ͠ კ͠დ შესატყვის_არს დღეს რაჲმე ვ͠დ შეხუ̂დეს ცნობად ვისმე’ და განთიად დავიწყებ_ ად. Ⴞ͠ ’არა ყ͠ისა ცნობად, ა͠დ ნაწილისა_მებრ, ͠რ ჟამსა ამას სხვა რაჲმე იცის, და სხვა ჟამსა სხვა რაჲმე. Ⴅ͠ა ცხად_ჰყოფს Ⴎლატონცა მეტყუ̂ჱლი, ვ͠დ სასიამოვნო არსო რ͠ლსამე ნუუმე მოხუცე_ ბულებასა შ͠ა სიბრძნის_მოყუ̂არება და მეცნიე_ რება მისდად ახლოს არს. Ⴞ͠ კ͠დ სხუ̂ა_ებრ არს შეძლება Ⴖ͠ისა, და სხვაებრ Ⴉაცისა, ͠რ გარე_მიქ_ ცევის Ⴖ͠ისა მიმართ, ვინადგან რაზომ რაჲცა ნე_ ბავს ძალ_უცს, და რაზომ რაჲცა ძალ_უცს ნებ_ ავს ჟჱ ავსცა, და ’არა რაჲ შეეტყუ̂ას უძლურება Ⴖ͠ისა მი_ მართ. Ⴞ͠ სიბრძნის_მოყუ̂არისა მიმართ ’არა გარე_ მოიქცევის, ͠რ რაზომ რაჲ ძალ_უცს ნებავსცა, ა͠დ ’არა რაზომ რაჲცა ნებავს ძალ_უცსცა, Ⴐ͠ უკეთუ ენებოს ჴელითა შეხება მზისა, და ანუ დაბადება ცისა’ ’არა ძალ_უცს: Ⴞ͠უკეთუ ვინ თქვას ° ყოველს ადგილს დიალიკტიკა ფედრონად სწერია. ამ წიგნში. მაგრამ ტყუის. სომხურში სულ დიალიკტიკა სწერია. ფედრონი ’არ უნდა. ეს ასე იპყარ: ვ͠დ ’არა ნებავს შეუძლებელი რაჲმე საქმე ს͠რ ულსა სიბრძნის_მოყუ̂არესა, ა͠დ მათ ეტრფის რ͠ლთა მიწევნადცა ძალ_უცს, ͠რ Ⴑტელთა დი_ დი მოქენეობა არს აღნადგინება ტრფობა აღ_ უვსებელად. Ⴋივუგებთ, ვ͠დ ცნობითა თვისისა ბუნებისა უძლურებისათა ’არ ეტრფის მიუწდო_ მელთა, ა͠დ მათ ეტრფის რ͠ლთა მიწთომად შემ_ ძლე არს; Ⴀწ ესენი ესრეთ: Ⴞ͠ უღონოებენ ვი_ ეთნიმე მეტყუ̂ჱლნი’ ვ͠დ სადა განსაზღუ̂რა Ⴎლა_ ტონ სიბრძნის_მოყუ̂არება მსგავსებად Ⴖ͠ისა ძალ_ ისა_მებრ კაცთა. Ⴞ͠ მივუგებთ, ვ͠დ Ⴇევდიას Ⴔე°დ_ რონსა შ͠ა, ͠რ მუნ თეოდორისისა მიმართ რ͠ლისამე ქვეყნის მზომელისა ზრახვა ყოფითა იტყოდა ესრ_ ეთ ჟთ ეთ. Ⴃა ͠რ ჵი Ⴇეოდორე ’არა არს წარწყმედად შე_ საძლო ბოროტი, ͠რ წინა_აღმდეგ რაჲმე კეთილისა ყოფად ისაჭიროების, და ’არა Ⴖ͠ისა მიმართ დაადგი_ ლებად მათი არს, ა͠დ ამის მოკუ̂დავისა ბუნები_ თა ამის ასგილისა გარემო გარ მოვლის საჭიროდ. რ͠ლისა_თ͠ს სათანადო არს ღუ̂წაჲ ლტოლვად ამი_ ერ მუნით დანიად. Ⴀწ უკუ̂ჱ რა’ჲ არს ლტოლვა, მსგავსება Ⴖ͠ისა შეძლებისა_მებრ კაცთა. ხ͠ მსგავ_ სება არს წმიდა და მართალ_ყოფაჲ მეცნიერები_ თურთ: Ⴉ͠დ იტყვიან ვ͠დ ’არა განსაზღუ̂რა Ⴑიბრძ_ ნის_მოყუ̂არებაჲ, ა͠დ ლტოლვაჲ ბოროტთაგან. Ⴐო_ მელთა მიმართ ვიტყვით ვ͠დ. ხ͠ ლტოლვა ბო_ როტთაგან ’არა სხვა რაჲმე არს, უკეთუ ’არა სიბრძნის_ მოყუ̂არებაჲ, ͠რ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს რ͠ი მოკუ̂დინებასა სენთასა ჰყოფს, ვ͠ა მრავალ_გზის უზე_ ნაეს განვსაზღუ̂რეთ იგი წუ̂რთად სიკუ̂დილისად. Ⴞ͠ მოკუ̂დინება სენთა ’არა სხვა რაჲმე არს’ გარნა ლტოლვა ბოროტთაგან, ხ͠ცხად_არს ვ͠დ Ⴑიბრძნის_ მოყუ̂არებაჲ განსაზღუ̂რა. Ⴞ͠ კ͠დ, ვ͠დ მართლიად სი_ მართ_ რ მართლე და მეცნიერება სათნოებანი არიან, ხ͠ სიბრძნ_ ის_მოყუ̂არების ადგილი სათნოება არს, ͠რ სათნო_ ებისა მიერ სიბრძნის_მოყუ̂არებასა მოვიგებთ. მა_ შა ცხად_არს ვ͠დ თქმისა მ͠რ’ მართალ_ყოფა მეცნი_ ერებითურთ, სიბრძნის_მოყუ̂არებაჲ განსაზღუ̂რა. Ⴋერმე და მერმე თქმისა_თ͠ს’ მეცნიერებით, ხედვი_ თი განსაზღუ̂რა, ͠რ მეცნიერება’ დასასრული სიტყვი_ სა არს, ხ͠ დასასრული ხედვითისა დასრულება _ . სიტყვისა არს, ესე იგი, სიტყვის მეცნიე_ რება. Ⴞ͠ ცხად_არს ვ͠დ თქმითა, მეცნიერებითურთ’ ხედვითი დანიშნა, Ⴞ͠ თქმითა’ წმინდა და მართალ ყო_ ფა’ საქმითი. ͠რ სიწმინდე და სიმართლე’ სათნოებანი არიან ქცევითნი, Ⴞ͠ დასასრული საქმითისა სათნო_ ებანი შემკობა ქცევათა: Ⴄსენი ესრეთ: Ⴂარნა ეძიე_ ბენ ვიეთნიმე ვ͠დ რაჲსა_თ͠ს დაეწესნენ ორნი ესენი, Ⴑიწმიდე და Ⴑიმართლე. Ⴞ͠ რ͠ლნიმე იტყვიან ვ͠დ, სიწ_ მიდე უმეტესობა არს სიმართლისა, ვინაჲ უზომო უსამართლოსა უწმიდო ყოფად ვიტყვით, გარნა უმ_ ჯობეს არს თქმად, ვ͠დ განესხვავნენ ურთიერთთაგან წმიდა რა წმიდა’ და მართალი, Ⴐ͠ მართალსა მას ვიტყვი რ͠ლ თანა სწორება შემსგავსებით მყოფთა დაიცვას, Ⴞ͠ წმიდა’ იგი, არს. რ͠ლსა სამღთოთა აქუ̂ს ურვაჲ სულსა შ͠ს, Ⴃა ͠რ ესენი ურთიერთთაგან განესხვაებიან, ცხად_ჰყო_ ფ͠ს Ⴎლატონ წერითა ორთა ნაცვალ_მეტყუ̂ჱლები_ სათა, Ⴄრთსა შ͠ა აღწერა’ სიმართლისა_თ͠ს’ და ანი მოქა_ ლაქობისა. Ⴃა ერთსა შ͠ა Ⴇიფრონ სიწმიდისა_თ͠სა რ͠ლსა შ͠ს სამღროთა საქმეთა თ͠ს აცნობებს: Ⴃა ესე_ ნი ესრეთ: Ⴂარნა უღონოებენ რ͠ლნიმე ვ͠დ, ͠რ ოთ_ ხნი სათნოებანი არიან სულისანი, Ⴑიმჴნე’ Ⴑიმ_ ართლე’ Ⴋრთელ_მცნობელობა’ მეცნიერება. რა’ჲსა_თ͠ს აქა ერთი მხოლო მოიხსენება სიმართ_ ლეჲ. Ⴐ͠ლთა მიმართ მივუგებთ ვ͠დ’ Ⴖ͠ლდ მეც_ ნიერება’ მოიხსენა, ვინადგან თქვა ვ͠დ, მართალ და წმი_ და_ყოფა მეცნიერებითურთ. Ⴋეორედ’ ვ͠დ Ⴑიმარ_ თლე’ მოიხსენა მხოლოდ, ’არა რაჲ უადგილო იქმნებიან ვ͠ა ვაუწყებთ. Ⴑათანადო არს უწყება ვ͠დ სამ ნაწილოვან ყოფითა Ⴑულისათა, ვინაგან აქ_ ვს Ⴑიტყვაჲ’ Ⴋრისხანება’ და Ⴂულის_თქმაჲ, ოთ_ ხნი რბ ხნი არიან Ⴑათნოებანი Ⴑულისანი’ Ⴑიმჴნე’ Ⴑიმარ_ თლე’ Ⴋეცნიერება’ და Ⴋრთელ_მცნობელობა. Ⴞ͠ ესენი სამართლად. რ͠ ჯერ_არს რათა თჳთოეული ნაწილი სულისა სათვისოისა შემკობად სათ_ ნოებითა, Ⴅინაჲ Ⴑიტყვა’ Ⴋეცნიერებით, შემ_ კულ_არს, ხ͠ Ⴋრისხანება’ Ⴑიმჴნითა, და Ⴂულის_ თქმა’ Ⴋრთელ_მცნობელობითა, და ͠რ ’არა მხოლ_ ოდ ჯერ_არს თჳთოეული ნაწილი მხოლოო_ ბითად შემკობად სათნოებითა, ა͠დ შეწყობაცა ურთიერთისადმი და კეთილ_წესობისა დაცვად, ამის_თ͠ს Ⴑიმართლეცა ყ͠თა თ͠ა წარსულად იხ_ ილვების, რ͠ა ’არა მხოლოდ ერთისა შ͠ს ნაწილისა. ა͠დ ყ͠თა შ͠ს ნაწილთა ხილვითა შეწყობა და კეთილ_ განწესება და°იცვას. Ⴞ͠ ვ͠ა ყ͠ლსა შ͠ა ვხედავთ რომ_ ° დაიცვას ენებითი არის, დაიცვებოდესო, რ’ა, კეთილი განწესებაო: ელთამე მხოლოდ ჴელმწიფე ყოფად, ვ͠ა Ⴑაღმთოჲ, და რ͠ლთამე ჴელმწიფებად და ჴელმწიფებისა ქუ̂ჱშე, ვ͠ა Ⴉაცობრივნი, ͠რ კაცობრივნი ჴელმწიფებისა ე ა ქუ̂ჱშე Ⴑამღთოთასა არიან, და ჴელმწიფედ პირ_უტყუ̂_ცხოვეთა. Ⴞ͠ სხვანი მხოლოდ ჴელმ_ წიფე_ რგ წიფებასა ქუ̂ჱშე, ვ͠ა იგინვე პირუტყუ̂_ცხო_ველ_ ნი, Ⴋებრ ამის სახისა კაცისა შ͠ს რეცა მცირე ქვეყ_ ანასა შ͠ა Ⴃიმოკრატის_ებრ’ ესენი იხილვებიან. Ⴐ͠ომ_ ელნიმე ჴელმწიფებენ მხოლოდ, ვ͠ა Ⴑიტყუ̂ა. და რო_ მელნიმე ჴელმწიფებენ და იჴელმწიფებიან’ ვ͠ა Ⴋრისხა_ ნება. ͠რ Ⴋრისხანება იჴელმწიფების Ⴑიტყვისაგან და ეჴემწიფების Ⴂულის_თქმ ასა. ხ͠ რ͠ლნიმე მხოლოდ იჴელმწიფებიან ვ͠ა თავით Ⴂულის_თქმა, და ესენი ესრ_ ეთ_ყოფითა’ ͠რ Ⴑიმართლე უმეტეს არს სხვათა სათ_ ნოებათა ვ͠ა განრთხმულ სხვათა თანა და კეთილ_ წესიერებაჲ მათი დაცულ, ამის_თ͠ს ვ͠ა საჭირო რაჲმე იგი მხოლოდ მოიხსენა: Ⴋესამედ ამათ მი_ ერ Ⴑიმართლის მოჴსენებითა’ სხვანი სათნოებანი ႫႤ ერთ_გზის აღმოაჩინა, Ⴐ͠ ǁ ზედ_მოგებითნი Ⴑათნო_ ებანი მიზეზითურთ ერთი ერთს ემდევრებიან. ͠რ რ͠ი მიზეზითა არს მრთელ_მცნობელ, ესე იგი, რ͠ნ იცის მიზეზი, ვ͠დ რა’ჲსა_თ͠ს არს Ⴋრთელ_მცნობელ. ͠რ უძღებებისაგან’ ანგარება და უსამართლ_ ება იქმნებიან, ესე ვითარნი საჭიროდ Ⴋჴნე არიან, სენი_ რდ სენისა ქუ̂ჱ_დაწესებითა, Ⴄსე ვითარი Ⴋეცნიერცა არს, ͠რ იცის მიზეზი’ ვ͠დ რა’ჲსა_თ͠ს ჯერ_არს Ⴋეცნიერ_ყო_ ფად, Ⴄსე ვითარი Ⴋართალცა არს, ͠რ სხეულებითთა ტკბილ_სენთაგან იქმნებიან უსამართლობანი, Ⴞ͠ ზედ_მოგებითნი სათნოებანი ითქვნეს Ⴁუნებითთა_ თ͠ს. Ⴞ Ⴁუნებითად ითქმიან რ͠ლნი ერთ_გზის აღ_ ზავებათა_მებრ სხეულისა არიან, რ͠ლნი ’არა შეუდ_ გებიან ურთიერთსა. Ⴐ͠ რ͠იცა აღზავებისა_მებრ სხე_ ულისა არს Ⴋრთელ_მცნობელ ’არა ყ͠ითა საქმი_ თა Ⴋჴნე Ⴋცნონელ და Ⴋართალ_არს, რ͠ლნი მონები_ თად იწოდებიან ბ და უტყუ̂ად ა. Ⴞ͠ Ⴋონებითად იწო_ დებიან ვ͠ა საჭიროდ შედგომილნი აღზავებასა სხე_ ულისასა, ͠რ რ͠ი გრილ აღზავებისაგან არს, იგი სა_ ჭიროდ Ⴋრთელ_მცნობელ_არს. Ⴞ͠ Ⴓტყუ̂ად იწო_ დებიან ’არ ცნობისა_თ͠ს მიზეზისა, ვ͠დ რა’ჲთა ჯერ_ არს Ⴋრთელ_Ⴋცნობელ_ყოფად. Ⴃა კ͠დ Ⴎირ_უტყუ̂ად იწოდებიან’ ͠რ პირ_უტყუ̂ ცხოველთა შ͠ს მიბუნ_ ებდა ესე ვითანი სათნოებანი ხილვად. Ⴅ͠ა რ͠ჟს ვიტყვით Ⴂუ̂რიტსა ბუნებით Ⴋრთელ_Ⴋცნობელად, და Ⴀქ რე Ⴀქლემსა’ Ⴋმეცნიერად, Ⴊომსა Ⴋჴნედ, და Ⴗარყადსა’ Ⴋართლად, ͠რ დაბერებულსა მამასა ზრდის: Ⴃა კ͠დ, Ⴆედ_მოგებით სათნოებად ითქვან ყოფა ქცევ_ ითთა სათნოებათა_თ͠ს, რ͠ლნი მოძღუ̂რებისა და მცნე_ ბისაგან არიან. ვ͠ა რაჟამს ვინ მცნებისაგან არს Ⴋრთელ_ მცნობელ ’არ ცნობითა მიზეზისათა, რ͠ლნი ’არა შეუდ_ გებიან ერთი ერთსა, ͠რ შესატყვის_არს Ⴋრთელ_მცნო_ ბელ_ყოფად მოძღვრებისაგან, და ’არა ბრძენ:

Ⴘ͠დ Ⴎლატონისა, და Ⴎითაღორისა მრჩობლ_განსაზ_ ღუ̂რებისა Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისა, Ⴐ͠იმე Ⴕუ̂ჱ_ მდებარისაგან, და რიმე Ⴃასასრულისაგან, მოვალს Ⴑტაგირელიცა, ესე იგი, Ⴀრისტოტელი, და განსაზ_ ღუ̂რებს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებასა ’არა მცირედ რაჲ მე განზრახვითა, დაღათუ ერთ_სახედ მას განსაზღ_ უ̂რავს, მათ მრჩობლად თჳთოეულთა მას განსაზ_ ღუ̂რებულსა, ა͠დ უდიდეს და უმაღლეს რაჲმედ გან_ ზრა_ რვ ზრახვით, Ⴅინადგან ზე აღმატებისაგან განსაზღუ̂რავს, მას’ მეტყუ̂ჱლი, ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს ჴელოვ_ ნება ჴელოვნებათა და ზედ_მიწევნილება ზედ_მიწევ_ ნილებათა. Ⴑათანადო არს ძიებად, ვ͠დ რაჲ ნებას თჳთოეულსა ამას ზედ დაორკეცებულსა, ესე იგი, ჴელოვნება ჴელოვნებათა და ზედ_მიწევნილება ზედ_ მიწევნილებათა, ͠რ კმა იყო თქმად ვ͠დ Ⴑიბრძნის_ მოყუ̂არება არს ჴელოვნება და ზედ_მიწევნილება. Ⴀწ უკუ̂ჱ საძიებელ_არს, ვ͠დ რაჲსა_თ͠ს დართო, ჴელოვ_ ნებათა და ზედ_მიწევნილებათ, Ⴞ ჯერ_არს თქმად ვ͠დ პ͠ლისა დაორკეცებისა მ͠რ’ ესე იგი, ჴელოვნე_ ბა ჴელოვნებათა’ Ⴋეფესა მიამსგავსა Ⴑიბრძნის_მო_ ყუ̂არებაჲ, Ⴃა მეორე დაორკეცებისა_მ͠რ; ესე იგი, ზედ_მიწევნილება ზედ_მიწევნილებათა’ Ⴖ͠თს მიამს_ გავსა, Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებაჲ. Ⴐ͠ რ͠ჟს ჴელმწი_ ფეთა’ ჴელმწიფედ ვიტყვით, ცხად_ვყოფთ მეფესა, ამის სახისა_მებრ რაჟამს ვიტყვით ჴელოვნება ჴელ_ ოვნებათა მეფესა მივამსგავსებთ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂ა_ რებასა. Ⴞ͠ რაჟამს მეუფეთ მეუფესა ვიტყვით Ⴖ͠თსა ცხად_ რზ ცხად_ვყოფთ, ამის სახისა_მებრ’ ზედ_მიწევნილება ზედ_მიწევნილებათა მეტყუ̂ჱლნი სიბრძნის_მოყუ̂ა_ რებასა’ Ⴖ͠თსა მივამსგავსებთ, ͠რ უმჯობეს_არს ზედ_ მიწევნილება’ ჴელოვნებასა, მით ͠რ ზედ_მიწევნილე_ ბა მოსცემს დასაბამსა’ ჴელოვნებათა. Ⴉ͠დ ͠რ Ⴋქერდ_ ველმან იცის, ვ͠დ ენი’ და ონი’ ბუნებით უგრძეს არიან, გარნა მიზეზი ’არა იცის, ა͠დ აღ° ზიდავს მუსი_ კელობითთა Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არე. Ⴅ͠ა რაჟამს მეფე ’არა შეამწიკვლებს თავსა თჳსსა, რ͠ლ უსაშუვლოდ ეზრახოს, ერისა თანა, ა͠დ დაადგენს მთავართა მათ ზ͠ა, რ͠ლთა მ͠რ უუკანასკნელესთა განაგებს, Ⴀმის ° აღზიდავს, ესე იგი, მიუგდებს მუსივ_ ობითსა ჴელოვნებასა: სახისა_მებრ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებაცა წარმაყენე_ ბ͠ს ჴელოვნებასა, რ͠ისა მ͠რ ქუ̂ჱ_მდებარესა მათ_ საიცნობს. Ⴃა კ͠დ, ვ͠ა Ⴑამღთოსა უჩინო ძალი რ͠იმე აქუ̂ს, რ͠ლთა მ͠რ აქასათა განაგებს, Ⴄსრეთვე Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებაცა წარმაყენებს ზედ_მიწ_ ევნილებასა, რ͠ა ამათ მ͠რ იცნას ქუ̂ჱ_მდებარე მა_ თი. და კ͠დ ამის|თ͠ს განსაზღუ̂რავს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂ა’_ რებასა ჴელოვნება ჴელოვნებათა და ზედ_მიწევნი_ ლება რჱ ლება ზედ_მიწევნილებათა, რ͠ა აუწყოს ვ͠დ იგივე სი_ ტყუ̂ა აქუ̂სვე ჴელოვნებათა და ზედ_მიწევნილება_ თა სიბრძნის_მოყუ̂არებისა მიმართ რ͠ი სიტყვაჲ და მათი ქუ̂ჱ_მდებარე მათდა მიმართ. Ⴐ͠ მკურ_ ნალობისა ქუ̂ჱ_მდებარე არს კაცობრივნი სხე_ ულნი, ხ͠ სიბრძნის_მოყუ̂არებისა’ თავით იგი მ͠კ_ ურნალობითი არს ქუ̂ჱ_მდებარე. Ⴃა კ͠დ ვარსკ_ ვლავთ_მრიცხველობისა ქუ̂ჱ_მდებარედ არს ზეციერი სხეულნი, ხ͠ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისა თავით იგი ვარსკვლავთ მრიცხველობა არს ქუ̂ჱ_ მდებარე. Ⴃა კ͠დ ამის_თ͠ს თქუ̂ა Ⴑიბრძნის_მოყუ̂ა_ რებაჲ ჴელოვნება ჴელოვნებათა და ზე_მიწევ_ ნილება ზედ_მიწევნილებათ, ͠რ Ⴑიბრძნის_მო_ ყუ̂არებამან ბუნება’ მყოფთა იცის, ხ͠ გარეშენი ბუნებათანი და მდევარნი’ აცნობა ჴელოვნება_ თა და ზედ_მიწევნილებათა. Ⴐ͠ ǁ თავით მოღებით ႫႥ მებრ მეცნიერებისა, ნივთისა და სახისა დასაბამ_ თა ყოვლისათა’ აღმასრულებს ოთხთავე კავშირ_ თა, და მათ მ͠რ აღმასრულებს მსგავს კერძოთა, და მსგავს_ რთ ° ესე იგი, ორღან ბითსა მსგავს_კერძოთაგან სა°ქმითსა, და საქმითთაგან კაცობ_ რივსა სხეულსა. Ⴞ͠ სხვათ ყ͠თა შემთხუ̂ჱვითთა რომ_ ელნი სხეულსა შ͠ა’, მკურნალობითთა აცნობა, ესე იგი, Ⴑალმობა, და Ⴑიმართლე, ’არა თუ თჳთ რეცა ’არა მცნობელ’ იცის იგინიცა, ა͠დ ვ͠ა ’არა მნებებელ თავისა შემწიკვლებად ვ͠ე უკანასკნელადმდე მიწევნად. Ⴞ͠ კ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებამან იცის ბუნებანი ჴმა_ თანი, ხ͠ მდევარნი ჴმათანი აცნობა მქერდველსა, ესე იგი, Ⴋომგვრგვალებითი და Ⴑული_კუ̂ჱთი_ თი. Ⴃა კ͠დ სიბრძნის_მოყუ̂არებამან იცის ბუნებაჲ Ⴖრამმისა, ხ͠ სხვა მიუშვა საცნობელად ქვეყნის_ მზომელობასა. Ⴞ͠ კ͠დ, ამის_თ͠ს თქვა Ⴑიბრძნის_მო_ ყუ̂არებაჲ ჴელოვნება ჴელოვნებათა’ და ზედ_ მიწევნილება ზედ_მიწევნილებათ, მით ͠რ იგი არს რ͠ი მოსცემს ყ͠თა ჴელოვნებათა და ზედ_მიწ_ ევნილებათა დასაბამთა. Ⴅინადგან Ⴖრამატიკო_ სობა მის მ͠რ მოიღებს ენსა, და ონსა, ბუნებით გ͠რ_ ძელ_ყოფად’ რ͠ისა მიზეზი სიბრძნის_მოყუ̂არებამან ° იგი, ესე იგი მიქერ დველი: იცის, ხ͠ ი°გი აღსარებულად ჰყოფს სიბრძნის_მოყუ̂ა_ რები_ რი Ⴆ რებისაგან და ჰრთავს ჴელოვნებასა თჳსსა. Ⴉ͠დ მ͠კ_ ურნალობითმან იცის, ვ͠დ ოთხთა ასოთაგან არს კაც_ ობრივნი სხეულნი, ’არა ცნობითა მიზეზთა ვ͠დ რა’ჲსა_ თ͠ს არიან ოთხნი ასონი, ა͠დ აღსარებულ_ჰყოფს სიბრ_ ძნის_მოყუ̂არებისაგან და ჰრთავს ჴელოვნებასა თჳს_ სა. Ⴃა კ͠დ’ Ⴐიტორება ეჴმარება სიმართლესა, ესე იგი, მოქალაქობასა, ’არ ცნობითა ბუნებისა სიმარ_ თლისათა, ა͠დ აღსარებულად სიბრძნის_მოყუ̂არებისა_ გან მოიღებს და, ჰრთავს ჴელოვნებასა თჳსსა. Ⴀმ_ ის_თ͠ს Ⴐიტორნი უცნებელობით ბუნებისა სიმარ_ ͠თ₾ისა’ აღირჩევენ რ͠ლ ავნოს, უფროს ვ͠ე ივნოს, Ⴞ͠ სიბრძნის_მოყუ̂არემან ვ͠ა იცის ბენებაჲ სიმათ_ ლისა’ ’არა აღირჩევს ერთსა რაჲმესა მათგანსა, ხ͠ უკეთუ საჭირო იყოს აღრჩევა, აღირჩევს ვნებასა უფრო ვ͠ე ავნოს, Ⴅინადგან იტყვიან, ვ͠დ ’არა ვის ეძლოს სულისა ვინმესი ვნება’ თავისსა ავნებს უსამ_ ართლოდ და უშესაბამოდ მოქმედებითა, ͠რ უკეთუ ავნოს ვინ° ვისმე’ ანუ სხეულსა ავნებს, ანუ გარე_ შესა რაჲვესა წარტაცებითა. ხ͠ სულისა ’არა ეძლოს ვნებ რია Ⴡ’ ვნებად, ა͠დ ორღანოსი, ესე იგი, სხეულისა. ვ͠ა იტყოდიან Ⴎითაღორელნი, ვ͠დ ვარ, მე’ და ჩემი’ და ჩემისანი’. Ⴋე’ იტყოდიან Ⴑულსა, ͠რ სულსა შ͠ა გ͠ვ_ აქვს არსებაჲ. და Ⴙემი’ იტყოდიან სხეულსა, ვ͠ა ორ_ ღანოსა სულისასა. ხ͠ Ⴙემისანი’ იტყოდიან გარეშე_ თა, ესე იგი, ნონაგართა. Ⴀწ ვ͠ემე რ͠ი ავსებს თავის_ თა ავნებს, ა͠დ სხვისა ’არ ძალ_უცს, Ⴑათნადო არს ცნობად ვ͠დ’ ’არა მხოლოდ სიტყვითთა ჴელოვნე_ ბათ და ზედ_მიწევნილებათა მოსცემს დასაბამთა სიბ_ რძნის-მყუ̂არება, ა͠დ უსიტყოთაცა, ვ͠ა ლარსა ხურო_ თა, და მჭედელთა ცეცხლსა, Ⴞ͠ უსირყუ̂ ჴელოვ_ ნებად განიგონებიან, ესე იგი, ’არა უმიზეზონი, ͠რ ’არა რაჲ არს ჴელოვნება რ͠ლსა ’არა აქუ̂ნდეს მი_ ზეზი დაღათუ ჴელოვანმან ’არა უწყის, ა͠დ უსიტ_ ყოდ იწოდებიან, ͠რ შესაძლო არს რ͠ლთა ისწავლონ ’არა რაჲს ღაღადებად და სწავლად. ͠რ შემძლე არს ხურო თვინიერ ღაღადებისა საყდრისა აღმოსრულებ_ ად. Ⴃა კ͠დ ჯერ_არს უწყებად ვ͠დ ’არა მხოლოდ დასაბამობათა შემძლე არს მოცემად სიბრძნის_მო_ ყუ̂არე_ რიბ ყუ̂არება ყ͠ლთა ჴელოვნებათა და ზედ_მიწევნილებათა, ა͠დ ვ͠დ წარმართებად შეცდომილთა მათ შ͠ს, Ⴐ͠ Ⴖრა_ მმატიკოსთა განსაზღუ̂რებითა ჴმისთა მვნებელობა ჰაერისა სთქუ̂ჱს, კ͠დ წარმართებს სიბრძნის_მოყუ̂ა_ რე, ვ͠დ უდარეს არს საზღუ̂არი ეგე, ͠რ ’არა თანა_სწორ მოიქცევს, ა͠დ ’არა რ͠ი რაჲ მვნებელობა ჰაე_ რისა არს იგიცა ჴმა არს. ͠რ მატყლითა ვინ° ჰაერსა სცეს ’არა აღმოისრულების ჴმა’. Ⴞ͠სრულნი საზღუ̂არ_ ნი ესენი არიან, რ͠ლნი თანა_სწორ მოიქცევიან განსაზღუ̂რებადისადმი, ვ͠რ’, რაჲცა რ͠ი ერთ_გზის კაცი’ •’ ცხოველი სიტყვიერი მოკუ̂დავი გონებისა და ჴელოვნების შემწყნარებელი არს, რ͠ლისა_თ͠სცა განსაზღუ̂რენ ჴმასა ესრეთ, Ⴤმა არს აღმოსრულე_ ბა ზახილისა ჩვენ შ͠ს სულის კვეთისა’ და შემწყობი_ სა ბრჯგუსა ჴორჴსა თანა, და განსახებული ენითა და ზედა ენითა. Ⴉ͠დ სათანადო არს თქმად’ ამის_თ͠ს თქვა რიგ თქვა Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებაჲ ჴელოვნება ჴელოვ_ ნებათა, და ზედ_მიწევნილება ზედ_მიწევნილება_ თა, ͠რ ყ͠ა სიტყვიერთ ჴელოვნებათა ეჴმარების Ⴂანსაზღუ̂რება, Ⴂანწვალება, და Ⴀღმოჩენა, რომ_ ელთა დედად Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება იგი იცნო_ ბების:

Ⴃა ͠რ ზემორე მუნ ყ͠დი საზღუ̂არი, ვ͠ა ყ͠დად ვისწავეთ. მოვიდე’თ ამიერ კერძოთა მომართ მათთა და გამოვიძიოთ’ თითო და თითო მათგანი ჩუ̂ჱნ შ͠ს შემოყუ̂ანითა: Ⴅინადგან იტყვიან რ͠ლნიმე ვ͠დ ფ͠დ უმეცრად სიბრძნის_ მოყუ̂არებაჲ ჴელოვნებად ჴელოვნებათად სთქვით ყო_ ფად, ͠რ უკეთუ ჴელოვნება ჴელოვნებათა არს’ ცხად_ არს ვ͠დ ჴელოვნებაცა არს. ხ͠ უკეთუ ჴელოვნება არს ცხად_არს ვ͠დ ცთომილობითიცა არს. რ͠ლ_არს უჴამსი, Ⴐ͠ლთა მიმართ ჯერ_არს თქმა ვ͠დ ’არა ყოვლითა საქმი_ თა რ͠ლნი ერთ_გზის ერთ_სიტყვანი ერთ_სიტყვებრ ით_ ქმიან რიდ ქმიან’ იგინივე მხოლოებს ითქმიან, Ⴐ აჰა’ ვიტყვით Ⴋკვდარი კაცი, და მხოლოებრ ’არ ძალ_გვიცს თქმად ვ͠დ კაცი არს. ͠რ ’არა აქუ̂ს განთვისება კაცისა, მით ͠რ ’არცა სულიერი არს და მგრძნობელი, Ⴃა კ͠დ თ͠ქ_ მა ესე ვიტყვით რა’ ქვის ნავი. და ’არა ითქმის ნავად. ͠რ ’არა იღიყუ̂ანების წყალთა ზ͠ა’ ვ͠ა ნავი. Ⴃა კ͠დ ვ͠ა ხრუ იტყვის ვ͠დ Ⴉაცი’, ა͠დ გარნა Ⴉაცი. Ⴋფრინველი და ’არა მფრინველი, ა͠დ გარნა Ⴋფრინ_ ველი. Ⴋელსა ზ͠ა და ’არა ძელსა, ა͠დ გარნა Ⴋელსა. Ⴕვითა და ’არა ქვითა, გარნა Ⴕვითა სრეული მოსწყდა Ⴋღამიობი Ⴉონცხსა ზ͠ან მჯდომარე. Ⴀწ უკუ̂ჱ ვ͠ა უწინარეს ვჰსთვით’ ’არა ყ͠ითა საქმითა ერთ_სიტყ_ ვებრ თქმულნი მხოლოებრცა ითქმიან, ვ͠ა წინა_ აღმდეგთაგან, ’არა ყოვლითავე მხოლოებრ თქმულნი და ერთ_სიტყვებრ თქმად შემძლე არიან, Ⴀწ უკუ̂ჱ წინ_ჩამოიგდების Ⴐ͠იმე სჳმონ ჴელოვნებითა ძველ_ თა მკერვალი, ხ͠ ქცევით კეთილი’ ჴელოვნებით უდ_ არეს, Ⴀწ უკუ̂ჱ ამას ზედა მხოლოებრ თქმულნი ’არ შემძლე არიან ერთ_სიტყვებრ თქმად, ვ͠რ’ რაჟამს ვიტ_ ყვით რიე ყვით, სჳმონ ძველთა მკერვალი არს, სჳიმონ კეთილ არს, Ⴞესენი მხოლოებრ თქმულნი ’არ შემძლე არს ერთბამად დართული თქმად, ვ͠დ სჳმონ მკერვალი ძველთა კეთილ, ͠რ ჴელოვნები_ სა_მებრ უდრეს იგი წარვსწერეთ. Ⴞ͠ ესრეთ Ⴑიბრ_ ძნის_მოყუ̂არებასა ზ͠ა, ͠რ ჴელოვნება ჳელოვნებათა მისა თქმად შესატყვის არს, ხ͠ ჴელოვნება მხო_ ლოდ თქმად ’არ შესატყვის არს, ვ͠ა უწინარეს ვა_ უწყეთ, ვ͠დ ’არ შემძლე არიან ერთ_სიტყვებრ თ͠ქ_ მულნი მხოლოობით თქმად. Ⴞ͠ გარნა თუ ჴელოვ_ ნება ყოფად ვჰსთქუ̂ათ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებაჲ’ ’არა რაჲ უადგილო არს, ͠რ მრავალ_გზის სახელი მი_ სი ჴელოვნებისა ზედ_მიწევნილებასა ზ͠ა მოიღებ_ ის, Ⴐ͠ Ⴎლატონცა Ⴂიორგის ფედრონსა შ͠ა ზედ_მიწ_ ევნილებასა ჴელოვნებად. უწოდდა, Ⴐ͠ მისდამი იტყოდა, ვ͠დ რ͠ლისა’ გრქვა’თა შენ ჴელოვნებისა მიწევნილებად, ესე იგი, ზედ_მიწევნილებისა, ͠რ მიწევნილება’ ზედ_მიწევნილებისა არს მიწევნილება. Ⴃა ͠რ Ⴑოფესტის ფედრონსა შ͠ა შემოქმედსა ჴელ_ ოვნად რივ ოვნად ხადოდა უცთომელსა მეოცნსა ყოვლისასა, Ⴞ͠კ͠დ ნამდჳლ ესე საზღუ̂არი რ͠ლ იტყვის Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებასა ჴელოვნება ჴელოვნებათა ზეშთა აღმატებულისაგან არს, ხ͠ ზეშთა აღმატებულ_ ება სხვა არს იგი რ͠ისა მიმართ ზეშთა აღმატებუ_ ლებაჲ აქუ̂ს, მაშა სიბრძნის_მოყუ̂არებაცა ’არა არს ჴელოვნება, ა͠დ აღმატებულ ჴელოვნებისა; ხ͠ ესე_ ნი ესრეთ: Ⴉ͠დ იტყვიან რ͠ლნიმე ვ͠დ, ვ͠რ’ იტყვით სიბ_ რძნის_მოყუ̂არებასა’ ზედ_მიწევნილება ზედ_მიწევნი_ ლებათა ნუ თუ სხვა ზედ_მიწევნილება არს’ა უფრ_ ოს ვ͠ე სიბრძნის_მოყუ̂არებისა, Ⴐ͠ლთა მიმართ სა_ თანადო არს თქმად, ვ͠დ მრჩობელ_არს ზედ_მიწევნი_ ლება, ერთი შ͠ა ქუ̂ჱ_მდებარეობითი, ერთი უქუ̂ჱ_ ႫႦ მდებარეობითი. Ⴞ͠ ǁ შ͠ა ქუ̂ჱ_მდებარეობითი არს რ͠ლ მოიღებს დასაბამთა რ͠ლთა აქუ̂სთ საჭირ_ ოდ ჴმარებაჲ აღმოჩინებისა, და რ͠ლთა მიზეზნი ’არა უწყოდეს, Ⴅ͠ა რ͠ჟს ქვეყნის_მზომელი მიღებს აღსა_ რებულად, ვ͠დ ნიშანი არს უნაწილო რაჲმე, რ͠ისა მიზეზი ’არა უწყის, ხ͠ იგი ბუნებით სიბრძნის_მოყუ̂ა_ რებისა რიზ რებისა არს. Ⴞ͠ უქუ̂ჱ_მდებარობითი ზედ_მიწევნილე_ ება არს’ რ͠ლ მოიღებს დასაბამთა საზოგადოთა გუ_ ლის_ჴმის_ყოფათა რ͠ლ ’არა აქუ̂ს საჭიროდ ჴმარებაჲ აღმოჩინებისა. Ⴅ͠ა რ͠ჟს ვიტყვით, ვ͠დ Ⴖ͠ი კეთილ_არს, რ͠ლ არს საზოგადო გულის_ჴმის_ყოფა, ͠რ ყ͠ლნივე აღიარებენ, ვ͠დ Ⴖ͠ი კეთილ_არს, და ’არა რაჲ აღმოჩი_ ნებისა აქუ̂ს საჭიროებაჲ: Ⴃა ესენი ესრეთ: Ⴃა ͠რ მოჴსენება ვყავთ ჴელოვნებისა და ზედ_მიწევნილე_ ბისა, და ამათ_თ͠ს ვსთქვათ მცირე რაჲმე: Ⴀ͠დ პ͠ლ ამათსა’ მეცნიერებისა _თ͠ს ვსთქვათ, Ⴑათანადო არს უწყებად უწყებად ვ͠დ, მეცნიერება ანუ Ⴑაყოველ_ თაო არს, ანუ კ• ერძოობითი, ანუ Ⴋიზეზითურთ, ანუ თვინიერ Ⴋიზეზისა, რ͠ლთაგანნი იქმნებიან ოთხ_ ნი ესენი, Ⴋეცნიერება’ Ⴘემეცნიერება’ Ⴤელოვნე_ ბა’ Ⴆედ_მიწევნილება: Ⴞ͠ Ⴋეცნიერება არს ერთი_ ႫჁ’ სა საქმისა უმიზეზოდ ცნობა, ვ͠ა ǁ რაჟმს გრთისა წამ_ ლის ცნობითა მას მხოლოდ მჴმარება, ’არა ცნობითი მიზეზისა, ვ͠დ ვ͠რ’ ჯერ_არს ჴმარებად მისდა: Ⴞ͠ Ⴘემ_ ეცნიერება არს საყოველთაო უმიზეზო ცნობა, ვ͠ა იგინი რიჱ იგინი’ რ͠ლნი შემეცნიერებულთა მკურნალთაგანნი არიან, რ͠ლნი მრავლისა წამლისა ცნობითა უმეცრე_ ბენ მიზეზსა წამალთასა. Ⴃა კ͠დ შემეცნიერება არს მოხსენება და ǁ პი°რუტყულ დამცველობა ° ესე იგი, სიტყვის უთქმელად დასწავლა ნახულის წამლისა უმიზეზოდ ვარჯისით: კაცობრივსა მრავლობით_ებრ და იგივებრ წარმო_ Ⴇ ჩენილისა, ͠რ შემეცნებითი მკურნალი მოხსენები_ თი და დაცვითა მრავალ_გზის იგივეობითისა წარმო_ ჩენილისა წამალთაგან ესაჴმარების მა°თ: Ⴞ͠ Ⴤელ_ ° მათ, ესე იგი, სნეულთაო: ოვნება არს საყოველთაო ცნობა მიზეზითურთ. Ⴀნუ Ⴤელოვნება არს ǁ ქონება განმგზავრებული Ⴌ წარმოჩინებითურთ, ͠რ ჴელოვნება ქონება რა_ ჲმე არს და ცნობა, ხ͠ განმგზავრებაჲ არს, ესე იგი, რ͠ლ ყ͠ივე წესისა_ებრ ჰყოფს, და წარმოჩინებითურთ ითქვა ბუნებისა_თ͠ს, მით ͠რ ბუნებაცა ქონება არს, ვინადგან აქუ̂ს ყოფაჲ მათ შ͠ს რ͠ლთა ჰ͠ქ_ ონან იგი, ესე იგი, კაცსა შ͠ს და ქვათა და სხვათა. და წესისა_ებრ წარმოდგების, გარნა ’არა წარმო_ ჩინებისა მებრ ვ͠ა ჴელოვნება. Ⴐ͠ ჴელოვანი ისაჴ_ მარებს სიტყუ̂ასა რ͠ჟს ეგულვებოდეს რაჲმე_ სა რით სა ყოფად, ესე იგი, მიზეზისა’ პ͠ლდ აღტჳფრავს თჳს შ͠ს და ესრეთ აღასრულებს. ხ͠ ბუნება ’არა ოდეს უწინარ_ ႬႠ ეს აღტვიფრავს თჳს შ͠ს, Ⴃა კ͠დ ჴელოვნება არს ǁ შემ_ ტკიცება მიწევნილებისაგან’ შემეცნებითა პ͠ლ წ͠ვრ_ თნილი’ საჴმარისა რაჲსამე დასასრულისადმი რ͠ლ ცხოვრებასა ამას შ͠ა, Ⴞ͠ სარწმუნო საზღუ̂რისა ამ_ ის ესე არს, Ⴤელოვნება არს შემტკიცება, ესე იგი, შემოკრება წარმოცემისაგან, ͠რ ვიეთთა ესე რაჲ ცნო_ ბითა, და ვიეთთა ეგე რაჲ’ აღმოსრულ და ჴელოვნე_ ბა, Ⴘემეცნიერებითი პ͠ლ წუ̂რთილი, ესე იგი, გა_ მოცდილი მრავალ_მეცნიერებითა ͠რ მრავალ მეცნიერებითა გამოცდილი სახესა ჴელოვნებისასა’ ესრეთ შესწირევდენ მათ მის ჴელოვნებისასა, Ⴞ რაჲ საჴმრის დასასრულ_ ისადმი რ͠ლ ცხოვრებასა ამას შ͠ა ითქვა, ამაოთა ჴელოვნებათა_თ͠ს და ბოროტთა რ͠ლთა ’არა აქუ̂ს საჴმარი დასასრული ამა ცხოვრებასა შ͠ა, Ⴞ͠ ამაო ႬႡ ჴელოვნება არს Ⴋუშაითობა, ǁ Ⴔუნდრუკი სახი_ თა, რ͠ლ ’არა არგებს ცხოვრებასა ამას ’არცა ავნებს, Ⴞ͠ ბოროტ ჴელოვნება არს, Ⴋისნობა, და Ⴂრძნეულე_ ბა რკ ბა, რ͠ლ ’არა მხოლოდ ’არა სარგებელ_არს ცხოვრებისა ამის, ა͠დ სავნოცა არს: Ⴞ͠ Ⴆედ_მიწევნილება არს საყოველთაო უცთომელ და უცვალებელ მეცნიე_ რება, ͠რ უცთომელად იცნობს საცნოსა. Ⴃა კ͠დ’ ზედ_ მიწევნილება მეცნიერება უცთომელ ქუ̂ჱ_მდე_ ბარისა თჳსისა საქმეთა’ ვ͠რ იგი ჰქონან ბენება_ ნი საქმეთა, ͠რ ვ͠ა ჰქონან ბუნებანი საქმეთა ქუ̂ჱ_ მდებარე საქმეთა ესრეთ იცის: Ⴞ͠ ესენი ესრეთ: Ⴂარნა უღონოებენ ვიეთნი მეტყუ̂ჱლნი, ვ͠დ ჴელ_ ოვნებამან მიზეზითურთ იცის რა’ და ზედ_მიწევნი_ ლებამან მიზეზითურთ, რ͠ლი’სა მებრ საქმეთა გან_ ესხვაებიან ურთიერთთაგან: Ⴞ͠ იტყვიან რ͠ლნიმე ვ͠დ’ ვინადგან ზედ_მიწევნილებამან უცთომელად იცის და უცთომელ_არს, ა͠დ ჴელოვნება ცთომილი არს: Ⴐ͠ლთა მიმართ მივუგებთ, ვ͠დ ’არა კეთილ_ ად სთქუ̂ჱს, მით ͠რ ჴელოვნებაცა მებრ თავის_ ისა სიტყვისა უცთომელ_არს, ა͠დ ქუ̂ჱ_მდება_ რისა შეუტყვისისა_თ͠ს იოცნების ცთომილ_ყო_ ფად. Ⴀწ უკუ̂ჱ განესხვაებიან ურთიერთთაგან ჴელ_ რკა ჴელოვნება და ზედ_მიწევნილება, ͠რ ზედ_მიწევნილება და ქუ̂ჱ_ მდებარეჲ თჳსი უცთომელ_არიან, ვ͠ა ქვეყანა’ და ქვეყნის_ მზომელობა. ვარსკვლავთ_მრიცხველობა’ და ვარსკვლავნი. ͠რ ვარსკვლავთ მრიცხველობა უცთომელ_არს, და ქუ̂ჱ_ მდებარენი მისნი, ესე იგი, ვარსკვლავნი. Ⴞ͠ ჴელოვნება მებრ თჳსისა სიტყჳსა უცთომელ_არს, ა͠დ ქუ̂ჱ_მდებარისა_მებრ ვინადგან წარდინებადი არს იოცნების ცთომილ_ყოფად, ვ͠ა ჴუროვნობა’ და ძელი მისი ქუ̂ჱ_მდებარე. Ⴀწ უკუ̂ჱ ჴურ_ ოვნობა, მებრ თჳსისა სიტყვისა უცთომელ_არს, ხ͠ძელი ვი_ ნადგან ხრწნადი არს და წარდინებადი’ ქმნას რა ჴურომან საყდარი და ანუ სხვა რაჲმე’ უეჭველად შეიმუსრების და შეაცთუნებს ჴელოვნებასა. Ⴀწ ვ͠ე მე ვ͠ა უწინარეს ვსთ_ ქვით’ ამით განესხვაებიან ურთიერთთაგან ჴელოვნება’ და ზედ_ მიწევნილება, ვინადგან ზედ_მიწევნილება მებრ თვისისა სი_ ტყვისა უცთომელ_არს, და ქვე_მდებარესაცა. Ⴞ͠ ჴელოვნება მებრ თვისისა სიტყვისა უცთომელ_არს, ა͠დ ქვე_მდებარისა_მებრ იოცნების ცთომილ_ყოფად:

Ⴃასაწყისი და დასასრული ჩვენი იყოს პითაღორ, ͠რ რკბ ͠რ საყვარელ იხილვებისცა ესე ვითარისა კაცისა და_ საბამი და დასასრული, მისდამი შესრულებად. ვ͠ა მ͠°გ_ ° ყ͠დსა ეწერა. მა რა ტყუილად. სომხურში მგუ̂ რგუ̂ალსა. სწერ ია, და მგუ̂ რგუ̂ალს, უნდა: რგუ̂ალსა შ͠ა, ͠რ მგრგუ̂ალსა შ͠ა თან_შექსულ_არს დასაბამი და დასასრული. Ⴀწ უკუ̂ჱ ესრეთ ესეცა დასაბამ და დასასრულ იქმნა ჩვენდა. Ⴞ͠ დასაბამ’ ͠რ მის_ ნი არინ საზღუ̂არნი რ͠ლ დასაწყისსა შ͠ა ითქვნეს, ესე იგი, ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მეცნიერება მყოფთა ვ͠რ იგი მყოფნი არიან. Ⴃა კ͠დ’ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მეცნიერება სამღთოთა და კაცობრივთა საქმეთა. Ⴞ͠ დასასრული’ ͠რ მისვე კა_ ცისა საზღუ̂არი წარმოიცა დასასრულსა შ͠ა რ͠ლ იტყ_ ვის ვ͠დ’ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს სიყუ̂არული სიბ_ რძნისა, Ⴑათანადო არს უწყებად ვ͠დ რ͠ლნიმე ევიცხ_ ვიან წარმოცემასა საზღუ̂რისასა მეტყუ̂ჱლნი, ვ͠დ ყ͠ი საზღუ̂არი თანა_სწორ მოიქცევის განსაზღუ̂რებადის_ ადმი, ხ͠ წინა_მდებარე საზღუ̂არი ესე ’არა თანა_სწორ მოიქცევის, Ⴐ͠ რ͠ლი რაჲცა სიბრძნის_მოყუ̂არება არს’ სიყუ̂არული სიბრძნისა არს. ა͠დ ’არა რ͠ი რაჲცა სი_ ყუ̂არული სიბრძნისა’ იგიცა სიბრძნის_მოყუ̂არება, Ⴐ͠ ყ͠ი რკგ Ⴐ͠• ყ͠ი ჴელოვნება ჰყუ̂არობს და ეტრფის ქუ̂ჱ_მდებარ_ ესა თჳსსა, რ͠ლისა_თ͠სცა სათანადო არს თქმა, ვ͠დ კეთ_ ის_არს წინა მდებარე საზღუ̂არი ეგე, მით ͠რ Ⴎითა_ ღორისა არს, ვინადგან პ͠ლდ Ⴎითაღორ° მოიპოვა საზღუ̂არი Ⴑიბძნის_მოყუ̂არებისა, რ͠ლ ამაოდ მო°ი_ ღებოდის საჴელოვნო ჴელოვნებათა ზ͠ა, ვ͠ა Ⴋქერდვე_ ლიცა ცხად_ჰყოფს. ვინადგან ბრძენმან იგი იგი იტყ_ ვის შეაწყო ჭურიო, ბრძნად უწოდა ჴუროსა. Ⴞ͠ Ⴎი_ თაღორ° ბრძენ ლექსი იგი განარჩივა და მეცნიერ_ სა ზედა, ჭ͠ტისა არსისა მოსცა, ͠რ მას პ͠ლ სახელ_ჰ͠ს_ დუ̂ა ბრძნად მეცნიერსა ჭ͠ტისა არსისასა, ესე იგი, Ⴖ͠ისასა. Ⴑათანადო არს უწყებად, ვ͠დ სიბრძნის_მო_ ° Ⴎითაღორას გამოჩინებამდე, ლექსი ესე, ბრძენ’ მოიღებოდა ხოლმე ხუროსა’ და მებრთა ზე_ დაო: ყუ̂არება მრავალ მრავალ მენავთა ეჴმარების, ͠რ მრავალ_მე_ ႬႢ ნავნი არიან Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისანი, Ⴐ͠ǁ ჯერ არს უწყებად ხუთთა სამეცნოთა ძალთასა, Ⴂრძნობა, Ⴜარმოჩინება, Ⴍცნება, Ⴘინაგან_მდებარე ჰაზრი, Ⴂო_ ნება: Ⴞ͠ Ⴂრძნობა არს წინა_მდებარე საქმისა კერ_ ძოობითი ცნობა, ͠რ ყ͠ლნ გრძნობამან კერძოობი_ ႬႣ თი ცნობა იცის; Ⴞ͠ ǁ Ⴜარმოდგინება არს შორს მყოფ_ თა რკდ თა კერძოობითი ცნობა: Ⴞ͠ განესხვაების წარ_ ° :ცნობა: მოდგინება Ⴊიტონთა გულის_ზრახვისაგან’ ამით ვინად_ გან წარმოდგინება ვ͠ა ვსთქუთ შორს მყოფთა არს მოჴ_ სენება, Ⴞ͠ ǁ ლიტონ გულის_ჴმის_ყოფა არს’ ’არა არს_ ႬႤ თა შინაგან აღტვიფრვა, ვ͠ა რ͠ჟს ვინ ° Ⴅაც ირემი დაბადოს თვისსა გულის_ჴმის_ყოფასა შ͠ს რ͠ლ ’არა არს ႬႥ არსი: Ⴞ͠ ǁ Ⴍცნება მრჩობლად ითქმის, არს რ͠ლ Ⴋი_ ზეზითა, და არს რ͠ლ Ⴇჳნიერ მიზეზისა. Ⴞ͠ Ⴇვინიერ მი_ ზეზისა’ ვ͠ა რაჟამს ვის ბუნებითი სული ეოცნოს, უკუ̂დავად. ’არ ცნობითა მიზეზისათა: Ⴞ͠ მიზეზითა’ რა_ ჟამს Ⴋიზეზნი იცოდეს უკუ̂დავებისა: Ⴑათანადო არს ცნობად, ͠რ ოცნება მიზეზითურთ’ კიდურ_მდგმოო_ ბა არს წინ_ჩამოგდებათა. ვ͠რ’, Ⴑული’ თჳთ მოძრავი, თჳთ მოძრავი’ მარად მოძრავი, მარად მოძრავი’ უკუ̂_ დავი არს. აჰა’ კიდურ_მდგმოობა’ წინ_ჩამოგდებათა, ესე იგი, Ⴑული უკუ̂დავი, რ͠ლ იწოდა ოცნებად მი_ ზეზითურთ: Ⴞ͠ Ⴘინაგან_მდებარე აზრი არს საყოვ_ ႬႦ ელთაოთა მიზეზითურთ ცნობა. Ⴐ͠ლისა_თ͠სცა უღ_ ონოებენ ვიეთნიმე მეტყუ̂ჱლნი, ვ͠დ რაჟამს მიზეზი_ თურთ რკე თურთ ოცნება ცნობა არ საყოველთაო, და შინაგან მდებარე ჰაზრ მიზეზითურთ ცნობა საყოველთაო, რა’ჲთა განესხვაებიან ურთიერთთაგან: Ⴐ͠ლთა მი_ მარტ ჯერ_არს თქმად, ვ͠დ ოცნება მიზეზითურთ კიდურ_მდგმოობა წინ_ჩამოგდებათ არს, ხ͠ შინაგან მდებარე ჰაზრი მცნობელ წინ_ჩამოგდებათ საზო_ გადო აღსარებულთაგან არს, შემწმასნველ და განმა_ კიდურებელ. Ⴀწ უკუ̂ჱ ესენი ესრეთ ყოფითა, ჯერ_ არს უწყება ვ͠დ, Ⴂრძნობათაგან იშვას Ⴚნობა, და თვი_ ნიერ მიზეზისა ოცნებათაგან შე°მეცნება, Ⴉ͠დ გ͠რ_ ძნობისა და Ⴜარმოდგინებისაგან იშვას შე°მეცნება, Ⴞ͠ Ⴘინაგან მდებარე ჰაზრისაგან და Ⴋიზეზითურთ Ⴍც_ ႬჁ’ ნებათგან იშვას ჴელოვნება. Ⴞ͠ ǁ Ⴘინაგან მდებარე ჰაზრისა და გონებისაგან’ ზედ_მიწევნილება. Ⴐ͠ რა_ ° შემეცნება’ ესე იგი, გაცნობა უმი ზეზოდ მართლა რომ ვერ იცნო ბდეს: ჟამს მოიღებს დასაწყისთა რ͠ლსა საჴმარად აქუ̂ა აღ_ მოჩინება, მაშინ შინაგან_მდებარე ჰაზრისაგან იშვას ზედ_მიწევნილება. Ⴞ͠ რაჟამს მოიღებს დასაწყისთა’ რ͠ლთა ’არა გჴმარებიან აღმოჩინებანი’ მაშინ Ⴂონე_ ბისაგან ვიტყვით შობად ზედ_მიწევნილებასა: Ⴃა აწ რკვ Ⴡ აწ ვე͠მე აჰა’ ვ͠ა ვსთქუთ მრავალ მენავითა აღმოჩნდა სი_ ბრძნის_მოყუ̂არება საჭიროდ მყოფი. და ვ͠დ’ უმჯო_ ბეს ყ͠ლთა ჴელოვნებათა და ზედ_მიწევნილებათა არს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება. Ⴅ͠ა Ⴎლატონ ვისსამე მიმართ Ⴇეოდოროს ქვეყნის_მზომელისა ცხად_ ჰყოფს მეტყუ̂ჱლი, ვ͠დ ესე ვითარი რაჲმე ჵ’ი Ⴇე_ ოდორე ’არა ოდეს მოვიდა ჩუ̂ჱნ კაცთა მომართ, და ’არა ოდესცა მოვიდეს მონიჭებული Ⴖ͠ისაგან, Ⴀწუკუ̂ჱ ესენი ესრეთ ყიფითა’ ვსცანთ ვ͠დ ექუ̂ს_ ნი არიან საზღუ̂არნი Ⴑიბრძნის მოყუ̂არებისანი, და მიზეზნიცა ვსცანით. და ’არა მხოლოდ საზღუ̂_ არნი, ა͠დ კ͠დ ოთხნიცა სხუ̂აობანი Ⴑიბრძნის_მო_ ყუ̂არებისა საზღუ̂ართანი, Ⴐ͠თამე Ⴕუ̂ჱ_მდებარი_ საგან მოიღეს, ვ͠ა მეცნიერება მყოფთა ვ͠რ იგი მ͠ყ_ ოფნი არიან, და Ⴋეცნიერება სამღთოთა და კაცობ_ რივთა საქმეთა. Ⴃა რ͠ლნიმე Ⴃასასრულისაგან, ვ͠ა Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება წუ̂რთა სიკუდილისა, და Ⴋ͠ს_ გავსება Ⴖ͠ისა ძალისა მებრ კაცთასა: Ⴃა აღმა_ ტებულისაგან, ვ͠ა ჴელოვნება ჴელოვნებათა და ზედ რკზ Ⴇ ზედ_მიწევნილება ზედ_მიწევნილებათა: Ⴞ͠ Ⴂანმა_ რ͠თლ_სიტყვებისაგან, ვ͠ა სიყუ̂არული სიბრძნისა. Ⴞ͠ ამის_თ͠ს ოთხნი არიან სხუ̂აობანი საზღუ̂ართა. სიბრძნის_მოყუ̂არებისათა, ͠რ ოთხნი დიდად პა_ ტიოსან იყუ̂ნენ Ⴎითაღორიანთა მიმართ, ვ͠ა თვის_ თად ფუცვის აღსრულებითა Ⴎითაღორეს მიმ_ ართ’ იტყოდიან, გვაფუცე ჩუ̂ჱნ მოძღუ̂რებული ოთხეული და მარად მდინარე წყარო ბუნებისა, Ⴋარად მდინარედ უწოდეს ოთხთა რიცხვთა ოთ_ ხთა ასოთა_თ͠ს, და ამის_თ͠ს დიდად პატიოსანი_ ყო. Ⴎითაღორელთა მიმართ ოთხეულნი იგი. Ⴀნუ ოთხთა ასოთა_თ͠ს, და ანუ ოთხთა სათნო_ ებათა_თ͠ს სულისა, და ანუ ვინადგან ოთხნი რი_ ცხუ̂ნი შემთხზვითურთ უპირატესთა თვის_ თა აღმოასრულებს ათსა რიცხუ̂სა, Ⴐამეთუ სამ ყოფითა აღმოასრულებს შვიდსა, და კვა_ ლად ორ ყოფითა’ აღმოასრულებს ცხრასა, და ერთ_ყოფითა’ აღმოასრულებს ათსა, ხ͠ ათი რიცხვი სრული არს. რამეთუ ყოველი ერთი მხო_ რკჱ მხოლოობითისა სახელითა’ ვ͠ე ათადმდე წარმოდგე_ ბის, და შემდგომად ამისა თვისდადმი შემოკრბების:

Ⴃა͠რ უწინარეს თქმულთა რიცხუ̂თა მიზეზნი, ვჰს_ თქუთ ვ͠დ რაჲსა_თ͠ს არიან ექუ̂სნი საზღუ̂არნი Ⴑიბ_ რძნის_მოყუ̂არებისანი: Ⴑათანადო არს ცნობად, ვ͠დ Ⴋრიცხუ̂ჱლობითისა ორნი სახენი არიან, Ⴝუ_ ღელი, და Ⴚანკვილი: Ⴞ͠ Ⴝუღელი არს რ͠ლ შემძ_ ლე არს ორ თანა_სწორ განწვალებად, ვ͠ა Ⴍთხნი, Ⴄქუ̂სნი, Ⴐვანი, და ვ͠აႠთნი: Ⴃა Ⴚანკვილი’ რ͠ლ ’არ შემ_ ძლე არს ორ თანა_სწორ განწვალვად, ვ͠ა Ⴑამი, Ⴞუთი, Ⴘვიდი, და ვ͠ა Ⴚხრა: Ⴀწ ვ͠ე საყოველთაო დასაბამი Ⴝუღელთა და Ⴚანკვილთა’ ერთი არს, ხ͠ Ⴝუღელისა’ ორი: Ⴞ͠ უღონოებენ რ͠ლნიმე, ვ͠დ ორი’ რიცხუ̂ ყოფითა ვ͠რ არს დასაბამი. Ⴐ͠ლთა მი_ მართ მივუგებთ, ვ͠დ ’არა არს რიცხვი’ ვინადგან ’არა აქუ̂ს თვისებანი რიცხუ̂თა თჳს შ͠ს, Ⴋით ͠რ ყ͠ი რიცხვი დამრა_ რკთ დამრავალ_კეცებით დიდსა რიცხვუ̂სა აღმასრულებს ვ͠ე შექსვითა’ ვ͠რ’, Ⴑამ გზის , Ⴑამი’ Ⴚხრა. და Ⴑამი და Ⴑამი’ Ⴄქუ̂ს, Ⴀჰა’ ესერა დამრავალ_კეცებ_ ით დიდი ჰყო რიცხვი ცხრა, ვ͠ე შექვსითა Ⴄქუ̂სი. Ⴞ͠ Ⴍრმან ’არა ესრეთ, ͠რ დამრავალ_კეცებითა და შე_ ქსვითა იგივეიგივე რიცხვი აღმოასრულა Ⴍთხი, ͠რ Ⴍრ_გზის Ⴍრი’ Ⴍთხ. და Ⴍრი’ და Ⴍრი’ Ⴍთხი. ვინაჲ ცხად_ არს ვ͠დ Ⴍრი ’არა არს რიცხვი, ა͠დ ლიტონ დასაბამ რიცხვისა, Ⴄსენი ესრეთ ყოფითა’ ჯერ_არს უწყებ_ ად ვ͠დ Ⴘვიდი რიცხვი Ⴕალწულად ითქმის ვ͠ა Ⴀთე_ ნა და Ⴏამი. Ⴞ͠ Ⴕალწული’ ͠რ ყ͠ი რიცხვი Ⴀთსა შ͠ს ანუ შობს ვისმე, ანუ იშვების ვისგანმე, ხ͠ Ⴘვიდი’ ’არცა შობს ვისმე ქვეშე Ⴀთისისა და ’არცა ვისმეს_ გან იშობების, ვ͠რ’ Ⴍრნი ჰშობენ Ⴍთხსა დამრა_ ვალ_კეცებისა მ͠რ, და Ⴑამნი Ⴚხრასა, ხ͠ Ⴍთხნი იშ_ ვებიან Ⴍრთაგან, და შობენ Ⴐვასა მებრ ორთა სამ_ რავალ_კეცებითა, Ⴄგრეთვე Ⴞუთნი შობენ Ⴀთ_ სა’ ორთა დამრავალ_კეცებათა მ͠რ. Ⴞ͠ Ⴄქუ̂სი’ იშ_ ვების Ⴑამთაგან, მებრ მისითა დამრავალ_კეცე_ ბითა რლ ბითა. Ⴞ͠ Ⴐვა Ⴍთხთაგან, მებრ მისითა დამრავალ_ კეცებითა, Ⴞ͠ Ⴚხრა’ Ⴑამთაგან, მებრ სამთა დამრავ_ ალ_კეცებითა. Ⴞ͠ Ⴀთი’ Ⴞუთთაგან, მებრ ორთა დამრავალ_კეცებითა. Ⴞ͠ Ⴘვიდი რიცხვი’ ვ͠ა უწინა_ რეს ვსთქუ̂თ’ ’არცა შობს ვისმე, და ’არცა იშვებ_ ის ვისგანმე, ქვეშე Ⴀთისა: Ⴀწ ვ͠ემე ესე ესრეთ, Ⴀთენად და Ⴕალწულად ითქმის, ͠რ იტყოდიან გარეშენი’ Ⴀთენასა_თ͠ს, ვ͠დ თავისაგან Ⴀრამაზდისა იშვაო. Ⴞ͠ Ⴏამად იწოდების, ͠რ ყმათ შობი_ თა Ⴋეექუ̂სე თთვისანი, და Ⴋერვესა ’არ იცოცხლე_ ბენ. Ⴞ͠ Ⴋეშვიდე თთვისანი იცოცხლებენ: Ⴃა კ͠დ’ ͠რ ყრმანი მიბუნებდენ Ⴋეშვიდე თთვესა შ͠ა კბილთა აღმოსვლად, და მერვესა წელსა ცვალებად:

Ⴃა ͠რ Ⴑაზღუ̂ართა მიერ ვ͠ა ერთი რაჲმე წარმოარ_ სებული Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებაჲ ვისწავეთ: Ⴋო_ ვიდე’თ ამიერ და ვ͠ა მრავალ ნაწილ რაჲმე ყოფი_ თა რლა თა განწვალებასა აქუ̂ჱშე შემოვიყუ̂ანოთ. Ⴅინადგან განწვალებისა მ͠რ ნანდჳლად ნაწილთა მისთა ვიც_ ნობთ, ხ͠ ნაწილთა მიერ ნანდჳლად ყ͠დი ვიცით: Ⴃა ვ͠დ’ ცნობითა მართლიად ნაწილთა მისთა’ შემძლე ვიქმნებით ნანდჳილად ცნობად, ვ͠დ რ’აბამნი აღნაქუ̂_ სნი Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისანი’ და რ’აბამნი ნაწილ_ ნი აღიყუ̂ანებიან. Ⴐ͠ა ’არა რ͠ლნი Ⴞედვითისადმი იღი_ ყუ̂ანებიან უმეცრებისა მ͠რ ვგონოთ Ⴑაქმითისა მიმართ აღყუ̂ანებულად. Ⴃა რ͠ლნი Ⴑაქმითისადმი’ Ⴞედვითისა მიმართ. Ⴃა აწ უკუ̂ჱ ვინადგან განწვა_ ლებისა მოხსენება ვყავით, Ⴎ͠ლდ Ⴐ’აჲ არს Ⴂანწვალება, და Ⴆე განწვალება, და Ⴕუ̂ჱ_განწვა_ ლება ვსთქვათ. Ⴑათანადო არს უწყებად, ვ͠დ Ⴂან_ წვალება არს პ͠ლი განკვეთა ქუ̂ჱ_მდებარე საქმისა, ვ͠რ’, რაჟამს ვიტყვით ვ͠დ Ⴚხოველთანი’ რ͠ლნიმე Ⴑი_ ტყვიერნი არიან, და რ͠ლნიმე Ⴓსიტყუ̂: Ⴞ͠ Ⴆე განწვა_ ლება არს მეორე განკვეთა მისვე ქუ̂ჱ_მდებარისა საქმისა_მებრ სხვა სქესისა ქმნილი, ვ͠ა ცხოვე_ ლისა კ͠დ განწვალებითა ვიტყვით, ვ͠დ ცხოველი_ სანი რლბ სანი რ͠ლნიმე Ⴋოკუ̂დავნი არიან და რ͠ლნიმე Ⴓკუ̂დ_ ავ: Ⴞ͠ Ⴕუ̂ჱ_განწვალება არს’ განწვალებულისა ნაწილისა განკვეთა, ვ͠ა განწვალებულისა ცხო_ ველისა Ⴑიტყვიერად და უსიტყუ̂ად. კ͠დ Ⴑიტყვი_ ესრსა Ⴕუ̂ჱ_განჳსწვალავთ Ⴋოკუ̂დავად და Ⴓკუ̂და_ ვად. და კ͠დ Ⴋოკუ̂დავსა განვსწვალავთ Ⴉაცად და Ⴚხენად. და ესე ვითარად. Ⴄსრეთვე Ⴑიბრძნის_მო_ ყუ̂არებაცა განიწვალების Ⴞედვითად და Ⴑაქმი_ თად. რ͠ა Ⴞედვითისა მ͠რ ვიცანათ ყ͠ლნი არსნი, ხ͠ Ⴑაქ_ მითისა მ͠რ წრფელობა ვყოთ ყოფითა ქცევათა ჩუ̂ჱნთა. Ⴞ͠ ღირს_არს ძიებისა, ვ͠დ, რა’ჲსა_თ͠ს ორ_ ად განიწუ̂ალების Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება, Ⴞედ_ ვითად ვიტყვი და Ⴑაქმითად, და ’არა ერთად, ანუ მრავლად. Ⴑათანადო არს თქმად, ვ͠დ ერთად ’არშემძლე არს ყოფად განწვალება, ͠რ ’არა ოდ_ ეს განწვალება ერთისა რ͠ლისა_თ͠სმე მიბუნებდა ყოფად, და ’არცა მრავლად, ͠რ განწვალება ითქ_ მის გაორებად. ესე იგი, ორად განრჩევად ესე რაჲმე ამისგან აღრჩეულად, და ’არა განკვეთად შე_ რევით რლგ რევით მრავლად. Ⴂარნა განიწვალა Ⴍრად, Ⴑიბრძნ_ ის_მოყუ̂არება სამთა მიზეზთა_თ͠ს, Ⴎ͠ლდ ესე’ ვ͠დ ამ_ 1 ის_თ͠ს სიბრძნის_მოყუ̂არება Ⴞედვითად და Ⴑაქმითად განიწვალა, ͠რ წარმოარსებულ არს ჩვენ შ͠ს Ⴞედვი_ თი და Ⴑაქმითი, ხ͠ ხედვითი. ესრეთ, ვ͠ა ცხად_ჰყოფენ ყრმანი ყ͠ლნი კითხვის მოყვარულ_ყოფითა ზრახვასა შ͠ს ესე იგი, გამომეძიებელნი და გამომკვლეველნი, ͠რ თჳთოეულსა ვისმე ჩუ̂ჱნგანთა იამის სმენად რა_ ჲმე. Ⴞ͠ საქმითიცა ესრეთ დაარსებულ_არს ჩვენთა_ ნა ვ͠ა ცხად_ჰყოფს სული ’არა ოდეს დამყუდროე_ ბითა, Ⴐ͠ ძილსა შ͠ს ’არა ოდეს დამყუდროვდების შე_ მოყუ̂ანითა სიზმრად. Ⴞ͠ რაჟამს ’არცა დავიძინებთ, და ’არცა გვაქვს მოქმედებად რაჲსამე. ანუ ბეწვსა თმისაგან მოვკუ̂ჱთთ, ანუ წველსა რაჲმესა ვსძრავთ. Ⴃა ͠რ დაარსებულ_არს ჩუ̂ჱნ შ͠ს Ⴞედვითი და Ⴑაქმი_ თი, ამის_თ͠ს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება ამათ შ͠ს განი_ 2 წვალების; Ⴞ͠ მეორე მიზეზი ესე არს ორად განწვა_ ლებისა, ვ͠ა უწინარეს ვისწავეთ’ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂ა_ რება არს მსგავსება Ⴖ͠ისა, რ͠ლ აქუ̂ს ორი ძალი, ხედვი_ რლდ Ⴞედვითი და Ⴑაქმითი. Ⴞედვითი არს ვ͠რ იგი ყ͠ლსა არსსა იცნობს, ხ͠ Ⴑაქმითი არს ვ͠რ იგი შემოქ_ მედი არს, ამის_თ͠ს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება ორ_ ად განიწვალების, Ⴞედვითად და Ⴑაქმითად. რათა ხედვითისა მ͠რ აღტჳფრას თჳს შ͠ს ხედვითი ძალი Ⴖუ̂_ თავებისა, ხ͠ საქმითისა მ͠რ’ საქმითი ძალი განგე_ ბითა სულთა კაცთასა და უმეცრებისაგან ჭ͠ტ ცნო_ ბად შემოყუ̂ანითა: Ⴋესამე მისზეზი ესე არს, სიბრ_ 3 ძნის_მოყუ̂არებისა აზრსა აქუ̂ს სულთა კაცთასა შემკობა, ხ͠ სულთა კაცთასა ორნი ძალნი მიბუ_ ნებდენ ქონებად Ⴞედვითი, და Ⴚხოველობითი, ხ͠ ხედვითი ესე არს, Ⴘინაგან მდებარე ჰაზრი, Ⴍცნე_ ბა, Ⴂრძნობა, Ⴜარმოდგინება, Ⴂონება. რ͠ლთა_ თ͠ს უწინარესცა ვსთქუთ. Ⴞ͠ Ⴚხოველობითსა აქუ̂ს ესენი, Ⴜადიერებითი, Ⴀღრჩევითი, Ⴂულ_ მოდგინებითი, Ⴐისხვითი, და Ⴂულის_თქმითი. Ⴀმის_თ͠ს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება ორად განი_ წვალა Ⴞედვითად და Ⴑაქმითად. Ⴐ͠ ხედვითისა მიერ Ⴋეცნიერებითი ძალი სულისა შეიმკოს, და Ⴑაქმი_ თისა რლე თისა მ͠რ ცხოველობითნი. Ⴐ͠ საქმითი გვასწავებს ჩუ̂ჱნ ’არ_ყოფად რაჲმესა Ⴋრისხანებისა_მებრ, და ’არცა გულის_თქმად რაჲმესა უჴამსთა: Ⴞ͠ ესე_ ნი’ ვ͠დ რა’ჲსა_თ͠ს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება ორად განიწვალა Ⴞედვითად და Ⴑაქმითად: Ⴑათანადო არს უწყება’ ვ͠დ თჳთოეული ამათგანი იძლევიან ურ_ თიერთთაგან და სძლევენ ურთიერთსა. Ⴐ͠ ხედვითი აძლევს Ⴑაქმითსა, ქვე_მდებარისა_მებრ. ͠რ ხედ_ ვითსა ყ͠ლნი არსნი ექუ̂ჱ_მდებარებიან ცნობად. Ⴞ͠ Ⴑაქმითსა მხოლოდ კაცობრივნი სულნი, ͠რ მხოლოდ კაცობრივთა სულთა შეამკობს, და ’არა პირ_უტყუ̂თა. Ⴞ͠ ხედვითმან’ პირ_უტყუ̂თა და სი_ ტყვიერთა ბუნებანი იცის. Ⴞ͠ საქმითი სძლევს ხედვითსა დასასრულისა_მებრ, ͠რ დასას_ რული ხედვითისა’ ჭეშმარიტება არს, და დასასრუ_ ლი საქმითისა’ კეთილი, ͠რ საქმითისა მ͠რ შეამ_ კობს ქცევათა, განკუ̂ჱთითა სენისათა და მოქმედები_ თა კეთილისათა. Ⴞ͠ ხედვითისა მ͠რ ჭტ͠ბაჲ’ ͠რ ხედვითი არს, რ͠ი გვასწავებს ჩ͠ნ ჭტ͠ბასა არსთასა. Ⴞ͠ კეთილი უპატი_ რლვ უპატიოსნეს არს’ ჭ͠ტსა, ვ͠ა უსაყოველთაოსა შ͠ა დამტევ_ ნელობითი, მით ͠რ ყ͠ლი რ͠ი ჭ͠ტ_არს’ იგიცა კეთილ_ არს, ა͠დ ’არა ყ͠ი კეტილი, ჭ͠ტ არს, ვინადგან ვპოებთ ოდესმე ცრუსაცა კეთილად: Ⴅ͠ა რ͠ლსა ვიტყვით: Ⴋისცა რ͠ლნიმე’ რ͠ლსამე ვედრად მახვილი, და ჟამსა მრის_ ხანებისასა წარვიდა ძიებად რ͠ა მოაკუ̂დინოს, ხ͠ მან უარ_ჰყო ვ͠დ ’არა მომეც მე, და ეცრუა, Ⴃა აჰა’ სიც_ რუვე’ რომელ კეთილ_არს:

Ⴃა ͠რ სიბრძნის_მოყუ̂არება Ⴞედვითად და Ⴑაქმითად ორ_ ად განიკვეთა, სათანადო არს ცნობად, ͠რ თჳთოეულ_ თა განკვეთილთა ნაწილთაგანნი Ⴕუ̂ჱ_განიწვალები_ ან. Ⴞ͠ Ⴎ͠ლდ Ⴞედვითი’ ͠რ უპატიოსნეს_არს ვ͠ე Ⴑაქმითსა, Ⴐ͠ Ⴞედვითსა ყ͠ლნი არსნი ექუ̂ჱ_მდებარებიან, და Ⴑაქ_ მითსა Ⴉაცობრივნი მხოლოდ სულნი: Ⴞ͠ ჯერ_ არს ცნობად ვ͠დ სხვებრ Ⴎლატონ ქუ̂ჱ განსწვალავს ხედვითსა, და სხვებრ Ⴀრისტოტელი. Ⴐ͠ Ⴎლატონ განს_ წვალავს რლზ წუ̂ალავს ხედვითსა’ Ⴁუნებათ_მეტყუ̂ჱლებითად, და Ⴖ͠ის_მეტყუ̂ჱლებითად. ͠რ ’არა ნებავს სწავლითისა ნაწილ_ყოფად სიბრძნის_მოყუ̂არებისა, ა͠დ პ͠ლ წ͠ვ_ რთვილობად რაჲმედ, ვ͠ა Ⴋქერდველობითი’ და Ⴋიტო_ რებითი. Ⴅინაჲ წ͠ე თვისისა Ⴀკადიმიისისა აღწერა ႬႧ ǁ უქვეყნის მზომელო ვინემე ’არა შევიდესო, Ⴀწ უკუ̂ჱ ესე აღწერა ესრეთ, მით ͠რ მრავალნი საქმენი Ⴎლატონ° ი͠ღთის_მეტყუ̂ჱლა და Ⴖ͠ის_მეტყუ̂ჱ_ ლებისა_თ͠ს აშესატყვისა, რათ სწავლითი თან_მექმე იყოს ცნობად Ⴖ͠ის_მეტყუ̂ჱლებისა რ͠ისა ნაწი_ ლი რაჲმე არს ქვეყნის მზომელობაჲ: Ⴞ͠ Ⴀრის_ ტოტელი განსწვალავს Ⴞედვითსა’ Ⴁუნებათ_მეტ_ ყუ̂ჱლებითად. Ⴑწავლითსა ვ͠ა ზედ_მიწევნილებასა’ ნაწი_ ლად სიბრძნის_მოყუ̂არებისად ქუ̂ჱ_წარსწერს: Ⴃა ესენი ესრეთ: Ⴂარნა სათანადო არს ცნობად ვ͠დ რაჲსა_თ͠ს სამად განიწვალების Ⴞედვითი’ Ⴐ͠ისა_ თსცა მივუგებთ ვ͠დ ხედვითსა ყ͠ლნი არსნი ექუ̂ჱ_ მდებარებიან ცნობად, და ყ͠ნი არსნი სამად არიან. Ⴀნუ რლჱ 1 Ⴀნუ ქუ̂ჱ_მდებარობითა და ზე მოგონებითა ნივთო_ ვანნი არიან, ვ͠ა ძელი და ქუ̂ა, და სხუ̂ანი ყ͠ლნი სახილ_ ველთაგანნი, ͠რ ესენი ქუ̂ჱ_მდებარეობითა და ზე მო_ გონებითა ნივთოვანნი არიან, ͠რ ’არა შესაძლის ქვისა და ძელისა თვინიერ ნივთისა ცნობად: Ⴃა ანუ 2 ქუ̂ჱ_მდებარეობითა და გულის_ჴმის_ყოფითაცა უნ_ ივთონი, ვ͠ა Ⴀნგელოსი, Ⴖ͠ი, Ⴂონება, Ⴑული, ͠რ ესენი’ ქვე_მდებარეობითაცა უნივთონი არიან, და ზე_მოგონებითაცა, ͠რ ’არ შესაძლის_არს ნივთოვან ცნობად Ⴖ͠ისა, ანუ Ⴀნგელოსისა, გინა Ⴂონებისა: Ⴃა ǁ ანუ ქუ̂ჱ_მდებარეობითა ნივთოვანნი არიან, 3 Ⴢ ხ͠ ზე მოგონებითა უნივთონი, ვ͠ა ნაკუ̂ჱთნი. Ⴐ͠ ნაკუ̂ჱთნი ქუ̂ჱ_მდებარეობითა ნივთოვანნი არიან, ͠რ ’არ ეძლოს სამ კუთხსა’ გინა ოთხ კუთხსა, და სხვა თა ნაკვეთთა თვინიერ ნივთისა შედგომად. ა͠დ ანუ ქვასა შ͠ა’ ანუ ძელსა’ ანუ სხვასა რაჲმესა ნივ_ თსა შ͠ა აქუ̂ს არსებაჲ, Ⴞ͠ ზე მოგონებით უნივთო_ ნი არიან ͠რ რაჟმს წარმოაჩინებს ვინ° ნაკუ̂ჱთსა ჰაზრსა შ͠ა, მას თჳთ იგი ნაკუ̂ჱთსა თვის შ͠ს აღიტვიფ_ რავს რლთ რავს, ზე მოგონებასა შ͠ა. Ⴐ͠ ვ͠ა ცვილი’ ზედ აღბეჭდვი_თა თჳს შ͠ს წიგნსა ბეჭდისასა, მასვე თვით მხოლოდ წიგნ_ ° აღიტვიფრავსო ბეჭედიო: სა აღ°იტვიფრავს თჳს შ͠ს, და ’არა სხვა რაჲმესა ნივთსა მოიღებს ბეჭდისაგან. Ⴋებრ ამის მაგალითისა ჰაზრი_ ცა წარმოდგინებითა თვის შ͠ს ნაკუ̂ჱთისა, ’არა სხვა რაჲმესა მოიღებს ნივთისაგან, ა͠დ მასვე თვით ნაკვეთ_ სა წარმოადგენს და შინაგან აღიტვიფრავს თჳს შ͠ს: Ⴃა აწ უკუ̂ჱ ͠რ ხედვითსა ყ͠ლნი არსნი ექუ̂ჱ_მდებარებიან ცნობად, ხ͠ არსნი ვსთქუთ სამად არიან, ამის_თ͠ს Ⴞედვითიცა სამად განიწვალა. Ⴁუნებათ_მეტ_ ყუ̂ჱლებითად, Ⴑწავლითად, და Ⴖ͠ის მეტყუ̂ჱლები_ თად. Ⴞ͠ ჯერ_არს ცნობად’ ͠რ Ⴁუნებათ მეტყუ̂ჱლე_ ბა შეეტყვისების მათ ზედა რ͠ლნი’ ქვე_მდებარეობი_ თა და ზე_მოგონებითა ნივთოვანნი არიან: Ⴞ͠ Ⴖ͠ის_ მეტყუ̂ჱლებითი’ მათ თვის რ͠ლნი’ ქვე_მდებარეობი_ თა და ზე_მოგონებითა უნივთონი არიან: Ⴞ͠Ⴑწავ_ ლითნი’ შეეტყვისების ამის_თ͠ს რ͠ლნი’ ქვე_მდებარეო_ ბითა ნივთოვანნი არიან, ხ͠ ზე_მოგონებითა’ უნ_ ივთონი; Ⴀწ ესენი ესრეთ ყოფითა, ვსთქვათ განწესები_ სა_თ͠სცა რმ სა_თ͠სცა მათისა: Ⴑათანადო არს ცნობად, ͠რ Ⴁუნებ_ ათ_მეტყუ̂ჱლებამან პ͠ლი იპყრა წესი’ ვ͠ა თანა მოზ_ არდი და ახლოს ჩვენ შ͠ს, და ვ͠ა ყ͠ითავე ნივთებითი: Ⴞ͠ Ⴑწავლითმან საშუალ იპყრა განწესება’ ესე იგი, ბუ_ ნებათ მეტყუ̂ჱლებითთა და Ⴖ͠ის_მეტყუ̂ჱლებითთა ვ͠ა ორთავე ზიარმან, ვინადგან ნივთოვანი არს ვ͠ა ბუ_ ნებათ_მეტყუ̂ჱლებითი’ და უნივთო ვ͠ა Ⴖ͠ის_მეტ_ ყუ̂ჱლებითი; Ⴞ͠ Ⴖ͠ის_მეტყუ̂ჱლებითმან საჭიროდ უკანასკნელი იპყრა განწესება, ͠რ ǁ ’არა არს შეძლე_ ჂႠ ბა შ͠დ Ⴁუნებათ_მეტყველებითისა Ⴖ͠ის_მეტყველ_ ებითისადმი აღწევნად, ვინადგან ’არა ჯერ_არს ყოვლი_ თავე ნივთიერთაგან’ ყოვლითავე უნივთოთადმი აღ_ წევნად. Ⴋაშა თუ ’არა’ მსგავს მათდა ვივნებთ რ͠ლნი მრავალ ჟამ წყვდიადსა შ͠ა მყოფთა, მყისად მზის მიხედვისად ჴელ_ჴება ისწრაფონ’ რ͠ლნიცა მასვე ჟამ_ სა დაბრმდებიან. აწ ესრეთვე რ͠ლნიცა ყოვლითურთ ნივთებითთაგან ყოვლითურთ უნივთოთადმი ჴელ_ ჴებად ისწრაფებენ: Ⴐ͠ლთა წინ_ჩამოგდებითა მქერ_ დველთა ǁ Ⴑტოსისა_თჳს, და Ⴔილატოსისა_თვის, რ͠ლთა რმა რ͠ლთა ოსაჰმთა ოლომპიოსა. ზ͠ა დადებად იგულს_ მოდგინეს, და ოსასა ზ͠ა ფურცელ მძრველ ბილონი რათამცა პერიპატოდ იყოს (ესე იგი, მიმოსასვლელად): Ⴐ͠ლ ნიშნავს ’არა სხვა რაჲმესა თვინიერ რ͠ლთა სი_ ბრძნის_მოყუ̂არე ყოფით ჴელ_აჴეს თვინიერ სწავ_ ლითისა ყ͠დ ყ͠ითურთ ნივთიერთაგან’ ყ͠დ ყოვლით_ ურთ უნივთოსადმი ყოფად. ესე იგი, ბუნებათ მეტ_ ყუ̂ჱლებითთაგან Ⴖ͠ის_მეტყუ̂ჱლებითისადმი აღწე_ ვნად. Ⴃა ͠რ სათანადო არს შ͠დ ბუნებათ მეტყუ̂ჱ_ ლებითისა’ სწავლითისა მოქმედებად, ამცნებდა საკვირველი Ⴎლატონიოს მეტყუ̂ჱლი ვ͠დ სამოძღ_ ვრებელ_არსო უახლესთა სწავლითი’ გაშინაურე_ ბად უსხეულო ბუნებისა͠ რ͠ლთა მიერ უსხეულ_ ბუნებად მოვალს ცნობად: Ⴂარნა უღონოებენ ვიეთნიმე მეტყუ̂ჱლნი, ვ͠დ ͠რ ’არა მხოლოდ Ⴑწავ_ ლითი ისწავლების ჩუ̂ჱნგან, ა͠დ Ⴁუნებათ_მეტყუ̂ჱ_ ლებითი და Ⴖ͠ის_მეტყუ̂ჱლებითიცა, რა’ჲსა_თ͠ს ესე მხოლოდ ითქმის სწავლითად: Ⴐ͠ლთა მიმართ მიუგებენ Ⴎითაღორელნი’ თქმითა, ვ͠დ ნანდვილ ესე მხო_ რმბ Ⴇ მხოლოდ ითქმის Ⴑწავლითად’ მით ͠რ ჰაზრსა შ͠ა აქუ̂ჱს არსებაჲ. Ⴞ͠ რ͠ი სწავლად მიბუნებდა მხოლოდ ოდენ ჰაზრი არს ͠რ გონება მარტივად მპყრობელ არსთა არს:

Ⴂანწვალებული Ⴞედვითი’ Ⴁუნებათ-მეტყუ̂ჱლები_ თად, ǁ Ⴑწავლითად, და Ⴖ͠ის_მეტყუ̂ჱლებითად: Ⴋოვიდე’თ ჂႡ ამიერ და თჳთოეული ამთგანი ქუ̂ჱ_განვსწვალოთ; Ⴃა ͠რ ǁ განწვალება’ Ⴁუნებათ_მეტყუ̂ჱლებითისა, და ჂႢ Ⴖ͠ის_მეტყუ̂ჱლებითისა მრავალ სიჴშო არს, და უაღ_ რესისა განგონებისა აქუ̂ს საჴმარი. ესენი უაღრესთა მოფარდულობათა მივუტეოთ, Ⴋოვიდე’თ და ვსთქვათ განწვალება Ⴑწავლითისა სარწმუნოდ. Ⴐ͠ არს სხვაცა მრავალ სიჴშოდ განწვალება რ͠ლთა უღრმესთა მო_ ფარდულობათა შ͠ს სთქუ̂ჱს: Ⴂარნა ვინადგან რ͠ლისა სათქმელად ვართ, ნანდვილ და სარწმუნო არს’ რ͠ისა სათანადო არს ჩუ̂ჱნდა ხუთთა მ͠რ თავთა ცხად_ვ͠ყ_ ოთ: Ⴞ͠ Ⴎ͠ლდ, ვ͠დ რ͠ლ’ნი და რაზო’მნი იყუ̂ნენ სახენი 1 სწავლი_ რმგ Ⴈ 2 Ⴑწავლითისანი: Ⴋეორედ’ რ͠ლსა შ͠ს ვიტყვით მიზეზსა რაო_ 3 დენობისასა: Ⴋესამეს’ რ͠ლსა შ͠ს განწესებისა_თ͠ს მისთა 4 სახეთა მოვუთხრობთ: Ⴋეოთხედ’ რ͠ლსა შ͠ა ვიტყვით ვ͠დ რ͠ლ’ნი არიან მომპოვნელნი სწავლითისა სახეთა_ 5 ნი: Ⴋეხუთედ’ რ͠ლსა შ͠ს ვიტყვით ვ͠დ’ რ͠ლ’ნი ვიეთნიმე ° ეგებიან ეწერა: სახენი მახლობელ ჰგ°იან ამათ სახეთანი: Ⴀწ უკუ̂ჱ მო_ I ვიდეთ’ Ⴎ͠ლ თავად და ვსთქვათ ვ͠დ რ͠ლ’ნი და რაზომ იყუ̂_ ნენ სახენი სწავლითისანი. Ⴞ͠ ჯერ_არს უწყებად კ͠დ ოთხნი არიან სახენი, Ⴋრიცხველობითი, Ⴋუსიკელო_ ბითი, Ⴕვეყნის_მზომელობითი, და Ⴅარსკვლავთ_მრიც_ 2 ხველობითი; Ⴋოვიდეთ მეორე თავად და ვსთქვათ მი_ ზეზი რაოდენობისა საქმეთა სწავლითისათა. Ⴞ͠ ჯერ_ ჂႣ არს ცნობად ვ͠დ. Ⴑწავლითი ǁ რაოდენობითა წარმო_ ° ესე იგი, შეიმზადებისო სწავლითი რაოდენობითაო: დგება, და ამათ მ͠რ შე°ეტყუ̂ჱბის, Ⴀნუ Ⴋრიცხველობა_ თა ვ͠ა თჳთ იგი მრიცხველობითი რ͠ლ_არს რაოდენო_ ჂႤ ბა: Ⴞ͠ ანუ ǁ თანა ზიარებითა ოჴრვათა ვ͠ა მუსიკელობითი, ͠რ ესეცა რაოდენობა არს ვინადგან იძიების ვ͠დ რ͠ლ’ არს ჂႥ ǁ რ͠ლ დაორკეცებულ სიტყუ̂აჲ აქუ̂ს, და რ͠ლ’ არს რ͠ლ :ჂႦ: ა ჂႼ: ბ ჂႧ: გ ǁ კერძო მგრგვალ, და რ͠ლ’ ǁ ზედ დასამებულ, და რ͠ლ’ ǁ ზედ და_ ოთხე_ რმდ ოთხეულ: Ⴞ͠ ანუ ǁ შო°რს მდგოობითა ქვეყანისა, Ⴍ ვ͠ა ქვეყნის მზომელობითი ͠რ ესეცა რაოდენობა არს: Ⴃა ანუ ǁ ძრვითა ცისა სხეულისა ვ͠ა ვრსკვლავთ მრი_ ႭႠ ცხველობითი, ͠რ ესეცა რაოდენობა არს ͠რ ჰქონ_ ან მოძრაობანი და შორ_ მდგმოობანი რ͠ლთა_ებრ იბრძვიან. Ⴀწ ესენი ესრეთ ყოფითა მეცნობითა ვ͠დ’ სწავ_ ° შორს მდებარეობასა და ახლოს ქვეყნის მზომელნი სცნობენ: ლითი რაოდენობისა მიერ წარმოარსდა, ჯერ_არს ცნობად ვ͠დ რაოდენობითი მრჩობლ_არს, ანუ შერ_ წყმულ_არს, ანუ განწვალებულ: Ⴞ͠ ǁ შერწყმითი ႭႡ რაოდენობა არს რ͠ლისა კერძონი ერთისა საზღუ̂_ რისადმი შეიყოფიან, ვ͠ა კედლისა ქვა’ რ͠ლ_არს შერ_ წყმული რაოდენობა, ͠რ ǁ უკეთ°უ ძალითად განჰ_ ° თუმცა გონებით გა ნიყოფებიანო მაგ რა ერთის სა ზღუ̂რთ კი შეიყოფ ვიან ო: კვეთო და განსწვალო მრავალსა ადგილსა შ͠ა ყ͠ნი კერძონი მისნი განკვეთილნი და განწვალებულნი ერთისადმი საზღუ̂რისა შეიყოფიან. Ⴐ͠ ესე განკუ̂ჱ_ თილი მის განკუ̂ჱთილისა შეყოფილად იცნობების რაჟამს ǁ სა°ცნაური ღრამმი მოიღო ყოფად განწვა_ ႭႢ ლებისა, Ⴐ͠ საცნაური ღრამმი ძალითად მოიღებს ° საცნაურს ღრა მს კოჰარს უ წოდს აქ ა: განწვალებასა, და შ͠ს ყოფითა ძალითად განწვალებულ_ თასა რმე თასა იპოების ესე კერძო შეყოფილი საცნაურის ღრამმი_ თა მისდამი, და იგი საცნაურ ღრამმი სხვისდამი, და საც_ ნაურისა მიერ ღრამმთასა შეყოფილნი არიან ურთი_ ერთთა. Ⴂარნა ვსთქუთ ძალითად განწვალებად შერ_ წყმულისა და ’არა ზმნობითა, ͠რ ზმ°ნობითა განწვალე_ ბა განრწყმულად ჰყოფს და განაგდებს ბუნებისაგან ႭႣ შერწყმულსა: Ⴞ͠ ǁ განრწყმული რაოდენობა არს ° ზმნობითა, ესე იგი, მოქ მედებითად: განწვალებული, ’არა რაჲსა ქონებითა საშუალ, რ͠ითა ეძლოს შეყოფად ამა კერძოსა მის კერძო_ სადმი, ვ͠ა რიცხუ̂თა შ͠ს. Ⴐ͠ ათი განწვალებულ_არს რ͠ლ დაღათუ ერთთაგან მოიღებს მის შეყოფად ხუ_ თისა და ხუთისაგან, ’არა აქუ̂ს სხვა რიცხვი საშუალ ხუთთა რ͠ითა შეეყონ ურთიერთთა, ͠რ უკეთუ მო_ იღოს ერთი საშუალ ხუთთა დაეცემის ათ მყოფო_ ბისაგან. Ⴃა აწ ესენი ესრეთ: Ⴂარნა სათანადო არს ცნობად ვ͠დ’ თვითოეული სახეთაგანი რაოდე_ ნობისა მრჩობლად ითქმის ყოფად, ͠რ განწვალე_ ბულიცა მრჩობლად ითქმის, მით ͠რ არს რომ_ ႭႤ ელ ǁ თავით თჳსად ითქმის, და არს რ͠ლ თანაზიარები_ სა_ რმვ სა_ებრ. Ⴞ͠ თავით თჳსით’ ვ͠ა რაჟამს რიცხუ̂სა თავით თჳსით მხოლოდ ოდენ მოვიღებთ, ვ͠რ’ რ͠ჟს ათსა თავით თვისით მოვიღებთ ’არ თან_ზიარებითა სხვათა რიცხუ̂თა. Ⴞ͠ თან_ზიარებისა_ებრ არს’ რ͠ჟს ერთსა რი_ ცხუ̂თაგანთა თანა მივამსგავსებთ სხვა რიცხუ̂სა, ვ͠ა ათსა’ ხუთისადმი, თქმითა ვ͠დ’ ათი ხუთისა ორ წილ_ არს, Ⴀ͠დ შერწყმული რაოდენიცა’ მრჩობელ არს, ͠რ არს რ͠ლ უძრავ_არს, და არს რ͠ლ მოძრავ, Ⴓძრავი ვ͠ა ქვეყანა, ͠რ ’არა იძრვის ამა ალაგისაგან სხვა ალ_ აგად. Ⴞ͠ მოძრავი’ ვ͠ა ცაჲ, რ͠ლ_არს მარად მოძრავ. Ⴀწ ესენი ესრეთ ყოფითა, ͠რ Ⴑწავლითი ვ͠ა უწინარეს ვსთქუთ რაოდენობითა შედგება. Ⴞ͠ რაოდენი მრჩობ_ ლად ვსთქუთ, არს რ͠ლ განრწყმულ’ და არს რლ შე_ რწყმულ. Ⴞ͠ კდ თჳთოეული მათგანი მრჩობლ, განვალებული თავით თჳსით, და თან_ზი°არებისა_ებრ. ° მსგავსებისა_ებრ ეწერა: და შერწყმული’ უძრავ, და მოძრავ. რ͠ლ ყ͠ნივე ოთხ იქმნებიან სახედ: Ⴀწ ვ͠ემე შემსგავსებისა_მებრ ამ_ ათდა ოთხთა სახეთა რაოდენისა, ოთხნი ჰქონან სწავლითსაცა რ͠ლ რაოდენითა წარმოარსდების, Ⴐი ცხვითი რმზ ცხვითი, Ⴋუსიკელობითი, Ⴕვეყნის მზომელობითი, და ვარსკვლავთ მრიცხველობითი: Ⴐ͠ლ თაგანი Ⴐიცხ_ ვითი შედგების Ⴂანწვალებულისა რაოდენობისაგან რ͠ლ Ⴇავით თჳსით: Ⴞ͠ მუსიკელობითი Ⴂანწვალებ_ ულისა რაოდენისაგან რ͠ლ Ⴇანა_ზიარებისა_ებრ: Ⴞ͠ Ⴕვეყნის მზომელობითი Ⴓძრავი შერწყმულისა რაო_ დენისაგან: Ⴃა Ⴅარსკვლავთ მრიცხველობითი Ⴋოძრა_ ვისა Ⴘერწყმულისა რაოდენისაგან: Ⴋა°თ თანა მეორე თავიცა: Ⴋოვიდე’თ მესამე თავად და ვსთქვათ წესი გან_ 3 წესებითა სახეთა Ⴑწავლითისათა, Ⴑათანადო არს ცნო_ ბად ვ͠დ’ Ⴐიცხვითმან და მუსიკელობითმან პ͠ლი წე_ სი განწესებისა იპყრეს ვ͠ე ქვეყნის მზომელობითი_ ° მათ თან მეორე თავიცა ვთქვითო და მოვრჩითო: სა და Ⴅარსკვლავთ მრიცხველობითისა. Ⴐ͠ Ⴐიცხვითი და მუსიკელობითი’ განრწყმულისა რაოდენითა გა_ ნიწვალებიან და შედგებიან: Ⴞ͠ Ⴕვეყნის მზომელობი_ თი და Ⴅარსკვლავთ მრიცხველობითი Ⴘერწყმულისა რაოდენითა შედგებიან. Ⴞ͠ განრწყმული რაოდენი ႭႥ ǁ უპატიოსნეს არს ვ͠ე შერწყმულსა, რათა განრწყ_ მულსა რაოდენსა ეძლოს შეურევნელად სხვა და სხვა რმჱ სხვა სახის მიმთვალვად. Ⴅ͠ა ოცმან და ხუთმან გან_ წვალებულ რაოდენ ყოფითა’ შეურევნელად იპყრა სხვა და სხვა სახენი. მრგვალ ყოფითა, და ოთხ_კუთხობითა. Ⴞ͠ მრგვალ ͠რ ვ͠ა მომგრგვალე_ ბულსა შ͠ს დასაბამი შეყოფილ_არს დასასრულსა, ვინადგან შესაძლის არს, მომრგვალებულსა შ͠ს. მისვე ნიშნისა დასაბამ, და დასასრულ ყოფად: Ⴄსრ_ ეთვე ამიერ ხუთისაგან დასაბამი დაწყებული დამ_ რავალ_ კეცებულად დასრულდა მომრგვალებუ_ ლად მისვე ხუთისადმი. Ⴅ͠ა ხუთ_გზის ხუთი’ ოც და ხუთი, აჰა ხუთისაგან დასაბამ ქმნილი აღეს_ რულა ხუთისადმი: Ⴞ͠ ოთხ კუთხს კ͠დ, ͠რ ყ͠ლი რიცხვი თვის შ͠ს დამრავალკეცებითა’ ოთხს კუთხს რიცხვს აღმასრულებს, ვ͠ა სამ_გზის სამი’ ცხრა, ოთხ_გზის ოთხ’ ათ_ექუ̂ს_მეტ, ეგრეთვე ხუთ_გზის ხუთ’ ოც და ხუთ: Ⴞ͠ Ⴘერწყმულს რაოდენსა ’არ ძალ აქუ̂ს შეურევნელად სხვა და სხვათა სახეთა მი_ თვალვად. ͠რ ცვილსა რ͠ლ_არს შერწყმულ რაო_ ° Ⴒიგრან მეფე იყო ჰაიოსთა, ესე იგი, სომეხთა, არშაკუნიანი, უწინარეს Ⴕ͠ეს შობისა: დენი უკეთუ ვინ° აღიტვიფროს მან Ⴒი°გრანისა ებრ შესახე_ დავისა რმთ დავისა, ’არ ეძლოს სხვა შესახედავისა მითვალვად’ უკე_ თუ ’არა უწინარესი აღჴოცოს. Ⴋაშა თუ ’არა’ შერევა იყოს მისი: Ⴀწ ͠რ Ⴂანრწყმული რაოდენი უპატი_ ოსნეს არს შერწყმულსა რაოდენსა, ამის_თ͠ს Ⴐიცხვი_ თი და მუსიკელობითი განრწყმულისა რაოდენისა მიერ შედგმითა’ პ͠ლი წესი იპყრეს Ⴕვეყნის მზომე_ ლობისა, ვ͠ე და Ⴅარსკვლავთ მრიცხველობისა. Ⴞ͠ Ⴐი_ ცხვითი კ͠დ’ პ͠ლ განიწესების ვ͠ე მუსიკელობისა, ͠რ Ⴐიცხვითი ვ͠ა უწინარეს ვსთქუთ Ⴂანრწყმულისა რა_ ოდენისა მ͠რ რ͠ლ Ⴇავით თჳსით შედგების. Ⴞ͠ Ⴋუსი_ კელობითი Ⴂანრწყმულისა რაოდენისა მ͠რ რ͠ლ Ⴇან_ზიარებისა_ებრ: Ⴞ͠ უპირატეს არს Ⴇავით თვის_ ით, ვ͠ე Ⴇან_ზიარებითისა, ͠რ მა°რტივად ყოფა ვ͠ე ესე ° მარტივად ყოფა უპირატეს არს ვ͠ე ესე ვ͠რ ყოფადი. ვითამ თუ Ⴇა ვით თვისით ყო ფა უპირვე ლესიაო ვ͠ე Ⴇან_ ზიარე ბით თ͠ს ა ო ვ͠რ ყოფად, Ⴞ͠ Ⴕვეყნის მზომელობითი უპირვე_ ლეს არს’ ვ͠ე Ⴅარსკვლავთ მრიცხველობისა, ͠რ Ⴕვე_ ყანის მზომელობითი შერწყმულისა რაოდენისა_ გან რ͠ლ Ⴓძრავ არს შედგების: Ⴞ͠ Ⴅარსკვლავთ მ͠რ_ იცხველობითი შერწყმულისა რაოდენისაგან რ͠ლ Ⴋო_ ძრავ_არს შედგების. Ⴞ͠ უძრავი უ͠პლეს არს ვ͠ე Ⴋოძ_ რავსა, რნ რავსა, ͠რ უძრავი’ დასაბამი არს მოძრავისა. ͠რ ყ͠ლი რ͠ლი განმზადებულ_არს ძრვად’ დაყუდროებისა და უძრაო_ ბისაგან, აქუ̂ს დასაბამი ძრვისა: Ⴄსენი განწესებისა_ თს სახეთა Ⴑწავლითისათა: Ⴋოვიდე’თ ამიერ Ⴋეოთ_ Ⴕ ხე თავად, და ვსთქვათ, ვ͠დ რ͠ლ’ნი ვიეთნიმე არიან მომპოვნებელნი ამათ სახეთანი. Ⴑათანადო არს უწყებად ვ͠დ’ Ⴐიცხჳთი Ⴔინიკელთა მოიპოვეს, ვ͠ა ვაჭარ_მყოფთა, და მრიცხველობისა საჴმარ ყოფი_ თა აღრიცხვად: Ⴞ͠ Ⴋუსიკელობითი Ⴇრაკელთა, ͠რ მუნით იყო Ⴍრფეოს რ͠ლსა იტყვიან პ͠ლ მომპოვ_ ნელად Ⴋუსიკელობითისა: Ⴞ͠ Ⴅარსკუ̂ლავთ მრიც_ ხველობითი Ⴕალდეველთა. ͠რ უღრუბლო და მა_ რად მოელვარე ყოფითა ჰაერისათა’ უადვილეს უძლეს პყრობად ვარსკვლავთა მოძრაობათა: Ⴃა Ⴕვეყნის მზომელობითი Ⴄგჳპტელთა, მოიპო_ ვეს საჭიროდ, ͠რ Ⴌილოს მდინარისა გაზღვაებითა ეგჳპტესა ზ͠ა და შერევნით საზღუ̂ართა ყანობირ_ თათა’ ლალვანი და კდომანი იყოფოდიან მეგჳპტელ_ თაგან თჳთოეულსა საზღუ̂არსა ზ͠ა, Ⴅ͠ემდის იცნეს საზო_ რნა საზომი ერთი რ͠ლისა სახელი იყო Ⴑპანაკი, მისის და_ დებითა ჰპოებდიან საზღუ̂ართა თჳთოეულთა ყანობ_ ირთასა, Ⴅინაჲ მერმეცა ქვეყანის მზომელობა 5 მოიპოვეს: Ⴋოვიდე’თ ამიერ მეხუთე თავად და ვჰს_ თქვათ ვ͠დ, რაბა’მნი იყუ̂ნენ სახენი, ǁ მ°არად გებულ_ ნი ამათ სახეთანი, Ⴑათანადო არს ცნობად, ვ͠დ Ⴐი_ ცხვითსა მარად თანა შე°ესატყვისება Ⴀღმრიცხველო_ ბითი, გარნა განსხვავდებიან ურთიერთთაგან, ͠რ Ⴐი_ ° თან ემდგმოება ეწერა მარა ცრუდ ეწერა. თანა შეესატყვისება უნდა: ცხვითი ბუნებასა რიცხვითისასა ითხოვს და გამოიძი_ ებს. და რ͠ლ თავით თჳსით იმეცნების’ რიცხვი ამით შე_ დგების და ’არა განჰკვეთს ერთსა, Ⴞ͠ Ⴀღმრიცხველო_ ბითი გრძნობადისა მრიცხველობითა შედგების, და ერ_ თსა განჰკვეთს კერძოდ, მესამედ’ და მეოთხედ. Ⴞ͠ Ⴋუს_ იკელობითსა მარად ეთან_მდ°გმოების ნივთიერი მუ_ სიკველობითი, ესე იგი, ებნითა, და საყჳრითა, და წინ_ წილითა შედგების. ხ͠ ნანდჳლ Ⴋუსიკელი სიტყვით ოდენ საჴმარად შეაყენებს თავსა; Ⴞ͠ Ⴕვეყანის მზო_ მელობასა მარად ეთან_მდ°გმოების ქვეყნის გან_ მწვალებელობითი, ͠რ ქვეყნის მზომელობითი’ სი ტყვით რნბ ტყვით შედგების, და ქვეყნის განმწვალებელობითი საქმით; Ⴃა Ⴅარსკვლავთ მრიცხველობასა მარად ეთან_მდგმოების სფერ_ ობითი და განესხვაებიან ურთიერთთაგან, ͠რ ვარსკვლავთ მ͠რ_ იცხველობითი მეცნიერებითა ციერთ სხეულთათა’ მოძრაობით შედ_ გების, ხ͠ სფეროობითი ყ͠ლ სფერო ნაკუ̂ჱთი სხეულითა და მა_ თისა შემთხვევითა, ͠რ იტყჳს პირად პირადად ნაკუ̂ჱთსა სფე_ როს ნაკუ̂ჱთობითთასა. Ⴑათანადო არს ცნობად ვ͠დ’ უდიდეს არს ძა_ ლი Ⴋუსიკელობითისა პირად პირადისა ვნებითა შეპყრობითა სუ_ ლისათა და შ͠ა დადებითა, ვ͠ა ცხად_ჰყოფს ვალალება და გოდე_ ბა თავით თჳსით შ͠ა მდებარეობითა სულისათა, ვ͠ა მოთხრობ_ ილ_არს ვიეთთაგანმე Ⴀლექსანდრეს_თვის, ვ͠დ ნადიმსა შ͠ა მყოფისა_ თ͠ს, ვ͠დ Ⴋუსიკი ბრძოლითსა ჴმასა სცემდა სამუსიკოთა თი_ თითა, ნვინად’ შეჭურვილმან ვარ მიმართა. ხ͠ კ͠დ Ⴋუსიკმან სამხიარულოსა რა დასცა ჴმასა, მუნით კ͠დ მოიქცა მეინა_ ჴეთადმო, და იმოთხვიდა:

Ⴑწავლულნი, ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება განიწვალებ_ ის რნგ ის Ⴞედვითად და Ⴑაქმითად. Ⴞ͠ ხედვითი’ Ⴁუნებათ მეტ_ ყუ̂ჱლებითად, Ⴑწავლითად, და Ⴖ͠ის_მეტყუ̂ჱლებით_ ად. Ⴋოვიდე’თ ამიერ და ვსთქვათ, ვ͠დ რ͠ლ’ისა მებრ სქესისა იქმნა განწვალება ამათი, ͠რ განწვა_ ლება Ⴑაქმითისა მ͠დ ამის გვაქვს თქმად. Ⴃა ͠რ ესე ვისწავოთ’ ვსთქვათ ვ͠დ რაზომ და რაბამ იყოს განწვა_ ლებისა სქესნი. Ⴞ͠ სათანადო არს უწყებად, ვ͠დ რო_ მელნიმე Ⴐვა სქესად იტყჳან განწუ̂ალებასა, და არი_ ან ესენი. Ⴅ͠ა ნათესავისაგან სახეთად: Ⴅ͠ა Ⴑახისა_ გან Ⴂანუკუ̂ჱთელთად: Ⴅ͠ა Ⴗ͠დისაგან Ⴉერძოთად, და ესე მრჩობლ, ͠რ ანუ Ⴋსგავს კერძოდ, იყოს. ანუ Ⴓმსგავს კერძოდ: Ⴅ͠ა Ⴑაჴელ_მოდგამ ჴმისაგან სხვა და სხვა მნიშუ̂ნელობად: Ⴅ͠ა Ⴀრსებისაგან Ⴘემთხვე_ ვითად: Ⴅ͠ა Ⴘემთხვევითისაგან Ⴀრსებად: Ⴅ͠ა’ Ⴘემთხ_ ვევითისაგან Ⴘემთხვევითად: Ⴅ͠ა Ⴄრთისაგან Ⴄრთი_ 1 სა მიმართ: Ⴞ͠ ვ͠ა Ⴌათესავისაგან Ⴑახეთად, რ͠ჟს განვს_ წვალავთ ცხოველსა’ სიტყჳერად და Ⴓსიტყუ̂ად: Ⴞ͠ 2 Ⴑახისაგან Ⴂანუკუ̂ჱთელთად, ვ͠ა Ⴑაყოველთაო კა_ ცსა’ განვსწვალავთ, Ⴑოკრატად, Ⴎლატონად, Ⴀლკი_ პიად რნდ პიად, და თჳთოეულად განუკუ̂ჱ თელად. Ⴞ͠ Ⴗ͠დისაგან 1 Ⴉერძოთად’ Ⴋსგავს კერძოებრ’ ვ͠ა რ͠ჟს ყ͠დსა ძარ_ ღუ̂სა განვსწვალავთ მცირე ძარღვად რ͠ლნი მსგავს_ კერძოებ არიან ყ͠დისა, ͠რ იგივე ბუნებაჲ ყ͠დ ისა აქუ̂ნ: Ⴞ͠ Ⴗ͠დისაგან Ⴉერძოებად’ Ⴓმსგავსო კერძო_ 2 ებრ’ ვ͠ა რ͠ჟს ყ͠დსა თავსა განვსწვალავთ’ თვალად, ყურად, ცხვირად, რ͠ლ_არიან უმსგავსონი, და ’არცა ყ͠დისა’ და ’არცა ურთიერთისა მსგავს არიან: Ⴞ͠ Ⴑაჴ_ 4 ელ_მოდგამი ჴმისაგან’ სხვა და სხვა დამნიშნველობ_ ად, ვ͠ა რაჟამს ძაღლ’ ჴმასა, განვსწვალავთ’ ზეცი_ ერად, ქვეყნიერად, და ზღვიერად: Ⴞ͠ Ⴀრსებისაგან Ⴘე_ 5 მთხვევითად’ ვ͠ა რაჟმს კაცთაგანნი რ͠ლნიმე Ⴑპეტაკ_ ნი არიან, და რ͠ლნიმე Ⴘავნი: Ⴞ͠ Ⴘემთხვევითისაგან 6 Ⴀრსებად, ვ͠ა რაჟამს ვიტყვით, ვ͠დ თეთრისანი რ͠ლნი_ მე თოვლ არიან, და რ͠ლნიმე კირ: Ⴞ͠ ǁ Ⴘემთხვევითი_ 7 ႭႦ საგან Ⴘემთხვევითად, ვ͠ა რაჟამს ვიტყვით, ვ͠დ Ⴑპეტაკისა რ͠ლნიმე მჴურვალენი, და რ͠ლნიმე ერილნი არიან, მ͠ჴ_ ურვალე ვ͠ა კირი, გრილი ვ͠ა თოვლი: Ⴞ͠ ǁ Ⴄრთისაგან 8 ႭჁ’ ვ͠ა რ͠ჟს ვიტყვით’ მკურნალობითი წიგნი’ მკურნალობი_ თი რნე თი წამალი, მკურნალობითი ორღანო. Ⴞ͠ Ⴄრთისა მიმართ’ ვ͠ა რაჟამს ვიტყვით სამრთელო წიგნი, სამრ_ თელო ღუ̂წა, სამრთელო წამალი, ͠რ ერთისა მი_ მართ მიხედვითა, ესე იგი, სიმრთელისად საჴელ ვხდე_ ვით სიმრთელედ: Ⴞ͠ ესენი ესრეთ: Ⴂარნა სათანა_ დო არს ცნობად ვ͠დ’ თქმულთა სქესთაგან Ⴑამნი არიან მართლიად სქესნი განწვალებისა, ვ͠ა Ⴌათესა_ ვისაგან Ⴑახედ: ვ͠ა Ⴗ͠დისაგან Ⴉერძოებად: ვ͠ა Ⴑაჴელ_ მოდგამ ჴმისაგან სხვა და სხვა მნიშუ̂ნელობად: Ⴞ͠ სხვათა სქესთა ’არა ეძლოს შედ°გმად, ვ͠ა ჩვენ გამო აღმოშჩნდებიან. Ⴐ͠ ’არა ეძლოს ვ͠ა Ⴑახისაგან Ⴂანუკუ̂ჱ_ თელთად ყოფა განწვალებისა, ვინადგან განუკუ̂ჱთ_ ელნი უკმაო და განურჩეველ არიან აღრიცხვასა შ͠ს, მით ͠რ, რ͠ლნიმე იჴრწნებიან, და რ͠ლნიმე იქმნებიან, რ͠ლთა ’არ ძალ გუ̂აქუ̂ს რიცხუ̂სა ქუ̂ჱშე შემოკუ̂ა_ ნად: Ⴃა ’არცა Ⴘემთხვევითისაგან არსებად, არს ნანდ_ ჳლ სქესი განწვალებისა, ͠რ თქმითა ვ͠დ Ⴑპეტაკისა ° შედგმად, ესე იგი, განყოფილებად ვერ შედგებიანო: რ͠იმე თოვლი არს, და რ͠იმე კირი, ’არა არს ნანდჳლ სქესი განწვალებისა, ვინადგან ’არა თუ სპეტაკსა თავი_ ვით რნვ ვით თავით თჳსით თჳნიერ სხეულისასა განსწვალავს, ა͠დ სხეულსა განსწვალავს რ͠ლსა შ͠ს არს სპეტაკი, ხ͠ სხე_ ული არსება არს, მაშა სადამე არსებასა არსებად გან_ სწვალავს’ და ’არა შემთხვევითსა არსებად: Ⴞ͠ კ͠დ ყ͠ლი რ͠ი განიწვალების’ მდგავსად განიწვალების, და ’არა უმს_ გავსოდ, ͠რ ცხოველისა განწვალებითა Ⴑიტყვიერად და Ⴓსი_ ტყუ̂ად, ცხოველ სიტყჳერად’ და ცხოველ უსიტყოდ განი_ წვალა, ა͠დ ’არათუ ’არა ცხოველად. რ͠ლ არს უმსგავსო. და შემთხვევითი არსებად განწვალებითა’ უმსგავსოდ განი_ წვალების; Ⴀწ უკუ̂ჱ ამის მებრ მაგალითისა ’არა არ_ სება შემთხვევითად განწვალებითა ნანდვილ სქეს განწვა_ ლებისა ითქმის. Ⴃა ’არცა შემთხვევითი შემთხვევითად განწვალებითა, ͠რ თქმითა ვ͠დ, სპეტაკისა რ͠იმე მჴურვალ და რ͠იმე გრილ, ’არა თუ შემთხვევითსა თჳთ თავით თჳს_ ით განსწვალავს, თავით თჳსით შემთხუ̂ჱვითსა, ა͠დ სხე_ ულსა განსწვალავს რ͠ლსა შ͠ს შემთხუ̂ჱვითნი არიან. Ⴃა ’არცა ერთისაგან ერთისა მიმართ ითქმის სქესად განწვალებისა, ა͠დ ვ͠ა ვგონებ მე’ ͠რ ერთისაგან განურ_ ჩეველნი და ურიცხუ̂ნი არიან, მისისა_ებრ სიტყვისა, და ერ_ რნჱ და ერთისა მიმართ. Ⴋაშა სადამე სამნი არიან საკუთარ_ ნი სქესნი განწვალებისა, ვ͠ა ნათესავისაგან სახეთად, ვ͠ა ყ͠დისაგან კერძოდად. ვ͠ა საჴელ_მოდგამისა ჴმისაგან სხვა და სხვა მნიშუ̂ნელობად: Ⴂარნა სათანადო არს მიზ_ ႭႧ ეზნი სქესთანი განწვალებისა ǁ ნანდვილთა და უნანდვი_ ლოთა’ განწვალებისა რ͠ლისაგანმე პოვნილისა თქ͠მ_ ად ესრეთ, და ამის მებრ მაგალითისა. Ⴗ͠ლი რ͠ი ერთ_ გზის განწვალებადი არს და განიწვალების, ანუ არსები_ სა_მებრ და თავით თჳსით განიწვალების, და ანუ მებრ შემთხვევითისა. Ⴞ͠თუ თავით თჳსით განიწვალოს, ანუ ვ͠ა საქმე განიწვალების, და ანუ ვ͠ა ჴმა. Ⴞ͠თუ ვ͠ა საქმე განიწვალოს’ ესენი სქესნი განწვალებისა იყუ̂ნენ ვ͠ა ნათესავისაგან სახეთად. ვ͠ა სახისაგან განკუ̂ჱთელთად. ვ͠ა ყ͠დისაგან კერძოოთად. და ვ͠ა ერთისაგან ერთისა მიმ_ ართ, ͠რ ესენი ვ͠ა საქმე განწვალვად მიბუნებდენ: Ⴞ͠ უკე_ თუ ვ͠ა ჴმა’ იყოს სქესი განწვალებისა რ͠ლ იტყჳს, ვ͠დ ვ͠ა საჴელ_მოდგამი ჴმა სხვა და სხვა მნიშნველობად. Ⴞ͠ უკე_ თუ მებრ შემთხვევითისა მიბუნებდა განწვალებად გან_ წვალებადი, სხვანიცა სქესნი განწვალებისა იყუ̂ნენ, ვ͠ა რნჱ Ⴈ ვ͠ა არსება შემთხვევითად. ვ͠ა შემთხვევითი არსებად, ვ͠ა შემთხუ̂ჱვითი შემთხუ̂ჱვითად:

Ⴇქმულთა განწვალებისა სქესნი, მოვიდე’თ და ვსთქვათ რ͠ლისა_მებრ სქესისა განიწვალების Ⴑიბრძნის_მო_ ყუ̂არება Ⴞედვითად და Ⴑაქმითად: Ⴑათნადო არს ცნო_ ბად ვ͠დ’ ვ͠ა Ⴌათესავი Ⴑახეთად ’არ ეძლოს განწვალე_ ბა, მით ͠რ წინა უკმო განწვალებულ სახენი ’არა იხილ_ ვებიან პ͠ლდ და უკანასკნელ: Ⴅ͠ა განწვალებულ ცხოველი_ სა სიტყჳერად და უსიტყუ̂ად, ’არა ითქმის სიტყჳერი უწინარეს არს ვ͠ე უსიტყუ̂სა, და ანუ უსიტყჳ სიტყჳერსა, ა͠დ თანად და ერთბამად არიან: Ⴞ͠ ხედვითსა და საქმითსა შ͠ს არს პ͠ლ და უკანასკნელ, ͠რ ხედვითი პ͠ლ არს, ვინადგან ხედვითისა მ͠რ და სიტყვისა’ მოვალს საქმითად რ͠ა ’არა უს_ იტყუ̂ და უმიზეზო იყოს საქმითი იგი, Ⴞ͠ ცხად არს ვ͠დ, ’არა ეძლოს ყოფად განწვალება ხედვითად და საქმითად’ ვ͠ა ნათესავისაგან სახეთად; Ⴋეორედ ͠რ წინა უკმო განწვა_ ლებულ_ რნთ ႨႠ ლებულთა სახეთა’ ’არა აქუ̂ს საჴმარ ერთსა მე°ორისა შ͠ს შედგმულება, ხ͠ხედვითსა შ͠ს და საქმითსა ’არა ესრეთ ა͠ს საჴმარ აქუ̂ს Ⴑაქმითსა Ⴞედვითსა შ͠ს რ͠ითა შედგეს და და_ ერთოს, რ͠ა ’არა უსიტყუ̂ და უმიზეზო იყოს. Ⴀ͠დ სათა_ ნადო არს პ͠ლდ Ⴞედვითისა მ͠რ გამოძიება მებრ ბუნე_ ბისა კეთილისა, და ესრეთ მის მიერ შედგომად საქმითი_ ° ესე იგი, ერთი მეორისაგან ’არ შედგებაო: სა. Ⴋაშა სადამე ’არა განიწვალების Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არე_ ბა Ⴞედვითად და Ⴑაქმითად. ვ͠ა Ⴌათესავი Ⴑახეთად: Ⴞ͠ ’არცა ვ͠ა Ⴑახე განუკუ̂ჱთელთად, რ͠ განუკუ̂ჱთელნი უკმაო და გარე შეუცველ არიან, ხ͠ ესენი ’არა არიან, ა͠დ ორნი ოდ_ Ⴎ ჻ ენ Ⴞედვითი და Ⴑაქმითი: Ⴉ͠დ ǁ განკუ̂ჱთელნი კერძოთით აღმოშჩნდებიან, და ესენი ’არა. Ⴚცად_არს ვ͠დ ’არა ეძლოს Ⴑი_ ბრძნის_მოყუ̂არებასა ვ͠ა Ⴑახესა განუკუ̂ჱთელთად განწ_ ვალებად Ⴞედვითად და Ⴑაქმითად, Ⴃა ’არცა ვ͠ა სახელ_მოდ_ გამსა ჴმასა სხვა და სხვა მნიშნველობად, ͠რ საჴელ_მოდ_ გამთა შ͠ს ’არა არს პ͠ლ და უკანასკნელ, ’არავინ იტყჳს ვ͠დ ზეციერი ძაღლი უპირველეს არს ვ͠ა ქვეყნიერისა, ანუ ქვეყნიერი’ ვ͠ე ზღვისა: Ⴞ͠ აქა ვ͠ა მსთვად აღმოვაჩინეთ უ͠პლეს არს Ⴞედვითი’ ვ͠ე Ⴑაქმითისა: Ⴋაშა სადამე ’არ შემძლე არს Ⴑიბრ_ რჲ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება განწვალებად Ⴞედვითად და Ⴑაქ_ მითად, ვ͠ა საჴელ_მოდგამი ჴმა სხა და სხვა დამნიშნვ_ ელობად: Ⴃა ’არცა ვ͠ა Ⴀრსება Ⴘემთხვევითად, და ’არ_ ცა ვ͠ა Ⴘემთხვევითი Ⴀრსებად, ͠რ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არე_ ბა ’არა არს არსება, ’არცა Ⴞედვითი, და ’არცა Ⴑაქმითი, ა͠დ შემთხვევითნი: Ⴃა ’არცა ვ͠ა Ⴘემთხვევითი Ⴘემთხვე_ ვითად ͠რ შემთხვევითი შემხვევითად’ ანუ ვ͠ა ნათესა_ ვი სახეთად, განიწვალების, ანუ ვ͠ა არსება არსებად: Ⴞ͠ აღმოვაჩენთ ვ͠დ ’არა ვ͠ა Ⴌათესავი Ⴑახეთად განიწვა_ ლების, და ’არცა ვ͠ა Ⴀრსება Ⴀრსებად, ͠რ Ⴘემთხვევი_ თი არს, და ’არცა ვ͠ა Ⴗ͠დი Ⴉერძოთად, ’არცა Ⴋსგავს კერძოებრ, და ’არცა Ⴓმსგავს კერძოებრ, ͠რ Ⴋსგავს კერ_ ძოებრნი ურთიერთთა საჴელ_მოდგამებრცა ითქმიან, და ყ͠დებრცა, Ⴞ͠ Ⴞედვითი და Ⴑაქმითი დაღათუ Ⴗ͠დო_ ბასა შ͠ს საჴელ_მოდგამებრ ითქმიან, ა͠დ ’არა ურთი_ ერთთაცა. და ’არცა Ⴓმსგავსო Ⴉერძოებრ, ͠რ Ⴓმსგავ_ სო კერძოებრ განწვალებულინი’ ’არცა Ⴗ͠დობად, და ’არ_ ცა ურთიერთთად ითქმიან საჴელ_მოდგამებრ: Ⴞ͠ Ⴞედ_ ვითი და Ⴑაქმითი დაღათუ ურთიერთთად ’არა ითქ_ მიან რჲა მიან საჴელ_მოდგამებრ, ა͠დ Ⴗ͠დობასა შ͠ა ითქმიან, ͠რ Ⴈგი Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება, Ⴈგინიცა: Ⴀწ ყკუ̂ჱ ვსც_ ნათ თქმულთა ამთგან, ვ͠დ ვ͠ა ერთისაგან ერთისადმი იქმნა განწვალება Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისა, ͠რ ვ͠ა ერთი_ სა რ͠ლისამე Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისაგან ისაჴელ იდ_ ვეს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებად Ⴞედვითმან, და Ⴑაქმითმან. Ⴂარნა ხ͠ Ⴀრისტოტელი იტყჳს ვ͠დ’ ვ͠ა ყ͠დი რაჲმე კერ_ ძოთად განიწვალა, და კეთილად იტყჳს, რ͠ ხედვითი და საქმითი ႩერძნონიႱიბრძნის_მოყუ̂არებისანი არი_ ან. Ⴞ͠ ვ͠ა ერთისა კერძოსა მოკლებულისა’ საჭიროდ არს ყ͠დისა უსრულ_ყოფად, Ⴀმისვე სახითა ხედვითი_ სა ’არ ყოფითა’ უსრულ_არს Ⴑიბრძნის მოყუ̂არება. ͠რ ჯერ_არს სრულისა Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისა ’არა მხოლოდ Ⴞედვითისა მ͠რ’ ა͠დ Ⴑაქმითისაცა მ͠რ შემკო_ ბად. Ⴓკეთუ ვი°ნმე თქუ̂ას, რა’ჲ იქმნა განწვალება ° Ⴀრისტოტელი რომ სწუ̂ალავს, ყოვლადისა_ებრ და კერძოსაო, ვ͠რ’, Ⴋსგავს კერძოებრო, თუ უმსგავსო კერძოებრ, რ͠ლს შეუყენებსო ႴილოსოႴოსობის გან_ წვალებასაო: მსგა’ვს კერძოობითად ანუ თუ უმსგ’ავს კერძოობი_ თად. Ⴋივუგებთ ვ͠დ, მსგავს კერძოობითად, ͠რ ყ͠დად და ურთიერთთად საჴელ_მოდგამებრ ითქმიან, რ͠ლ არს საკუთარ და მხოლოდ მსგავს კერძოთა’ ყ͠დისა და თვისდა_ მი რჲბ მი საჴელ_მოდგამებრ თქმად. ეგრეთვე აქაცა: Ⴐ͠ ვ͠ა Ⴑიბ_ რძნის_მოყუ̂არება’ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებად ითქმის. ° ესრეთვე Ⴞედვითი და Ⴑაქმითი Ⴑიბრძნის_ მოყუ̂არებად ითქმ_ის, Ⴞ͠ ’არა მხოლოდ ესე, ა͠დ შემძლე არსცა Ⴞედვითისა Ⴑაქმითად თქმად, და Ⴑაქმითისა Ⴞედვითად. Ⴞ͠ Ⴞედ_ ვითი Ⴑაქმითად ითქმის, ͠რ საქმე არს გონებისა, Ⴞ͠ Ⴑაქ_ მითი Ⴞედვითად ͠რ ნაშვი არს Ⴞედვითისა: Ⴐ͠ Ⴎ͠ლდ Ⴞედ_ ვითი მომპოვნელი Ⴋრთელ_მცნობელობისა კეთილ_ყოფ_ ად, მეორე ქმნითა მისსავე გა°ნმზადა; Ⴀწ უკუ̂ჱ სწავ_ ° განმზადა. ესე იგი, მრთელ_ ცნობელმაო ხედვითმაო: ლულ ვართ ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება განიწვალა ვ͠ა ყ͠დი კერძოთა შ͠ს მსგავს კერძოებრ, Ⴋოვიდე’თ ამი_ ერ და ვსთქვათ ვ͠დ ე͠ლ’ისა მებრ Ⴑქესისა Ⴞედვითიცა განიწვალა Ⴁუნებათ_მეტყუ̂ჱლებითად, და Ⴑწავლი_ თად, და Ⴖ͠ის_მეტყუ̂ჱლებითად; Ⴑათანადო არს უწ_ ყებად ვ͠დ’ ვ͠ა ნათესავისაგან სახეთად ’არა იქმნა გან_ წვალება, ͠რ წინა უკმო განწვალებულ სახეთად ’არა არს პ͠ლი და უკანასკნელი. Ⴞ͠ აქა ͠რ პ͠დ Ⴁუნებათ_მეტ_ ყუ̂ჱლებითი არს, მერმე Ⴑწავლითი, და მერმე Ⴖ͠ის_მეტ_ ყუ̂ჱლებითო. Ⴉ͠დ ვ͠დ’ ’არა ოდესნათესავი სამად მიბუნებდა განწვალებად, ხ͠ ხედვითი სამად, Ⴁუნებათ_ მეტ_ რჲგ მეტყუ̂ჱლებითად, Ⴑწავლითად, და Ⴖ͠ის_მეტყუ̂ჱ_ ლებითად. მაშა ცხად_არს ვ͠დ, ვ͠ა ნათესავი სახეთად ’არა იქმნა განწვალებად: Ⴀ͠დ იტყვიან რ͠ლნიმე ვ͠დ ვ͠რ სულიერი ნათესავ ყოფითა, სამად განიწვა_ ლა ცხოველად, ცხოველ_ნერგად, და ნერგად. Ⴐ͠ლთა მიმართ მივუგებთ ვ͠დ, აღმოჩენად გვაქვს, ვ͠დ ’არა არს კეთილად განწვალება ეგე. Ⴉ͠დ წინა გამწყოდ იტყვიან ვ͠დ, აჰა Ⴐიტორებითი’ ნათესავ ყოფითა სამ სახედ განიწვალების, Ⴑამსჯავრო_მეტყუ̂ჱლებითად, Ⴘეგულის_სიტყვად, Ⴂანმკაცრებითად, Ⴐ͠ლთა მი_ მართ მივუგებთ ვ͠დ ’არა არს კეთილად განწვალე_ ბა ეგე, ͠რ ’არა ვ͠ა ნათესავისაგან სახელად ითქმიან გან_ წვალებად რიტორებითი ამას შ͠ა. Ⴐ͠წინა უკმო გან_ წვალებულ სახეთად ’არა არს Ⴏამითი სახუ̂აობა, ვ͠ა Ⴑიტყჳერსა და Ⴓსიტყუ̂სა განწვალებულსა’ ’არა აქუ̂ს Ⴏამითი, განწვალება. ͠რ ’არა გვაქვს სათქმელ_ ად ვ͠დ Ⴑიტყჳერი არს წარსულსა ჟამსა შ͠ა, და Ⴓს_ იტყჳ აწ_მყოსა, და ანუ მყობადსა, შ͠ა. Ⴞ͠ საჴელ_ დებულთა სახეთა Ⴐიტორებისათა’ Ⴏამითი ჰქონან ურ_ თიე რჲდ ურთიერთისა მიმართ სხვაობანი, ͠რ Ⴘეგულის_სიტ_ ° Ⴘეგულის_სიტყ ვითი, Ⴘეწონე_ ბითის მაგიე რია: განმკაც რებითი’ აღმო ჩენითის მაგ იერია: და სამს ჯავრ მეტყვე ლებითი, მს ჯელობი თის მა გიე რ ი ა: ყვასა მყობადისა ჟამისა_თ͠ს აქუ̂ს არსებაჲ, ͠რ რა_ ჟამს ვინ ვის თანა მზრახ არს’ მერმისა_თ͠ს განიზრახ_ ავს: Ⴞ͠ ႱამსႱჯავრობითსა წარსული Ⴏამისა_თჳს აქუ̂ს არსებაჲ, ͠რ ყ͠ი რ͠ი სჯის ამის_თ͠ს ჰსჯის რო_ მელიცა ჰქმნა: Ⴞ͠ Ⴂანმკაცრებითი’ აწ_მყოსა_თ͠ს წარ_ მოდგების, ͠რ აღორძინებაჲ თანა მახლობელ კეთილ_ თა აქუ̂ს თჳს შ͠ს. Ⴅინაჲ ცხად არს, ვ͠დ ’არა არიან ჭეშმარიტებრნი სახენი ნათესავისაგან განწვალებულ_ ნი, რ͠ლისა_თ͠ს ’არა არს კეთილად განწვალება Ⴐი_ ტორებითისა თქმულნი სახენი; Ⴃა ’არცა ვ͠ა ყ͠დი კერძოთად, ითქმის განწვალებად. ხედვითი, ’არცა Ⴋსგავს კერძოობითად, და ’არცა Ⴓმსგავს კერძოო_ ბითად, ͠რ დაღათუ ურთიერთთა ’არა ითქმიანსა_ ჴელ_მოდგამებრ , ა͠დ ყ͠დად ითქმიან, ͠რ Ⴁუნებათ_ მეტყუ̂ჱლებითი Ⴞედვითად ითქმის, და Ⴑწავლითი_ ცა, და Ⴖ͠ის_მეტყუ̂ჱლებითიცა. Ⴐ͠ ვ͠ა მრავალ_ გზის ვსთქუთ Ⴋსგავს კერძოობითთა საკუთარ იგი არს, ყ͠დად და ურთიერთთა საჴელ_მოდგამებრ თ͠ქ_ მად რჲე მად. Ⴃა ’არცა Ⴓმსგავს კერძოებრ, ͠რ საკუთარ უმსგ_ ავსო კერძოობითთა არს’ ’არცა ყ͠დობით საჴელ_მოდ_ გამად, და ’არცა თვისდად. Ⴞ͠ ესენი დაღათუ ურთიერთთა ’არა ითქმიან საჴელ_მოდგამებრ, ა͠დ ყ͠დობით ითქმიან; Ⴃა ’არცა ვ͠ა Ⴑახე Ⴂანუკუ̂ჱთელ_ თად ითქმიან განწვალებად Ⴞედვითი: Ⴃა ’არცა ვ͠ა Ⴀრსება Ⴘემთხვევითად: Ⴃა ’არცა ვ͠ა Ⴘემთხვევითი’ Ⴀრსებად: Ⴃა ’არცა ვ͠ა Ⴘემთხვევითი’ Ⴘემთხვევითად: Ⴃა ’არცა ვ͠ა Ⴑაჴელ_მოდგამი ჴმა’ სხვა და სხვა მ͠ნ_ იშნველობად თქმულთა_თ͠ს უწინარეს მიზეზთა; Ⴀ͠დ არიან ვ͠ა Ⴄრთისაგან, და Ⴄრთისა მიმართ, ͠რ Ⴁუ_ ნებათ_მეტყუ̂ჱლებითი, და Ⴑწავლითი, და Ⴖ͠ის_ მეტყუ̂ჱლებითი’ ვ͠ა Ⴄრთი, ერთისაგან’ ხედვითისა_ გან ისახელ_ იდუ̂ნენ Ⴞედვითად თჳთოელი რ͠იმე: Ⴃა ესენი ესოდენ: Ⴋოვიდე’თ ამიერ და ვსთქვათ, ვ͠დ რ͠ის’ა მებრ სქესისა Ⴑწავლითიცა განწვალების, Ⴋ͠რ_ იცხველობითად, Ⴋუსიკელობითად, Ⴕვეყნის_მზომე_ ლობითად, და Ⴅარსკვლავთ მრიცხველობითად: Ⴞ͠ სა_ თქმელ_არს ვ͠დ, ვ͠ა ნათესავი სახეთად ’არა განიწვალებ_ ის რჲვ ის; და ’არცა ვ͠ა Ⴑახე განკუ̂ჱთელთად; და ’არცა ვ͠ა Ⴗ͠დი Ⴉერძოთად; და ’არცა ვ͠ა Ⴑაჴელ_მოდგამი ჴმა სხვა და სხვა მნიშნველობად; და ’არცა ვ͠ა Ⴀრსება Ⴘემთხვე_ ვითად; და ’არცა ვ͠ა Ⴘემთხვევითად თქმულთა_თ͠ს უწი_ ნარესთა მიზეზთა. Ⴀ͠დ ვ͠ა Ⴄრთისაგან და Ⴄრთისა მი_ მართ, ͠რႰიცხვითი, და Ⴋუსიკელობითი, და Ⴕვეყნის_მზო_ მელობითი, და Ⴅარსკვლავთ მრიცხველობითი, ვ͠ა ერთისაგან Ⴑწავლითისა, თჳთოეული რომელიმე Ⴑწავლითად იწოდა:

Ⴞ͠ შ͠დ ჴელ_ჴებისა Ⴎლატონელთა წინა განმწყოდ Ⴀრის_ ტოტელიანთა განწვალებისა_თ͠ს Ⴑაქმითისა’ Ⴗოფა_ქცე_ ვითად, Ⴑასახლის სჯულად. და Ⴋოქალაქობითად: Ⴇვით როა Ⴇვით იგინიცა ამიერ ჴელ_ჰყოფენ განწვალებად Ⴑაქმით_ სა ორად ოდენ. Ⴑჯულის დებითად, და Ⴋსაჯულები_ თად, და Ⴑამართლად: Ⴅინადგან სიბრძნის_მოყუ̂ა_ რე ანუ დასდებს სჯულსა რ͠ლითა მარად შეამკოს თვისი ქცევა’ და იყოს Ⴑჯულ_დებითი. და ანუ სხვა_ თა სჯის დებისა_ებრ სჯულთა, და იყოს Ⴋსაჯულე_ ბითი: Ⴞ͠ რ͠ი სიტყვა აქუ̂ს Ⴑჯულ_დებითი ქალაქისა მიმართ, დაცვითა მათ შ͠ს Ⴑამართლიანი, იგივე სიტყ_ ვაჲ აქუ̂ს Ⴋსაჯულებითსაცა Ⴑჯულ_დებისა მიმ_ ართ, დაცვითა ცნებულ მის შ͠ს. Ⴐ͠ ყოფა_ქცევითი სა Ⴑასახლის სჯულითი და Ⴋოქალაქობითი ადგი_ ლად ნივთისა აქუ̂სთ Ⴑჯულ_დებითისა მიმართ, და Ⴋსაჯულებითისა: Ⴐ͠ Ⴑჯულის_მდებელი ანუ ერთსა ვისსამე ქცევასა შეამკობს, ანუ Ⴑასახლისასა, ანუ Ⴕალაქისასა სჯულის დებისა_თ͠ს რ͠ლისა ებრ თჳთოეული რ͠იმე დაიცვის მოქალაქეობად: Ⴃა Ⴂანმჰსჯელი’ ანუ ერთსა ვისმე განჰსჯის, ანუ სახ_ ლსა, ანუ ქალაქსა, Ⴑათანადო არს ცნობად ვ͠დ’ ’არა იქმნა განწვალება Ⴑაქმითისა Ⴑჯულ_დებითად, Ⴂან_ მსჯე_ რობ მსჯელობითად, ვ͠ა Ⴌათესავისაგან Ⴑახელად, რ͠ მუნ ’არა არს ძ͠ლი და უკანასკნელი წინა უკმო დგომილ სახეთად, ხ͠ აქა არს, ͠რ უ͠პლესი არს Ⴑჯულის დებითი, და მერმე Ⴂან_ მსჯელობითი, Ⴀმისებრ მაგალითისა’ და ’არცა ერთი_ სა_ებრ თქმულთა სქესთასა ბ, განწვალებისა ა, ა͠დ არიან ვ͠ა Ⴄრთისაგან, და Ⴄრთისა მიმართ: Ⴀწ უკუ̂ჱ სწავლუ_ ლი ვ͠დ რაჲ არს სიბრძნის_მოყუ̂არება, მოვიდე’თ ამიერ და ვსთქვათ ვ͠დ რაბამი რაჲ არს, Ⴃა ესე ცხად იქმნა პ͠ლ თქმულთა მიერ, ͠რ ვისწავეთ საზღუ̂ართა მიერ და განწვალებისა: Ⴂანწვალებისა მიერ ვისწა_ ვეთ ვ͠დ Ⴞედვითი და Ⴑაქმითი არს, ͠რ ამათ შ͠ს განიწ_ ვალების, Ⴞ͠ უკეთუ ვინ° თქუ̂ას, ვ͠დ ’არა მხოლოფ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს Ⴞედვითი და Ⴑაქმითი, ა͠დ სხვა ჴელოვნებანიცა არიან Ⴞედვითი და Ⴑაქმითი, Ⴐ͠ აჰა მკურნალობითიცა ხედვითად ითქმის რაჟამს იც_ ნას სენი და თქვას მიზეზნი ვ͠დ ვინაჲ იქმნა, Ⴀდ Ⴑაქმით_ ადცა თქმის’ რაჟამს ბალღამთა წამალი მოსცეს, ანუ აართოს სისხლი: Ⴐ͠ლთა მიმართ მივუგებთ ვ͠დ ნანდვილ და Ⴑაკუთარ Ⴞედვითი და Ⴑაქმით’ სიბრ_ ძნის_ როგ ძნის_მოყუ̂არებაჲ მხოლოდ ოდენ არს. Ⴞ͠Ⴞედვითი მხოლოდ არს საკუთარ, ͠რ სხვათ ჴელოვნებათ ’არა ყ͠ლნი არსნი იციან, ა͠დ იგი რ͠ლ გარემო ნივთი_ სა არს მხოლოდ, ͠რ Ⴖ͠ის_მეტყველებითა ’არა შეო_ მზადებიან. Ⴞ͠ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება ყ͠ლთა არსთა_ თ͠ს იყოს და სამღთოთა_თ͠სცა: Ⴀ͠დ საქმითიცა მხოლოდ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებად საკუთრად ითქ_ მის, ͠რ სხვა ჴელოვნებანი ანუ სხეულთა_თ͠ს არი_ ან ვ͠ა Ⴋკურნალობითი, ანუ მათ_თ͠ს რ͠ლნი გარეშე სხეულთა, ვ͠ა ჴუროვნებითი’ აღმაშენებელობითი’. მჭედლობითი, Ⴞ͠ სიბრძნის_მოყუ̂არება Ⴑულია_ თ͠ს იქმნების, ͠რ სულისა თვალნი დაჴშულნი სხე_ ულებითისა სენთა სიტკბოთაგან და დაბრმობილ_ ნი’ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისა მ͠რ აღდგინებად და გან_ ათლებად მიბუნებდა სული: Ⴀწ ვ͠ე მე რაზომ უპატიოსნეს არს Ⴑული’ Ⴑხეულსა, ეგრეთვე რო_ მელი სულსა შეამკობს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება’ უპა_ ტიოსნეს არს ვ͠ე სხვათა ჴელოვნებათა სხეულთ შემამკობელთა. Ⴀმის_თ͠ს Ⴑაქმითად ითქმის ვ͠ე სხვათა ჴელოვ როდ ႨႠ ჴელოვნებათა, ͠რ Ⴄსე Ⴑულისა მზნობელობასა შეამ_ კობს; Ⴀწ უკუ̂ჱ’ სწავლულნი განწვალებისა მიერ ვ͠დ რაჲ არს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება, ვ͠დ Ⴞედვითი’ და Ⴑაქმითი არს, Ⴀ͠დ Ⴑაზღვართა მ͠რ ვსცანით ვ͠დ რ’ა_ ბამი რაჲ არს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება. Ⴐ͠ Ⴑაზღუ̂არ_ თა მიერ რ͠ლნი ქვე_მდებარისაგან არიან, ესე იგი, მის მ͠რ რ͠ლ იტყჳს’ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მეცნიერება მყოფთა რ͠ლისა_მებრ მყოფნი არიან. და Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს ° Ⴑამღთოთა და Ⴉაცობ_ ° მეცნიერება: რივთა მექმეობათა, Ⴅისწავეთ ვ͠დ Ⴞედვითი არს Ⴑიბ_ რძნის_მოყუ̂არება. Ⴞ͠ Ⴑაზღუ̂რისა მ͠რ რ͠ლი აღმა_ ტებულისაგან რ͠ლ იტყჳს, Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს ჴელოვნება ჴელოვნებათა და ზედ_მიწევნი_ ლება ზედ_მიწევნილებათა, Ⴅისწავეთ ვ͠დ ჴელმ_ წიფებითი არს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება. Ⴞ͠ Ⴑაზღვრი_ სა მიერ რ͠ი ახლო დასასრულისაგან, რ͠ლ იტყჳს ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს წუ̂რთაჲ სიკუდი_ ლისა, ვისწავეთ ვ͠დ განმწმედელ სენთა არს Ⴑიბ_ რძნის_მოყუ̂არება: Ⴞ͠ Ⴑაზღუ̂რისა მ͠რ რ͠ი შორ დას_ ასრუ_ როე ႨႡ ასრულისაგან რ͠ლ იტყჳს, ვ͠დ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მსგავსება Ⴖ͠ისა ძალისა_მებრ კაცთასა, Ⴅისწავ_ ეთ ვ͠დ მოქალაქობითი არს Ⴑიბრზნის_მოყუ̂არება, Ⴐ͠ მოქალაქობითსა Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არესა ნებავს მე_ ცნიერებისა_ებრ და საქმეთა რაზომ შეძლება არს კაცისა მსგავსებად Ⴖ͠ისა: Ⴞ͠ ჯერ_არს სწრაფად თ͠ქ_ მა, ორთა სახეთა მყოფთა Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისათა, Ⴞედვითისა’ და Ⴑაქმისითა, და ექუ̂სთა Ⴑაზღუ̂ართა, რომ_ ელნიმე Ⴞედვითისა Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებისა მიმართ აღიყუ̂ანებიან, რომელნიმე Ⴑაქმითისად, და რომელნი_ მე Ⴍრთავეთად: Ⴐ͠ ორნი Ⴑაზღუ̂არნი რ͠ლნი ქვე_მდე_ ბარისაგან, რ͠ლ იტყჳს’ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მეცნიერება მყოფთა რ͠ლისა_ებრ მყოფნი არიან; და რ͠ლ იტყჳს, Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს სამღთოთა და კაცობრივთა მექმეობათა; და ერთი რ͠ლ აღმატე_ ბულისაგან, რ͠ლ იტყჳს; Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს ჴელოვნება ჴელოვნებათა, და ზედ_მიწევნილება ზედ_ მიწევნილებათა, Ⴞედვითის კერძოთ Ⴑიბრძნის_მოყ_ უ̂არებისა’ აღიყუ̂ანებიან: Ⴞ͠ ერთი რ͠ლ ახლო დას_ ასრუ_ როვ ასრულისაგან, რ͠ლ იტყჳს’ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს წუ̂რთა სიკუ̂დილისა: და მეორეცა რ͠ლ განმართლ_ მსიტყველობისაგან, რ͠ლ იტყჳს’ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂ა_ რება არს სიყუ̂არული სიბრძნისა, Ⴑაქმითისა კერ_ ძოდ აღიყუ̂ანებიან; Ⴞ͠ რ͠ლ შორ დასასრული_ საგან, რ͠ლ იტყჳს, Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება არს მსგავსე_ ბა Ⴖ͠ისა ძალისა_მებრ კაცთასა, ორთა მიმართ აღ_ იყუ̂ანების: Ⴀწ ვ͠ემე სწავლულნი, ვ͠დ რაბა’მი რა’ჲ არს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება; ვსთქვათ ვ͠დ რა’ჲსა_თ͠ს არს: Ⴐ͠ ’არა ამაოდ არს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება, ვ͠ა ც͠ხ_ ად_ჰყოფს Ⴎლატონ რ͠ლისამე Ⴇეოდორას მიმართ მოქმედებითა თჳსისა სიტყჳსათა. Ⴄსე ვითარი რაჲმე კეთილი ჵი Ⴇეოდორე ’არა აღმოშჩნდა ოდეს Ⴖ͠ისაგან კაცთა მომართ და ’არცა აღმოჩენ_ ად არს: Ⴞ͠ ჯერ_არს უწყებად, ვ͠დ ამის_თჳს არს Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არება’ შემკობისა_თვის, და აღ_ მკულებისა კაცობრივისა სულისა და ცვალ_ ებისა მის ნივთიერისა, და წ͠ყ_ ვდიადისა ცხოვრებისა სამღთოდ და უნივთ_ სადმი, როზ სადმი: Ⴃა ჯერ_არს ცნობად, ვ͠დ სულსა ორნი ჰქონან ძალნი, Ⴋეც_ ნიერებითი, და Ⴚხოველობითი; Ⴞ͠ Ⴋეცნიერებითნი’ არიან ესენი, ° წარმოჩინება ეწ_ ერა: Ⴂონება, Ⴠაზრი, Ⴂრძნობა, Ⴍცნება, Ⴜა°რმოდგინდება: Ⴞ͠ Ⴚხო_ ველობითნი’ ესენი არიან, Ⴌება, Ⴀღრჩევა, Ⴂულს_მოდგინე_ ბა, Ⴂულის_თქმა, Ⴋრისხანება: Ⴞ͠ თჳთეულთა ამათ შ͠ს რ͠ლნი_ მე Ⴑიტყჳერნი არიან, და რ͠ლნიმე Ⴓსიტყუ̂: Ⴐ͠ Ⴋეცნიერებით_ ნი ძალნი Ⴑულისანი’ რ͠ლნიმე Ⴑიტყვერნი არიან, და რ͠ლნიმე Ⴓს_ იტყუ̂: Ⴞ͠ Ⴑიტყჳერნი’ Ⴂონება’ Ⴠაზრი’ Ⴍცნება’: Ⴞ͠ Ⴓსიტ_ ° წარმოჩინება ეწერა: ყონი’ Ⴂრძნობა’ Ⴜა°რმოდგინება’: Ⴞ͠ Ⴚხოველობითსა შ͠ს კ͠დ ძალნი, რ͠ლნიმე Ⴑიტყჳერნი არიან, და რ͠ლნიმე Ⴓსიტყუ̂: Ⴞ͠ Ⴑიტყჳერად ითქმიან . Ⴌება’ Ⴀღრჩევა’ Ⴂულს_მოდგინება; Ⴞ͠ Ⴓსიტყუ̂ ვ͠ა Ⴋრის_ ხანება’ და Ⴂულის_თქმა; Ⴞ͠ ესენი ესრეთ ყოფითა მოგუ̂მადლა Ⴖ͠ნ Ⴑიბრძნის_მოყუ̂არებაჲ, შემკობისა_თს კაც_ ობრივისა Ⴑულისა, Ⴀწ ვ͠ემე Ⴋეცნიერებ_ ითსა ძალსა’ შეამკობენ Ⴞედვითისა მ͠რ, Ⴞ͠ Ⴚხოველობითსა’ Ⴑაქმითისა მიერ. Ⴐათა ’არა ცრუ მეცნიერებაჲ ოცნებისაგან მოვიღოთ: Ⴃა არცა ბოროტი რაჲ_ მე ვქმნათ: