CATALOGUE OF THE WARDROP COLLECTION ONLINE <title type="main">MS. Wardr. d. 26.4- M.W. Drafts of letters მარჯორი უორდროპის წერილების ესკიზები JISC Gillian Evison S. Berikashvili transcribed from original MS and converted to XML format markup and encoding First publication edition, TEI P5. 21 November 2025 The project Wardrops' Collection Online is carried out within the framework ofJoint Research Programme of the University of Oxford and SRNSFG in Georgian Studies Bodleian Library 2025-11-21
Department of Special Collections Bodleian Library Broad Street Oxford OX1 3BG Bodleian Library specialcollections.enquiries@bodleian.ox.ac.uk
MS_Wardr_d_26.4- Georgian United Kingdom Oxfordshire Oxford Oxford University Bodleian Library Oriental Manuscripts Wardrop Collection MS. Wardr. d. 26/4- Drafts of letters written by Wardrop, Marjory (1) adressed to <persName>Olga Chavchavadze</persName> CWC, 325-26 English (2) adressed to <persName>Olga Chavchavadze</persName> CWC, 325-26 English (3) adressed to Prof. <persName>Aleksandre Tsagareli </persName> CWC, 325-26 English (5) adressed to <persName>Olga Chavchavadze</persName> CWC, 325-26 English (6) adressed to <persName>Olga Chavchavadze</persName> CWC, 325-26 English (7) adressed to <persName>Olga Chavchavadze</persName> CWC, 325-26 English (8) adressed to <persName>Olga Chavchavadze</persName> CWC, 325-26 English (11) adressed to <persName>Ivane Rostomashvili</persName> CWC, 325-26 English (12) adressed to <persName>Aneta Chkonia</persName> CWC, 325-26 English The Manuscript is written on paper. 14.5 11 17.5 11 17.5 11 17.5 11 17.5 11 15.5 10 17.7 13 31 21 21 15

There is not any kind of original pagination.

 Leaves of manuscripts are not damaged. The whole text of manuscripts is written by hand No1. The scribe is almost certainly Marjory Wardrop 1909 July 1931, don J.O. Wardrop

Entry to read in the Library is permitted only on presentation of a valid reader's card (for admissions procedures contact Bodleian Admissions). Contact specialcollections.enquiries@bodleian.ox.ac.uk for further information on the availability of this manuscript

 გეოგრაფიული სახელწოდებები Geographical Places რუმინეთი საქართველო ინგლისი გერმანია რუსეთი უნგრეთი ლონდონი მარსილი კონსტანტინოპოლი კონსტანტა ბუხარესტი/ბუქარესტი ბუდაპესტი კარპატიის მთები პრედეალი სავანე საგურამო ისტორიული ფიგურები Historic figures მარჯორი უორდროპი ოლივერ უორდროპი თომას უორდროპი ალექსანდრე ცაგარელი ნიკო მარი ოლგა ჭავჭავაძე ოლგა მირზაშვილი ანეტა ჭყონია ივანე როსტომაშვილი ელენე როსტომაშვილი თ. დავით მიქელაძე თ. თავდგერიძე კიტა აბაშიძე ელისაბედ ორბელიანი (ლიზა) აკაკი წერეთელი მარიამ აბაშიძე ილია (სავარაუდოდ ჭავჭავაძე) Library of Congress Subject Headings Commentary Supercommentary Indices Translation multipleWorks Abridgement Supplement Papers Documents Extract Gloss Selection Diagrams Notes Letters Versification Georgia (Republic)--History--1801-1917 James Cummings Up-converted the markup using https://github.com/bodleian/georgian-mss/tree/master/processing/convertGeorgian2Bodley.xsl Nikoloz Aleksidze Svetlana Berikashvili
Bodleian, MS. Wardr. d. 26/4 (1)

უძვირფასეს

ორმაგად უპატივცემულო და უძვირფასესო მეგობარო,

დიდა ხანია მინდოდა თქვენთან აღარ მაქვ მომდის თქვენი ამბები. როგორ ჰბრძანდებით? ღმერთმან ჰქნას რომ კარგად და მშვიდიანად და ჰცხობრობთ.

აქ დიდი სიცხეები არის და იშვიათად თუ მალე არ ჰწვიმს, ეშინიანთ რომ მოსავალი სრული ცოტა იქმნება.

ამ ორი სამი კვირაა გამოგიგზავნეთ პატარა სახსოვარი რუმინიიდგან . აქ ბევრს გლეხები ქალები ძალიან

მშვენიურად შრ მუშაობენ იციან ხელთ საქმარი და ყოველგვარ ქარგაზედ ჰკერავენ.

ჩვენი დედა და ძმა თომა ახლა მოგზაურობენ ჩვენკენ. შუა - ჩამოდიან ზღვით მარსილთიდგან სტ კონსტანტინოპოლში სადაც იქნებიან ათ დ და იქიდგან რუმინიაში. კონსტანტინოპოლიდგან კოსტანტაში მხოლოდ თორმეტი საათის გემის მოგზაურობაა და იქიდგან ბუხარესტში ოთხი საათია მატარებლით.

(2)

11 bis Strada Surorilor, Bucharest.

9 მარიამობისთვე 1909

ღრმათ პატივცემულო და უსაყვარლესო მეგობარო,

ბოდიშს ვიხდი რომ კვლავ დიდხან ვერ მოგწერ მივიღეთ

თქვენმა წერილმა ფრიად გამახარა. მადლობას გწირავთ ხსოვნისთვის. პასუხი დამიგვიანდა თქვენთან იმიტომ რომ ნამეტ ამ ორი თვე დედა ჩემთან ყოფილა და მოცლა არ მქონდა. ჩვენ ერთად გავატარეთ სამი კვირა კარპატიის მთებში, სოფელ პრედეალში და ოლივერ

მოსულა ჩვენთან შაბათითგან ორშაბათამდე ხოლმე. ჰაერი იქ ჩინებულია და მშვენიერი ადგილია, ბუნებით კი მომაგონდა ცოტათ წააგავს საქართველოს. მდელ ძმამ თომამ სამწუხაროდ მხოლოდ სამ ერთი თვე რუმინიაში გაატარა და ამისთვის რომ საქმეებში ჰქონდათ ლონდონში.

ორშაბათს დედა აპირებს მისლვა სახლში. მეც ბუდაპესტში მისი თანამოგზაური მივდივარ სადაც მაგრამ

ვიქმნებ ბუდაპესტამდე და იქ გავატაროთ ორი დღე ერთად. მერე დედა მიდის ინგლისში და მე დავბრუნებ ოლივერსთან. დედის სტუმრობა ყოფნა ჩვენთან ძალიან სასიამოვნო ყოფილა და მისი გასლვა მასთან გავლა ძნელია, მაგრამ იმედი გვაქვს

(3)

11 თიბათვე 1909

ღრმათ პატივცემულო პროფესორო,

ნუ გგონიათ რომ ჩემგან დავიწყებულ არს ქართული ეკლესიის საქმე. მივიღე, თქვენი კეთილი წერილი და სტატიები და მეყუსეულად გარ მივსწერე ერთ ნაცნობ გამოჩენილი კაცთან, რომელიც ძლიერი მეგობრები ჰყავს რუსეთში. ახლა ამ კვირა მისგან პასუხი მოსულა მაქვს თუმცა სურვილი მაქვს რომ მისი გავლენა მეტყველი თუ ვსწერეთ მეგობრებთან და თანაგრძნეული პასუხი მომცემენო.

რამდთენიმე კვირაა ჩვენ შევითვისეთ ერთი ძველებური ქართული ხელთნაწერი გერმანიითგან.

სამწუხაროთ სრული დასაწყისი და დ ბოლო არ არის, მაგრამ ჯერ კიდევ 145 გვ.ერდები დარჩა აქვს შეიცავს. მშვენიერი ხუცური ხელით დაწერილია და ჰსჩანს საეკკლესიო გალობანი არის. მყიდველი გვიამბობდა რომ მე XI თუ ან XII საუკუნის ხელთნაწერია. გამოგიგზავნით მალე ერთი ორი გვერდის ფოტოგრაფი დახატული საფოტოგრაფოს მანქანით და შეიძლება თქვენ გვაცნობებთ შეადაროთ მისი თქვენი სხვა ხელთნაწერებთან და გვითხარით თუ რას ჰფიქრობთ ძვირფასია თუ არა.

ვჰნახეავ დღეს „დროებაში“ რომ პროფესორ მარრმაისაგან გამოცემულია ახალი წიგნი „Иоаннъ Петрицкіи, Грузинскій

Неоплатоникъ XI – XII въка“. გჰსთხოვთ კეთილი ინებით გამომიგზავნით ამ წიგნს და როდესაც ვიცი რამთენათ და გიგზავნით ფულს, ვალდებული ვარ. როდის გამოდის თქვენი ახალი წიგნი?

ხანდახან მომდის საქართველოსიდგან ამბები. კნეინა ოლგა ჭავჭავაძე ძალიან ხშირათ მომწერს და მივიღე ჟურნალები ხოლმე.

დიდი ხანია არა მაქვს ოლგა მირზაშვილის ამბავი და არავინ იცის ვერ გავიგებ მისი ადრესი. მივჰსწერე „Адреснный

Столъ“ შიც მაგრამ ამაოდ. თუ იცით სად არის მადლობელი ვიქმნები თუ მითხარით. მისი დის გარდაცვალებამ დიდათ მაწუხა.

ჩვენი დედა და ძმა ეახლა ზღვაზე მოგზაურობენ კონსტანტინოპოლში და სადაც ხვალ იქმნებიან. მომავალ კვირას ჩვენთან ჩამოდიან და უს აქ გაატარებენ რამდენიმე კვირა.

ჩემმა ძმამ ოლივერმა გულითადი მოგიკითხავათ გიძღვნეს. მალე მოგწერს წერილს.

გჰსთხოვთ მაპატიოთ ყველა შეცდომა ჩემი წერილში. ნა კარგათ ვიცი რა გლახათ ვჰსწერ ქართულად!

გისურვებთ ყოველივე კეთილის და დავრჩები

თქვენი ღრმათ პატივისმცემელი,

მარჯორი უორდროპი

(5)

ღრმათ პატივისცემულო და უსაყვარლესო მეგობარო,

თქვენი ორივე წერილები ბარათი მივიღე. რა გულკეთილი ხართ ვერ წარმოიდგენეთ რა მოხარული ყოველთვის ვარ როდესაც ვნახავ ხოლმე მომდის თქვენგან ძვირფასი ხელით მოწერილი ბარათი. თუ მე ანაზდათ პასუხს არ ვჰსწერ არ არის რომ არ მინდა, მაგრამ დროს ვერ შევურჩებივ. ახლა დღე მოკვეა და საქმე მუდამ საკმაი არის ახლა მაქვს. დიდ მადლობას მოგახსენებთ გერმანული წიგნებისთვის და სხვა ძვირფას საჩუქრისთვის. და ჯერ არ მივიღე, უსათუოთ ამისთვის რომ კარანტინია, თუმცა მგონია საშიში არ არის. ჰსჩანს რომ საქართველოში ხოლერა ცოტა არის; გაზეთებში არ სწერენ ამასზე.

სწერთ აქ დიდი სიცივე არ არის ზამთარი არ არის. რამდენიმე კვირაა დიდი

თოვლი და ყინვა იყო და ორი დღით მატერებლები ვერ დადიოდნენ; მაგრამ ახლა ბევრი თოვლი ჯერ ჰდევს ქუჩებში და ბაღებშიც მაგრამ საკმ ცივი არ არის. აქ არ ქუჩები არ არიან გაწმენდილნი როგორც რუსეთში და გასავალი ძალიან ძნელია. ჩვენი სახლის წინ არის ერთი ნაგუბარი ტბა უწმინდური წყლის და იქამდის რომ ქალაქი არ წაუღებს ქუ თოვლის გირები რომელიც კანალებარხებზედ ჰდგას ვერაფერი ვერ ვაკეთებთ.

ჩვენ ორივე კარგათ და ბედნიერათ ვჰსცხოვრობთ. ჩემი ძმა დადის ხოლმე ორჯელ დღეში კანცელარიაში. შორს არ არის და აქ შრომა ბევრი არ არის, მაგრამ მუდამ ის სამი ვერსტი არის. საღამოს ჰკითხულობს ხმა მაღლათ

(6)

დიდათ პატივცემულო და ჩემთვის უძვირფასესო მეგობარო,

არ ვიცი როგორ გამოვთქვა მადლობა, ამდენი პატივისცემისთვის და თქვენგან ჩემი სიყვარული მეგობრობის ნიშნებისთვის, მე რომ ჯერ ვერაფრით გასიამოვნე: ეს მაწუხებს. მივიღე მშვენიერი ქართული ხელსაქმე თქვენგან. ჩვენი ქართული ოთახი ძალიან ლამაზი იქნება როდესაც თქვენი ძვირფასი საჩუქარი

ს ს ს

აშვენებს კედელს. დიდათ, დიდათ მადლობელი ვარ, გენაცვალე.

იმ ორი ნუ გერმანული წიგნი რომელზე ჯერ არ მივიღე. შეიძლება უფრო გვიანად გამიგზავნენ წი ვიდრე ხელსაქმე. მე გთხოვთ გარდაეცით მოკითხვა და მადლობას ბ. ლეიტსტის.

ნუ გეშინიათ რომ დავიწყებული ხართ! ყოველდღე ვჰფიქრობ თქვენზე და ღმერთს ვჰსთხოვ თქვენს მშვიდობას და

ნუგეშისცემასა.

ზაფხული მალე დგება და ვფიქრობთ სოფელზე, მაგრამ ამ წელიწადი მგონია რომ აქ ვრჩებით, ამისთვის რომ შარშან ინგლისში დიდი ხანი დავ გავატარეთ. რუმინიაშიც ლამაზი სააგარაკო ალაგები არის მაგრამ სამწუხაროთ შორის არიან და სასტუმროები აკლიან. სოფელში სახლები ძალიან უწმინდური არიან. გამოგიგზავნე ღია წერილი რომელი ზედაც დახატულია დედის სახლი და კიდევ

გიგზავნით ჩვენი სახლი ბუქარესტში დიდ მწუხარებით გავიგე „დროებ“იდან რომ თ. დავით მიქელაძე, თ. თავდგერიძე და კიტა აბაშიძე დააპატიმრეს. არ შეიძლება რომ გადაასახლონ ასეთი პატივცემული კაცები უმიზეზოთ.

უგულითადეს მოკითხვას გიძღვნიან თქვენ და კნ. ლიზას ჩემი დედა და ძმები. დედა და ანუ მამაც თითქმის ყოველ დღე სწერს წერილი ჩვენთან და ხშირად ლაპარაკობენ თქვენზე.

მოგეხვევით ჩეი ჩემო საყვარელო ოლგა და გკოცნით ურიცხავს. ვინატრი თქვენს ბედნიერებას.

(7)

ჩვენ შევითვისეთ გერმანიაში ლეიპციხის წიგნის მყიდველიდგან ერთი ფრიად ძვირფასი ძველებული ქართული ხელნაწერი „გალობა“. სჩანს გვგონია რომ მე XII ანუ მე XI საუკუნისა. მშვენიერადი ხუცურიად ხელით.

სამწუხაროთ, არ უდასაწყისო და ბოლოც დაკარგულია მაგრამ ახლა საკმა დიდია 150 გვერდი. ჩვენ მედა ყოველთვის სიამოვნებით ვჰსყიდულობთ ძველი ნა ხელნაწერი. თუ

ფრიად მოხარულნი ვართ რომ ასრე ჩქარათ გნახამთ ჩვენი ძვირფასი დედა და ძმა.

იყავით კარგათ და ბედნიერად, ჩემო ძვირფასო, მუდამ ვფიქრობ თქვენზე და ვილოცავ ღმერთს თქვენი რომ მოგცეს დიდი ნუგეში და ლხინი.

ჩემმა ძმა ოლივერმა გულით მოგიკითხავთ

კნ. ლიზას და ყველა ნაცნობსებს გულითადი მოკითხვა.

(8)

British co

მშვიდობიანი თითქმის არსად დავდივართ ბუხარესტში რუმინელები ნამეტანი მხიარული ქალაქია ხალხია და ყოველდღე სადილებს, საღამოებს, კონცერტებს მართებენ მისცემენ; ჩვენ უფრო მოგვწონს შინაური, მშვიდიანი ცხოვრება და თითქმის არსად დავდივართ.

„დროება“ში წავიკითხე თქვენი გულკეთილი დიდებული სული თხოვნა გენერალ გუბერნატორთან და დიდათ გასაქებელი admire საქმე გაკეთებინე თქვენი შუაგულ შეგაგონათ მოწყალეთმა გულითმა დიდი პატივი ღირსი ხართ ამ საქრისტიანო საქმისთვის რომ ასრე პატიავეთ თქვენი საყვარელი ქმრის მკვლელები მე მგონია უფრო ადვილია თავის მკვლელების პატიება უფრო ადვილია ვიდრე საყვარელის მკვლელები.

ჩემი დედა და ძმა თომა კარგათ არიან და მუდამ ხშირათ სწერენ გიძღვნათ

თქვენი ამბავი თქვენთვის გულითადი მოკითხვა. გასაკვირველია რა კარგათ დედა მოიგონებს ყველაფერზე რაც უნახვიდა ნანახი საქართველოში. არ დაივიწყებს არც სამოსელი, და არც სახედულობა ყველას ნაცნობებს.

მე დავჰსწერე აკაკის იუბილეი წერილში და ვუთხარი ვჰთხოვე ვჰკითხე დედას თუ მოიგონებს მარიამ აბაშიძეს (რომელიც იუბილეზე სთქვა სიტყვა თეატრში) რომელთან ვიყავით სავანეში თორმეტი წელიწადის. დედამ მიპასუხსმომწერა გრძელი აღმოწერით იმ დღისა რომელიც გავატარეთ სავანეში და ყველაფერი მართალი იყო; არც დაივიწყო რომ ერთი ცხენის თავისთავიქალა იყო ღობეზედ სავანეს ეკკლესიის ახლო! რაც ვაკეთებდით

ის ვქენი მშვენიერ საგურამოში ყველას იტ მოიგონებს ასრე ისე აშკარგათ ვითა დღეები ჩვენი აქ ყოფნისა და ხშირათ ჰლაპარაკობს იმ ბედნიერ დროზედ.

როდესაც ვჰსწერ გრძელი წერილი თქვენთან ვჰფ მეშინიან რომ თუ შეიძლება ასეთი უსწორი შეცდომიანია რომ ვერ მიმხვდებით. ვჰსწერ და ვჰსწერ მაგრამ არ ვიცი რამთენი შეცდომა არის და მასწავლებელი არა მაქვს. ვჰკითხულობ კი ადვილათ მაგრამ კითხვამდა სხვა რამეა და მართლწერას შორის დიდი ზღვარია განსხვავება კი სხვაა. ნეტა თუ ერთხელ კიდევ მოვდივართ საქართველოში. მიყვარს ვითა სამშობლო საყვარელი არის.

ჩვენი უღრმესი პატივისცემა გარდაეცეთ თქვენ ძვირფასს მულს კნეინა ლიზას. ხომ თქვენთან ხომ ჯერ ერთად ცხოვრობთ? მომგვიკითხეთ ყველა ნაცნობები. ჩემი ძმა ოლივერი უნდობლეს პატივისცემას მოგახსენებთ.

ბევრ გაკოცებს ჩემო საყვარელო მეგობარო და ვისურვებთ ბედნიერებას და ნუგეშისცემა ამ ახალ წელიწადში.

მეტად თქვენი ერთგული, მოსიყვარული და ღრმათ პატივისცმცემელი

(11)

(1909)

ძვირფასო მეგობრებო,

დიდ-დიდ ბოდიშს ვიხდი თქვენს წინაშე რომ ამდენ ხანს ვერ მოგწერე წერილი. ნუ გგონიათ რომ წერილის მოუწერლობა დავიწყების და უგულობის ნიშანი არის. თქვენმა ამბავმა ფრიად მაწუხა და აწ აქამდის ვერ დავიჯერებ მგონია რომ ჩემი ძვირფასი პატარა ელენე აღარ გვაქვს. ხუთი ნათლული მყავს მაგრამ ეს ჩემი ყველაზე საყვარელი ნათლული იყო. ასეთი ნაზი ტკბილი ლამაზი ბავშვი იყო და სულ ჩემზე ღიმოდა იმ დღე როდესაც განათლული იყო. დღეს ვნახე დროებაში რომ თქვენ კიდევ ერთი ძვირფასი ქალიშვილი დაიკარგეთ. ჩემი გული თქვენის

უკანა როდესაც ელენეს სურათი გამომიგზავნეთ ეს უკანასკნელი წერილი იყო რომელიც მივიღე ამ წლამდის. მეც მივსწერე რამდენიმე წერილები თქვენთან მაგრამ უეჭველათ არ მიიღეთ. თქვენი ბიჭ შვილის ამბავი კი გარდასახლების ამბავი კი გავიგე და ძალიან მაწუხებს რომ ასეთი ნიჭიერი ყმაწვილი ამდენ ხნის კატორღაში გაგზავნეს. იმედი მაქვს უფრო მალე დაბრუნდება ოჯახში ვიდრე გგონიათ - კარგათ და ბედნიერათ - რა დიდი გასაჭირი და წუხილი ყოფილა საწყალ საქართველოში. გულის ტკივილით წამიკითხავს ხოლმე ქართული გაზეთები. ღმერთმა ქმნას

ამ გაზაფხულს ჩვენი დედა და მეორე ძმა ჩვენთან იყვნენ სტუმრათ. დედა დარჩა ორი თვე რუმინიაში და ერთად ვიყავით კარპატიის მთებში, უნგრეთის საზღვარზე. რუმინია მშვენიერი ქვეყანა არის, მაგრამ არ არის სხვა საქართველო სოფელში და ყოველთვის ღმერთსმან ქმნას რომ კიდევ ვსთხოვ კიდევ მღირსებოდეს მისი ნახვა.

ვუძღვნით გულითად მოკითხვას და ღრმა ნამდვილი თანაგრძნობა

დიდ საყურადღებით წავიკითხე თქვენი წერილები და იმედი მაქვს ერთი დღე გავიცანო თქვენი შვილები რომელნიც სულ პატარები

(12)

ძვირფასო მეგობარო,

მივიღე თქვენი წერილი

თქვენგან წერილი მივიღე და ძალიან გამახარა.

რაც შეეხება თქვენი სათხოვარი (მეშინიან რომ არ ვიცი ქართულადთ საკმაო კარგათ მართლად ვერ ვარ ვჰსწერ) მე ჩემგან არასოდეს არ გადავთარგმნუილიყო მოთხრობანი ქართულათ; მაგრამ სამწუხაროთ მარ ქართული მართლწერა არ ვიცი თქვენი მშვენიერი ენა საკმაო კარგათ. როდესაც გიწერდი ჩემი აზრი იყო მინდოდა მეწერება პატარა სტატიებს ანუ ამბებსდ ვთარგმნით ქართულათ მეწერინება მაგრამ მხოლოდ იმიტომ ვარჯიშობისთვის რომ უფრო კარგათ შევისწავლო მართლათ მეწერება. მას მერმედ, თქვენგან არაფერი ამბავი არ მივიღე. და ასედ ჩქარათ გადის დრო რომ და არა ვარ მუდამ საქმე მაქვს და ამასთან არა ვარ ძალიან ღონეიერი

მაგრამ თუ მოვახერხო გიგზავნი რამე თარგმანი შემდეგში. თუ კეთილ ინებით გამისწოროთ.

მრავალი დიდის პატივისცემით მოგიკითხავთ თქვენ და ბატონ ილიას. ოლივერი ჩემს მაგიერ აგრეთვე გულითადი მოკითხვა.

მარად თქვენი მოყვარული